Een computer en printer gebruiken in de bibliotheek | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Må jeg bruge denne computer?

   Mag ik deze computer gebruiken?

   Må jeg

   mag ik

   bruge

   gebruiken

   denne

   deze

   computer

   computer

   Uitgebreide uitleg

   Må jeg is een gebruikelijke vraagopening met de betekenis “mag ik …?”. må drukt hier toestemming uit en staat vóór het onderwerp jeg (“ik”). Na een modaal werkwoord zoals må staat het volgende werkwoord in de infinitief, zonder at. Voorbeeld: Må jeg komme? — “Mag ik komen?” bruge betekent hier “gebruiken”. Dit is de infinitief, die na må onveranderd blijft. In een gewone mededelende zin is de tegenwoordige tijd bruger, bijvoorbeeld: Jeg bruger computeren. — “Ik gebruik de computer.” denne betekent “deze” en staat hier vóór het zelfstandig naamwoord computer. Het is de enkelvoudige vorm voor een gemeenschappelijk geslacht; bij een onzijdig enkelvoud staat dette, en bij een meervoud disse. Het contrast den betekent in het contextvoorbeeld “die”: Den computer er ledig. — “Die computer is vrij.” computer betekent “computer”. Het is een telbaar zelfstandig naamwoord. De bepaalde vorm is computeren (“de computer”) en het meervoud is computere (“computers”). In denne computer staat het zelfstandig naamwoord na het aanwijzende woord; samen betekenen ze “deze computer”. Samen vormen de delen de toestemmingsvraag Må jeg bruge denne computer?: “Mag ik deze computer gebruiken?” må geeft de vraag om toestemming aan, jeg is degene die wil handelen en bruge benoemt de handeling.

2. Den computer er ledig.

   Die computer is vrij.

   Den

   die

   computer

   computer

   er

   is

   ledig

   vrij

   Uitgebreide uitleg

   Den staat hier vóór computer en wijst een bepaalde computer aan: “die”. In het Deens hoort den bij een enkelvoudig zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijke genus; bij een onzijdig woord staat det. Een vergelijkbaar aanwijzend paar is denne/dette, bijvoorbeeld denne computer = “deze computer”. Welke computer met den bedoeld wordt, wordt door de gegeven context ondersteund: het gaat om de computer waarnaar eerder is gevraagd. computer betekent hier “computer”. Het is een leenwoord met de basisvorm computer; een gebruikelijke bepaalde vorm is computeren (“de computer”) en het meervoud is computere. Er is de tegenwoordige tijd van være, “zijn”. Het is dezelfde vorm bij verschillende personen, bijvoorbeeld jeg er = “ik ben” en den er = “die is”. In deze zin verbindt er het onderwerp met een eigenschap. Ledig betekent hier “vrij” in de zin van beschikbaar of niet in gebruik. De vorm is hier passend bij een enkelvoudig woord van het gemeenschappelijke genus. Bij een onzijdig enkelvoud staat ledigt, en bij het meervoud ledige: et sæde er ledigt = “een zitplaats is vrij”; sæderne er ledige = “de zitplaatsen zijn vrij”. Samen vormen de delen Den computer + er + ledig de betekenis “Die computer is vrij.” De zin zegt dus dat de aangewezen computer beschikbaar is. De formulering is een gewone, neutrale mededeling.

3. Skærmen er meget lys.

   Het scherm is erg helder.

   Skærmen

   het scherm

   er

   is

   meget

   erg

   lys

   helder

   Uitgebreide uitleg

   Skærmen betekent hier ‘het scherm’. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van skærm: en skærm = een scherm, skærmen = het scherm. De uitgang -en markeert hier dus een bepaald zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: Skærmen er ren. — ‘Het scherm is schoon.’ er is de tegenwoordige vorm van het werkwoord at være (‘zijn’). Deze vorm wordt gebruikt bij onder andere jeg, du, han, hun en enkelvoudige zelfstandige naamwoorden: Jeg er klar. — ‘Ik ben klaar.’ meget betekent ‘erg’ of ‘zeer’ en versterkt hier het bijvoeglijk naamwoord dat erop volgt. Het zegt niet zelfstandig wat helder is; samen met lys geeft het aan dat het scherm erg helder is. Voorbeeld: Det er meget koldt. — ‘Het is erg koud.’ lys betekent hier ‘helder’ als eigenschap van het scherm. Skærm is een onzijdig? Nee: en skærm is een geme-enschappelijk geslacht, en daarom staat het bijvoeglijk naamwoord hier in de vorm lys. Bij een onzijdig enkelvoudig zelfstandig naamwoord verschijnt de vorm lyst; in het meervoud en bij bepaalde vormen is lyse gebruikelijk. Voorbeeld: Billedet er lyst. — ‘De afbeelding is licht.’ Samen vormen de delen Skærmen er meget lys. de mededeling ‘Het scherm is erg helder’: het bepaalde onderwerp Skærmen wordt met er verbonden aan de eigenschap meget lys.

4. Du kan skrue ned for lysstyrken her.

   Je kunt de helderheid hier lager zetten.

   Du kan

   je kunt

   skrue ned for

   lager zetten; verminderen

   lysstyrken

   de helderheid

   her

   hier

   Uitgebreide uitleg

   Du kan betekent hier dat de aangesproken persoon iets kan doen: “je kunt”. kan is de tegenwoordige vorm van kunne; deze vorm wordt ook bij du gebruikt. Na kan volgt in het Deens de infinitief zonder at. Voorbeeld: Du kan vente. — “Je kunt wachten.” skrue ned for is hier een vaste, herbruikbare uitdrukking voor een instelling lager zetten of verminderen. In deze betekenis gaat het niet noodzakelijk om letterlijk schroeven. skrue is de basisvorm; skrue ned geeft het verlagende effect aan, en for verbindt de uitdrukking met datgene waarvan het niveau wordt aangepast. Voorbeeld: Skru ned for lyden. — “Zet het geluid zachter.” lysstyrken betekent hier “de helderheid”. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van het zelfstandig naamwoord lysstyrke: lysstyrke is de onbepaalde vorm en lysstyrken de bepaalde vorm, vergelijkbaar met “helderheid” tegenover “de helderheid”. Het woord benoemt de instelling die lager wordt gezet; het betekent hier niet simpelweg het scherm zelf. Voorbeeld: Lysstyrken er høj. — “De helderheid is hoog.” her betekent “hier”. Het is een bijwoord en verandert niet mee met een zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: Vent her. — “Wacht hier.” Samen vormen de delen de betekenis: de aangesproken persoon kan hier de helderheid lager zetten — “Je kunt de helderheid hier lager zetten.” De zin beschrijft die mogelijkheid en zegt niet dat de aanpassing al is uitgevoerd.

5. Må jeg også bruge printeren?

   Mag ik de printer ook gebruiken?

   Må jeg

   mag ik

   også

   ook

   bruge

   gebruiken

   printeren

   de printer

   Uitgebreide uitleg

   Må jeg betekent hier “mag ik?” en vormt een beleefde vraag naar toestemming. må is de tegenwoordige vorm van het modale werkwoord måtte; jeg betekent “ik”. Na een modaal werkwoord staat het volgende werkwoord in de infinitief zonder at: Må jeg bruge ...? — “Mag ik ... gebruiken?” også betekent “ook”. Het voegt deze handeling toe aan iets wat al mogelijk of genoemd is. De plaats van også kan de nadruk beïnvloeden, maar in deze zin staat het direct vóór het werkwoordelijke deel bruge printeren. bruge betekent hier “gebruiken”. Dit is de infinitief en de basisvorm. De tegenwoordige tijd is bruger, bijvoorbeeld: Jeg bruger printeren. — “Ik gebruik de printer.” In de vraag blijft bruge onvervoegd omdat het na het modale må staat. printeren betekent “de printer”. Het bestaat uit het zelfstandig naamwoord printer met het bepaalde achtervoegsel -en: en printer — “een printer”, printeren — “de printer”. Het achtervoegsel markeert hier bepaaldheid, niet op zichzelf een numerieke hoeveelheid. Samen vormt Må jeg også bruge printeren? de vraag “Mag ik de printer ook gebruiken?” De spreker vraagt toestemming om naast een al genoemde of beschikbare mogelijkheid eveneens deze printer te gebruiken.

6. Du kan bruge printeren ved skrivebordet.

   Je kunt de printer bij het bureau gebruiken.

   Du kan

   je kunt

   bruge

   gebruiken

   printeren

   de printer

   ved

   bij

   skrivebordet

   het bureau

   Uitgebreide uitleg

   Du kan betekent hier “je kunt”. Du is de tweede persoon enkelvoud (“je/jij”). kan is de tegenwoordige vorm van het modale werkwoord kunne (“kunnen”) en drukt hier mogelijkheid of gelegenheid uit. Na kan staat een werkwoord in de infinitief, zonder at: Du kan bruge = “Je kunt gebruiken”. bruge betekent hier “gebruiken”. Dit is de infinitief van bruge; na een modaal werkwoord zoals kan blijft die vorm onveranderd. In een gewone tegenwoordige zin krijgt de eerste persoon bijvoorbeeld Jeg bruger ... (“Ik gebruik ...”); dat is een andere vorm van hetzelfde werkwoord. printeren betekent “de printer”. Het zelfstandig naamwoord is printer, en de uitgang -en maakt het bepaald: printeren = “de printer”. Het gaat dus niet om een onbepaalde printer, maar om een printer die voor de gesprekspartners identificeerbaar is. ved betekent hier “bij”, in de plaatsaanduiding ved skrivebordet. Het geeft aan waar de printer zich bevindt; het betekent in deze zin niet dat iemand de printer “bij” iemand aflevert of overdraagt. skrivebordet betekent “het bureau”. De basisvorm is skrivebord; de uitgang -et maakt dit onzijdige zelfstandig naamwoord bepaald: skrivebordet = “het bureau”. De combinatie ved skrivebordet betekent letterlijk “bij het bureau”. Samen geeft Du kan bruge printeren ved skrivebordet de betekenis: “Je kunt de printer bij het bureau gebruiken.” Du kan bruge vormt de mogelijkheid of toestemming om iets te doen, printeren is wat gebruikt wordt, en ved skrivebordet bepaalt welke printer wordt bedoeld: de printer die bij het bureau staat.

7. Jeg bruger høretelefoner, hvis jeg afspiller lyd.

   Ik gebruik een koptelefoon als ik geluid afspeel.

   bruger

   gebruik

   høretelefoner

   koptelefoon

   hvis

   als

   afspiller

   afspeel

   lyd

   geluid

   Uitgebreide uitleg

   bruger betekent hier “gebruik” en is de tegenwoordige tijd van bruge (“gebruiken”). De vorm is in de tegenwoordige tijd hetzelfde bij verschillende personen: jeg bruger = “ik gebruik”, du bruger = “jij gebruikt”. høretelefoner betekent hier “koptelefoon”. De Deense vorm is meervoud; het enkelvoud is høretelefon, en het onbepaalde meervoud is høretelefoner. Het Nederlands gebruikt in de vaste vertaling een enkelvoud, maar dat verandert de Deense vorm niet. hvis betekent hier “als” en leidt de voorwaardelijke bijzin in. hvis jeg afspiller lyd betekent “als ik geluid afspeel”. afspiller betekent hier “afspeel” en komt van afspille (“afspelen”). Het is de tegenwoordige tijd. De vorm heeft geen aparte persoonsuitgang voor jeg tegenover bijvoorbeeld du of han/hun: jeg afspiller = “ik speel af”. lyd betekent “geluid”. Hier wordt het gebruikt als een onbepaald of algemeen massanomen: de zin zegt dat ik geluid afspeel, zonder een bepaald geluid te noemen. De kale vorm op zichzelf legt geen concrete hoeveelheid vast. Samen vormt Jeg bruger høretelefoner de hoofdzin “Ik gebruik een koptelefoon”. hvis jeg afspiller lyd is de voorwaardelijke bijzin “als ik geluid afspeel”. De hele zin betekent dus: “Ik gebruik een koptelefoon als ik geluid afspeel.”

8. Så forbliver rummet stille.

   Zo blijft de ruimte stil.

   Så

   zo

   forbliver

   blijft

   rummet

   de ruimte

   stille

   stil

   Uitgebreide uitleg

   Så betekent hier “zo” en verwijst naar de manier of het gevolg dat in de zin wordt beschreven. Het kan in andere zinnen ook een overgang naar een gevolg inleiden, maar hier is de betekenis eenvoudigweg “zo”. forbliver is de tegenwoordige tijd van forblive (“blijven”). De vorm betekent hier dat iets in dezelfde toestand blijft; het is niet het gewone werkwoord være (“zijn”). Voorbeeld: Hun forbliver rolig. — “Zij blijft rustig.” rummet betekent “de ruimte” of, afhankelijk van de context, “de kamer”. Het basiswoord is rum (“ruimte/kamer”); de uitgang -et markeert hier de bepaalde vorm van dit onzijdige enkelvoudige zelfstandig naamwoord: et rum → rummet. De vertaling specificeert “de ruimte”, dus dat is de bedoelde betekenis in deze zin. stille betekent “stil”. Het is hier een bijvoeglijk naamwoord dat de toestand van rummet beschrijft. In het Deens staat het na het werkwoord in deze constructie als naamwoordelijk deel: de ruimte blijft stil. Voorbeeld: Rummet er stille. — “De ruimte is stil.” De zin begint met Så. Omdat dit element vooraan staat, volgt het vervoegde werkwoord forbliver vóór het onderwerp rummet; daarna komt de beschreven toestand stille. Samen vormen de delen: “Zo blijft de ruimte stil.”