Een studieruimte vinden | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Er der et ledigt studierum?

   Is er een studieruimte vrij?

   Er der

   is er

   ledigt

   vrij

   studierum

   studieruimte

   Uitgebreide uitleg

   Er der is hier de Deense vraagconstructie voor het bestaan of beschikbaar zijn van iets: “is er …?”. er is de tegenwoordige tijd van at være (“zijn”), terwijl der in deze constructie een plaatsvullend woord is en niet naar een bepaalde persoon of zaak verwijst. Een vergelijkbaar patroon is Er der en plads? — “Is er een plaats?”. ledigt betekent hier “vrij” of “beschikbaar”. Het is de vorm van het bijvoeglijk naamwoord ledig bij een onzijdig enkelvoudig zelfstandig naamwoord: et ledigt studierum. Bij een gemeenschappelijk geslacht staat bijvoorbeeld en ledig plads (“een vrije plaats”); ledig zelf krijgt daar geen -t. studierum betekent “studieruimte”. Het is een onzijdig zelfstandig naamwoord, zoals blijkt uit et; het meervoud is studierum (“studieruimtes”), dus de vorm verandert daar niet. Het woord is een samenstelling van studie en rum, maar in deze zin functioneert het als één zelfstandig naamwoord. Samen vormen de delen de vraag Er der et ledigt studierum?: “Is er een studieruimte vrij?” De contextzin gebruikt dezelfde woorden in een mededelende volgorde en maakt expliciet dat de ruimte nu beschikbaar is: Der er et studierum ledigt nu.

2. Der er et studierum ledigt nu.

   Er is nu een studieruimte vrij.

   Der er

   er is

   studierum

   studieruimte

   ledigt

   vrij

   nu

   nu

   Uitgebreide uitleg

   Der er is een vaste Deense existentiële constructie met de betekenis ‘er is/zijn’. Der is hier een formeel existentieel onderwerp; het verwijst niet zelfstandig naar een bepaalde plaats. er is de tegenwoordige tijd van at være (‘zijn’). Het patroon is Der er + iets/iemand: Der er en stol her. — ‘Er is hier een stoel.’ studierum betekent hier ‘studieruimte’. Het is een onzijdig zelfstandig naamwoord: daarom staat ervoor et, zoals in et studierum. Het bepaalde enkelvoud is studierummet; het meervoud is studierum, en het bepaalde meervoud is studierummene. Het onbepaalde lidwoord et geeft hier een niet nader bepaalde studieruimte aan, niet op zichzelf een expliciete telwaarde. ledigt betekent hier ‘vrij’ of ‘beschikbaar’. De basisvorm van dit bijvoeglijk naamwoord is ledig. De uitgang -t draagt het bijvoeglijk naamwoord en markeert hier overeenstemming met een onzijdig, onbepaald enkelvoud: et ledigt studierum. Bij een gemeenschappelijk enkelvoud staat attributief ledig, en bij attributief meervoud of bepaalde vorm staat ledige, bijvoorbeeld en ledig plads, ‘een vrije plek’, en de ledige pladser, ‘de vrije plekken’. In een predicatieve zin blijft de vorm afhankelijk van het zelfstandig naamwoord: Rummet er ledigt. — ‘De ruimte is vrij.’ Ledigt is dus niet de vorm van het zelfstandig naamwoord studierum. nu betekent ‘nu’ en plaatst de beschreven beschikbaarheid in het huidige moment. Het verandert niet mee met het zelfstandig naamwoord. Bijvoorbeeld: Rummet er ledigt nu. — ‘De ruimte is nu vrij.’ Samen vormt Der er et studierum ledigt nu de betekenis ‘Er is nu een studieruimte vrij.’ Der er et studierum introduceert een studieruimte, ledigt beschrijft haar toestand als vrij of beschikbaar, en nu bepaalt wanneer dat geldt. Dezelfde kern kan hergebruikt worden in Der er et ledigt bord. — ‘Er is een vrije tafel.’

3. Kan jeg læse derinde?

   Kan ik daar lezen?

   Kan jeg

   kan ik

   læse

   lezen

   derinde

   daarbinnen

   Uitgebreide uitleg

   Kan jeg bevat de tegenwoordige vorm kan van het modale werkwoord kunne (“kunnen”) en het onderwerp jeg (“ik”). Samen vormt dit een herbruikbaar vraagpatroon: Kan jeg + infinitief? = “Kan/mag ik …?” In deze zin vraagt de spreker of lezen daarbinnen mogelijk of toegestaan is. Na een modaal werkwoord staat in het Deens doorgaans de infinitief zonder at. læse is de infinitief van læse (“lezen”). Het beschrijft hier de handeling die de spreker wil uitvoeren. Vergelijk de tegenwoordige tijd jeg læser (“ik lees”); na kan blijft de vorm læse: Jeg kan læse = “Ik kan lezen.” derinde is een plaatsbijwoord met de betekenis “daarbinnen” of “binnen daar”. Het wijst naar een plaats die niet hier is en waarvan de binnenkant relevant is. Een bruikbaar contrast is herinde (“hierbinnen”): Jeg læser herinde = “Ik lees hierbinnen.” Het bijwoord bepaalt dus de plaats, niet de handeling læse. De vraag wordt opgebouwd als Kan jeg + læse + derinde: “Kan ik daarbinnen lezen?” In de gegeven context sluit derinde aan bij de eerder genoemde beschikbare studieruimte en de daaropvolgende verwijzing naar de ruimte, zonder dat de vraag zelf een nieuwe activiteit of een andere deelnemer toevoegt.

4. Du kan bruge rummet til at læse og lukke døren.

   Je kunt de ruimte gebruiken om te lezen en de deur te sluiten.

   Du kan

   je kunt

   bruge

   gebruiken

   rummet

   de ruimte

   til at

   om te

   læse

   lezen

   lukke

   sluiten

   døren

   de deur

   Uitgebreide uitleg

   Du kan betekent hier “je kunt”. du is de tweede persoon enkelvoud: je spreekt één persoon aan. kan is de tegenwoordige tijd van kunne (“kunnen”) en drukt hier mogelijkheid of geschiktheid uit. Het modale werkwoord krijgt daarna een infinitief zonder at: Du kan læse = “Je kunt lezen”. Voorbeeld: Du kan vente her. = “Je kunt hier wachten.” bruge betekent “gebruiken”. Dit is de infinitief van bruge; na kan blijft die vorm onveranderd. Het gebruikspatroon is kan + infinitief: Hun kan bruge computeren. = “Zij kan de computer gebruiken.” rummet betekent hier “de ruimte”. De vorm rum is het zelfstandig naamwoord; rummet is de bepaalde enkelvoudsvorm, dus “de ruimte” in plaats van “een ruimte”. rum is een onzijdig woord; dat zie je bijvoorbeeld aan het onbepaalde lidwoord et rum. De bepaalde uitgang -et hoort hier bij het zelfstandig naamwoord zelf. til at leidt een doel- of gebruiksconstructie in: “om te”. In bruge rummet til at ... legt het uit waarvoor de ruimte gebruikt kan worden. Het patroon is iets gebruiken til at + infinitief. Voorbeeld: Jeg bruger bordet til at skrive. = “Ik gebruik de tafel om te schrijven.” læse betekent “lezen” en is de infinitief. Samen met til at vormt het til at læse (“om te lezen”). Na til at staat de infinitief met at; dat verschilt van de infinitief na het modale kan, waar at ontbreekt. lukke betekent “sluiten” of “dichtdoen”. Ook dit is een infinitief. Het is het tweede doel dat door til at wordt ingeleid: in til at læse og lukke geldt til at voor beide gecoördineerde werkwoorden. Het woord og betekent “en” en verbindt de twee handelingen. Voorbeeld: Hun går hen til vinduet for at lukke det. = “Zij loopt naar het raam om het te sluiten.” døren betekent “de deur”. dør is het zelfstandig naamwoord; døren is de bepaalde enkelvoudsvorm. dør is een gemeenschappelijk-geslachtwoord, zoals blijkt uit en dør (“een deur”) en døren (“de deur”). Het bezittelijke of andere referentiële verband van deze deur wordt door de zin zelf niet verder gespecificeerd. De volledige structuur is Du kan bruge rummet til at læse og lukke døren: “Je kunt de ruimte gebruiken om te lezen en de deur te sluiten.” Du kan bruge geeft de mogelijkheid aan; rummet is wat gebruikt wordt; til at læse og lukke døren noemt het doel, met twee verbonden infinitieven. De formulering is neutraal en bruikbaar om een mogelijke functie of bestemming van een plaats te beschrijven.

5. Vil der være stille derinde?

   Blijft het daar stil?

   Vil der

   zal er

   være

   zijn

   stille

   stil

   derinde

   daarbinnen

   Uitgebreide uitleg

   Vil der vormt hier het begin van een ja-neevraag. vil is de tegenwoordige vorm van het modale werkwoord ville. Met een infinitief kan vil hier een toekomstige verwachting uitdrukken. der is in deze constructie een onpersoonlijk, existentieel element, vergelijkbaar met “er” in “er zal …”. Samen geeft Vil der ...? het patroon “Zal er ...?” være is de infinitief van at være, “zijn”. Na vil staat deze vorm zonder persoonsuitgang: vil være betekent hier “zal zijn”. Hetzelfde patroon staat bijvoorbeeld in Det vil være nemt — “Dat zal gemakkelijk zijn.” stille betekent hier dat er weinig of geen geluid is. Het is een bijvoeglijk naamwoord dat na være een toestand beschrijft. De vorm stille heeft in deze basisgebruiken dezelfde spelling bij de gemeenschappelijke en onzijdige enkelvoudsvorm en in het meervoud. Dat komt niet doordat het na være staat. Bijvoorbeeld: Rummet er stille — “De ruimte is stil.” derinde is een bijwoord en betekent “daarbinnen”, dus op de bedoelde plaats binnen. Het is niet hetzelfde als alleen der (“daar”): inde voegt de betekenis “binnen” toe. Bijvoorbeeld: Hun er derinde — “Zij is daarbinnen.” De delen vormen samen Vil der være stille derinde?: letterlijk ongeveer “Zal er daarbinnen stil zijn?” De vaste Nederlandse vertaling geeft dezelfde bedoelde vraag natuurlijk weer als “Blijft het daar stil?”; het gaat om het stil zijn of blijven op die plek.

6. Væggene holder det meste af støjen ude.

   De muren houden het meeste lawaai tegen.

   Væggene

   de muren

   holder … ude

   buiten houden

   det meste af

   het meeste van

   støjen

   het lawaai

   Uitgebreide uitleg

   Væggene betekent hier “de muren”. Het is de bepaalde meervoudsvorm van væg (“muur”): en væg → væggen (de muur), vægge (muren) → væggene (de muren). De vorm verwijst in deze zin naar de muren als onderwerp. holder ... ude is een vaste, bruikbare constructie met holde (“houden”): holder is de tegenwoordige tijd. Samen met ude (“buiten”) betekent de constructie “buitenhouden” of “tegenhouden”. Het voorwerp kan tussen het werkwoord en ude staan. Voorbeeld: Gardinerne holder lyset ude. — “De gordijnen houden het licht buiten.” det meste af betekent “het meeste van”. mest hoort bij de reeks meget — mere — mest (“veel” — “meer” — “meest”). In det meste wordt dit gebruikt als “het meeste”; af leidt aan wat daarvan bedoeld wordt. Voorbeeld: Det meste af arbejdet er færdigt. — “Het meeste van het werk is klaar.” støjen betekent “het lawaai” of “het geluid”. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van støj (“lawaai, geluid”): en støj → støjen. Het zelfstandig naamwoord staat hier na det meste af en vormt daarmee det meste af støjen, “het meeste van het lawaai”. Samen is de opbouw: Væggene + holder ... ude + det meste af støjen: de muren houden het grootste deel van het lawaai buiten. De volledige betekenis is dus: “De muren houden het meeste lawaai tegen.”

7. Dette rum passer fint til mig.

   Deze ruimte is prima voor mij.

   Dette

   deze

   rum

   ruimte

   passer

   past

   fint

   prima

   til mig

   voor mij

   Uitgebreide uitleg

   Dette betekent hier “deze” en staat bij een onzijdig enkelvoudig zelfstandig naamwoord. Het wijst de bedoelde ruimte aan; het woord zelf zegt niet hoeveel ruimtes er zijn. Vergelijk het patroon dette + onzijdig enkelvoud: Dette hus er stort. — “Dit huis is groot.” rum betekent hier “ruimte” en is de enkelvoudsvorm. Het meervoud is rum — dezelfde vorm — terwijl het bepaalde enkelvoud rummet is. In Dette rum staat het zelfstandig naamwoord na het aanwijzende woord. passer komt van passe en betekent hier “passen” of “geschikt zijn”. Passer is de tegenwoordige tijd; Deense werkwoorden veranderen in de tegenwoordige tijd niet mee met de persoon: jeg passer, du passer en det passer. Een bruikbaar patroon is X passer til Y — “X past bij/is geschikt voor Y”. fint versterkt hier passer: de ruimte past “prima” of “goed”. Het is de bijwoordelijke vorm die zegt hoe goed iets past. Het bijvoeglijke naamwoord is fin (“goed, fijn”); fint kan ook de onzijdige vorm van dat bijvoeglijke naamwoord zijn, maar in deze zin bepaalt het de werking van passer. til mig betekent “voor mij”. Til is het voorzetsel “voor/naar”, en mig is de objectsvorm van het persoonlijk voornaamwoord voor “ik”: jeg is de onderwerpsvorm, mig de vorm na een voorzetsel, zoals in til mig. Dit onderdeel geeft aan voor wie de ruimte geschikt is. Samen vormen de delen Dette rum — “deze ruimte” — passer fint til mig — “past prima voor mij”. De volledige betekenis is dus: “Deze ruimte is prima voor mij.”

8. Efterlad rummet rent til andre, tak.

   Laat de ruimte schoon achter voor anderen, alstublieft.

   Efterlad

   laat achter

   rummet

   de ruimte

   rent

   schoon

   til andre

   voor anderen

   tak

   alstublieft

   Uitgebreide uitleg

   Efterlad betekent hier “laat achter” en is de gebiedende wijs van efterlade (“achterlaten”). De gebiedende wijs richt zich rechtstreeks tot de aangesprokene; het onderwerp wordt niet apart genoemd. Vergelijk: Efterlad tasken her. — “Laat de tas hier achter.” rummet betekent “de ruimte”. Het is de bepaalde vorm van rum (“ruimte, kamer”): et rum → rummet. De uitgang -et markeert hier bepaaldheid, niet meervoud. rent betekent hier “schoon”. Het is de vorm van ren die bij het onzijdige enkelvoudige rummet past. Het beschrijft de toestand waarin de ruimte moet worden achtergelaten. Vergelijk: Hold rummet rent. — “Houd de ruimte schoon.” til andre betekent “voor anderen”. andre is hier een meervoudige aanduiding voor anderen; de tekst legt niet vast om welke personen of zaken het precies gaat en noemt geen aantal. til geeft in deze combinatie aan voor wie of wat de ruimte schoon moet worden gehouden. tak betekent hier “alstublieft” en verzacht het verzoek. In andere contexten kan tak ook “dank je/dank u” betekenen, maar in deze zin staat het aan het einde van een verzoek. Samen vormt de zin een beleefd verzoek: Efterlad rummet rent zegt dat de aangesprokene de ruimte schoon moet achterlaten, en til andre voegt toe dat dit voor anderen is. tak maakt het verzoek beleefd: “Laat de ruimte schoon achter voor anderen, alstublieft.”