Een pen en notitieboekje lenen | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Må jeg bruge en kuglepen?

   Mag ik een pen gebruiken?

   Må jeg

   mag ik

   bruge

   gebruiken

   kuglepen

   pen

   Uitgebreide uitleg

   Må jeg betekent hier ‘mag ik’. Må is de tegenwoordige vorm van måtte en drukt in deze vraag toestemming uit. De volgorde må + onderwerp vormt een ja-neevraag: Må jeg ...? = ‘Mag ik ...?’ Na een modaal werkwoord staat het volgende werkwoord in de infinitief, zonder at. Voorbeeld: Må jeg komme ind? — ‘Mag ik binnenkomen?’ bruge betekent ‘gebruiken’. Dit is de infinitief; na må blijft deze vorm onveranderd. Het is dus niet een vervoegde vorm die hier aan jeg wordt aangepast. Voorbeeld: Jeg må bruge telefonen. — ‘Ik mag de telefoon gebruiken.’ kuglepen betekent ‘balpen’ of, in de vaste Nederlandse vertaling hier, ‘pen’. Het is een samengesteld zelfstandig naamwoord: kuglepen verwijst specifieker naar een pen met een balpunt dan het algemenere pen. In en kuglepen staat het zelfstandig naamwoord in het onbepaalde enkelvoud; en markeert hier het grammaticale woordgeslacht en niet op zichzelf een expliciet aantal. Voorbeeld: Jeg har en kuglepen. — ‘Ik heb een balpen.’ Samen vormen Må jeg bruge en kuglepen? de beleefde vraag ‘Mag ik een pen gebruiken?’: Må jeg vraagt toestemming, bruge benoemt de handeling en en kuglepen is het voorwerp van die handeling.

2. Tag den sorte fra koppen.

   Pak de zwarte uit de beker.

   Tag

   pak

   den sorte

   de zwarte

   fra

   uit

   koppen

   de beker

   Uitgebreide uitleg

   Tag is de gebiedende wijs van tage (“pakken/nemen”). Het onderwerp “jij” wordt bij deze opdracht normaal niet uitgedrukt. Hier betekent de vorm “pak”. Voorbeeld: Tag bogen. = “Pak het boek.” den sorte betekent hier “de zwarte”. Het zelfstandig naamwoord waarnaar deze woordgroep verwijst, wordt in de vaste zin niet genoemd of nader geïdentificeerd. den markeert hier een bepaald enkelvoudig zelfstandig-naamwoordelijk geheel van de gemeenschappelijke woordklasse; sorte is de vorm van het bijvoeglijk naamwoord sort (“zwart”) die bij bepaaldheid of meervoud wordt gebruikt. In deze woordgroep is sorte dus geen zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: Den røde er min. = “De rode is van mij.” fra is een voorzetsel. Hier geeft het aan waaruit iets wordt gepakt en betekent het “uit”. Het vormt met koppen de woordgroep fra koppen. koppen is de bepaalde vorm van kop (“beker”): en kop = “een beker”, koppen = “de beker”. De uitgang -en markeert hier bepaaldheid, niet meervoud. Het meervoud is kopper (“bekers”) en het bepaalde meervoud kopperne (“de bekers”). Voorbeeld: Bogen ligger i koppen. = “Het boek ligt in de beker.” Samen vormt Tag de opdracht, den sorte het bepaalde object “de zwarte” en fra koppen de bronlocatie “uit de beker”. De volledige betekenis is: “Pak de zwarte uit de beker.”

3. Jeg har også brug for en notesbog.

   Ik heb ook een notitieboekje nodig.

   Jeg

   ik

   har … brug for

   nodig hebben

   også

   ook

   en

   een

   notesbog

   notitieboekje

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik”: de spreker verwijst naar zichzelf. Dit is de Deense onderwerpsvorm voor de eerste persoon enkelvoud. Een bruikbaar contrast is jeg “ik” tegenover du “jij”. har brug for is de vaste constructie voor “nodig hebben”. Har is de tegenwoordige tijd van have (“hebben”); brug for hoort in deze betekenis bij de constructie. Voorbeeld: Jeg har brug for hjælp. — “Ik heb hulp nodig.” også betekent “ook” en voegt deze mededeling toe aan iets anders dat eveneens geldt. In deze zin staat het tussen har en brug for; samen met har brug for betekent het dat de spreker ook een notitieboekje nodig heeft. en is hier het onbepaalde lidwoord bij het enkelvoudige zelfstandig naamwoord notesbog. Het introduceert een niet nader bepaald exemplaar; op zichzelf beweert het niet dat er precies één exemplaar wordt geteld. En wordt gebruikt bij woorden van het Deense fælleskøn, terwijl et wordt gebruikt bij woorden van het onzijdige geslacht. notesbog betekent “notitieboekje” of “notitieboek”. Het is hier een zelfstandig naamwoord in het enkelvoud. Het bepaalde enkelvoud is notesbogen (“het notitieboekje”) en het meervoud is notesbøger (“notitieboeken”). Voorbeeld: Jeg skriver i notesbogen. — “Ik schrijf in het notitieboekje.” Samen vormen de delen Jeg har også brug for en notesbog de betekenis “Ik heb ook een notitieboekje nodig.” Jeg is het onderwerp, har brug for drukt de behoefte uit, også betekent “ook” en en notesbog noemt het benodigde voorwerp onbepaald.

4. Der ligger en gammel notesbog i skuffen.

   Er ligt een oud notitieboekje in de la.

   Der ligger

   er ligt / bevindt zich

   gammel

   oud

   notesbog

   notitieboekje

   skuffen

   de la

   Uitgebreide uitleg

   Der ligger is een vaste manier om te zeggen dat iets zich ergens bevindt. ligger is de tegenwoordige tijd van ligge en betekent hier niet dat iemand iets neerlegt, maar dat iets ergens ligt of zich bevindt. Der is in deze constructie een plaatsaanduidend element zonder dat het zelf een concreet ding aanwijst. Vergelijk: Der ligger en bog på bordet. — Er ligt een boek op tafel. gammel betekent hier ‘oud’ en beschrijft notesbog. De vormen zijn gammel bij een enkelvoudig en-woord, gammelt bij een enkelvoudig et-woord en gamle bij meervoud of bepaalde vormen. Het bijvoeglijk naamwoord staat vóór het zelfstandig naamwoord: en gammel notesbog. notesbog is het onbepaalde enkelvoud van het Deense en-woord notesbog, ‘notitieboekje’. Een bruikbare vormreeks is notesbog — notesbogen — notesbøger, respectievelijk onbepaald enkelvoud, bepaald enkelvoud en meervoud. In de gegeven zin staat en notesbog: een niet nader bepaald notitieboekje. En is hier een onbepaald lidwoord; de zin stelt niet afzonderlijk een telhandeling voor. skuffen is de bepaalde enkelvoudsvorm van skuffe, ‘la’. Het achtervoegsel -en draagt hier de bepaaldheid: skuffe betekent ‘een la’, terwijl skuffen ‘de la’ betekent. i skuffen betekent ‘in de la’. De combinatie met een plaatsbepaling na het zelfstandig naamwoord maakt duidelijk waar het notitieboekje zich bevindt. Samen bestaat de zin uit Der ligger + en gammel notesbog + i skuffen: er bevindt zich een oud notitieboekje in de la. De zin beschrijft de locatie van het notitieboekje en gebruikt daarvoor de Deense plaatsconstructie der ligger ....

5. Jeg skal bare skrive en kort liste.

   Ik hoef alleen een kort lijstje te schrijven.

   Jeg skal

   ik hoef / ik moet

   bare

   alleen

   skrive

   schrijven

   kort

   kort

   liste

   lijst

   Uitgebreide uitleg

   Jeg skal bestaat uit jeg (“ik”) en skal, de tegenwoordige vorm van skulle. In deze zin krijgt skal samen met bare de betekenis “hoeven”: Jeg skal bare ... betekent hier “ik hoef alleen maar ...”. In andere contexten kan skal ook een verplichting of een voorgenomen handeling uitdrukken. Voorbeeld: Jeg skal skrive i morgen. — “Ik moet of ga morgen schrijven”, afhankelijk van de context. bare betekent hier “alleen” of “slechts”. Samen met skal beperkt het de noodzakelijke handeling tot wat daarna komt. Voorbeeld: Jeg vil bare se. — “Ik wil alleen kijken.” skrive betekent “schrijven”. Na een modaal werkwoord zoals skal staat het volgende werkwoord in deze infinitiefvorm, zonder at: Jeg skal skrive. — “Ik moet of ga schrijven.” kort betekent hier “kort” en beschrijft liste. In en kort liste staat het bijvoeglijk naamwoord vóór het zelfstandig naamwoord. De vorm is hier kort omdat liste een enkelvoudig onbepaald en-woord is. Bij een onzijdig enkelvoud staat bijvoorbeeld ook kort in et kort brev, terwijl meervoud en bepaalde vormen korte hebben. Een nuttige vergelijking is kort — “kort”, kortere — “korter”. liste betekent “lijst”. Het is een en-woord: en liste betekent “een lijst”. De bepaalde vorm is listen (“de lijst”) en het meervoud is lister (“lijsten”). Het lidwoord en markeert hier de onbepaalde vorm; het stelt op zichzelf geen numerieke telling centraal. Samen vormen Jeg skal bare skrive en kort liste de vaste betekenis: “Ik hoef alleen een kort lijstje te schrijven.”

6. Tag dem begge med tilbage, når du er færdig.

   Breng ze allebei terug als je klaar bent.

   Tag … med tilbage

   breng ... terug

   dem begge

   ze allebei

   når

   als / wanneer

   du

   je/jij

   er færdig

   klaar zijn

   Uitgebreide uitleg

   Tag betekent hier “breng/neem mee” als bevel. Het is de gebiedende wijs van tage; de infinitief is at tage. Voorbeeld: Tag bogen! = “Neem het boek!” med tilbage vormt met Tag de herbruikbare combinatie tage noget med tilbage: iets terugbrengen of terug meenemen. med geeft aan dat iets wordt meegenomen en tilbage dat het teruggaat. Samen drukken ze hier het bevel “breng terug” uit. dem begge is het meervoudige object: dem is de objectvorm van “ze/hen”, en begge betekent “allebei”. Begge maakt duidelijk dat het om precies twee dingen gaat, maar de vaste teksten benoemen niet afzonderlijk welke twee dingen dat zijn. Voorbeeld: Jeg ser dem begge. = “Ik zie ze allebei.” De is de onderwerpvorm; dem is de objectvorm. når leidt een tijdsbepaling in en betekent hier “als/wanneer”. Herbruikbaar patroon: når + bijzin. Voorbeeld: Jeg ringer, når jeg kommer hjem. = “Ik bel als ik thuiskom.” du betekent “je/jij” en is hier het onderwerp van de bijzin. In het Deens is du de tweede persoon enkelvoud; het verwijst dus grammaticaal naar één aangesproken persoon. er færdig betekent “klaar zijn”. Er is de tegenwoordige vorm van være (“zijn”), en færdig is het bijvoeglijk naamwoord “klaar”. Færdig staat hier in het enkelvoud omdat het onderwerp du enkelvoud is; bij een meervoudig onderwerp staat de vorm færdige: Vi er færdige. = “Wij zijn klaar.” De hele zin bouwt zo op: het bevel Tag ... med tilbage (“breng ... terug”) heeft dem begge (“ze allebei”) als object. De tijdsbepaling når du er færdig geeft aan wanneer dat moet gebeuren: “Breng ze allebei terug als je klaar bent.”

7. Jeg lægger dem på dit skrivebord.

   Ik leg ze op je bureau.

   Jeg

   ik

   lægger

   leg

   dem

   ze

   på

   op

   dit

   je

   skrivebord

   bureau

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik” en is de eerste persoon enkelvoud: de spreker voert de handeling uit. Het is de vorm voor het onderwerp. Voorbeeld: Jeg læser. — “Ik lees.” lægger is de tegenwoordige tijd van at lægge, “leggen” of “plaatsen”. Hier gaat het om iets ergens neerleggen, niet om zelf ergens gaan liggen. Voorbeeld: Jeg lægger bogen på bordet. — “Ik leg het boek op tafel.” dem is hier het meervoudige objectpronomen “ze”. Het verwijst naar de al eerder genoemde entiteiten en is datgene wat geplaatst wordt, niet het onderwerp. De vorm dem is de objectvorm; in een ander voorbeeld betekent Jeg ser dem. “Ik zie ze.” på geeft hier de plaats aan waarop iets wordt neergelegd: “op”. Samen met lægger beschrijft het plaatsen op een oppervlak. Voorbeeld: Bogen ligger på bordet. — “Het boek ligt op tafel.” dit betekent “je/jouw” en staat bij een enkelvoudig onzijdig zelfstandig naamwoord. In deze zin hoort het bij skrivebord. Vergelijk din stol — “je stoel” — met dit skrivebord — “je bureau”. skrivebord betekent “bureau” of “schrijftafel”: een tafel waaraan iemand schrijft of werkt. Het is hier het oppervlak waarop de eerder genoemde entiteiten worden neergelegd. Samen vormen de delen Jeg + lægger = “ik leg”, dem = “ze”, en på dit skrivebord = “op je bureau”. De volledige betekenis is: “Ik leg ze op je bureau.”

8. Så er de nemme at finde.

   Dan zijn ze makkelijk te vinden.

   Så

   dan

   er de

   zijn ze

   nemme

   makkelijk

   at finde

   te vinden

   Uitgebreide uitleg

   Så betekent hier ‘dan’ en sluit aan bij de eerder genoemde situatie. In andere contexten kan het ook bijvoorbeeld ‘zo’ of ‘dus’ betekenen, maar hier is ‘dan’ de passende betekenis. er de bevat het werkwoord er (‘zijn’) en het voornaamwoord de (‘ze’). er is de tegenwoordige vorm van at være (‘zijn’); deze vorm verandert niet naar persoon of getal. de is hier de vorm voor een meervoudig onderwerp. In de gegeven context verwijst de naar de eerder genoemde dingen. nemme betekent hier ‘makkelijk’. Dit is de meervoudsvorm van het bijvoeglijk naamwoord nem (‘makkelijk’). Vergelijk: en nem opgave = ‘een makkelijke opdracht’, maar nemme opgaver = ‘makkelijke opdrachten’. In deze zin past nemme bij het meervoudige onderwerp de. at finde betekent ‘te vinden’. finde is de infinitief van at finde (‘vinden’), en at markeert hier de infinitief. De combinatie nemme at finde betekent ‘makkelijk te vinden’. Voorbeeld: Bogen er nem at finde. = ‘Het boek is makkelijk te vinden.’ Samen betekent Så er de nemme at finde.: ‘Dan zijn ze makkelijk te vinden.’ De zin bestaat hier uit Så (‘dan’) + er de (‘zijn ze’) + nemme (‘makkelijk’) + at finde (‘te vinden’).