Een lamp repareren | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Lyset virker ikke.

   Het licht doet het niet.

   Lyset

   het licht

   virker

   werkt; functioneert

   ikke

   niet

   Uitgebreide uitleg

   Lyset betekent hier “het licht”. De vorm is de bepaalde vorm van lys (“licht”): et lys → lyset. Het achtervoegsel -et markeert hier bepaaldheid bij dit onzijdige zelfstandig naamwoord; het betekent niet op zichzelf een aantal. virker komt van virke en staat in de tegenwoordige tijd. In deze zin betekent het “werken” of “functioneren”, niet “schijnen”. Het onderwerp is Lyset, dus de zin zegt dat het licht niet functioneert. Voorbeeld: Telefonen virker. — “De telefoon werkt.” ikke is de gewone ontkenning “niet”. In deze zin ontkent het dat het licht werkt. De volgorde virker ikke is een herbruikbaar patroon voor “werkt niet” of “functioneert niet”; ikke staat hier na het werkwoord. Samen vormen Lyset virker ikke. de betekenis “Het licht doet het niet.” Het onderwerp is “het licht”, gevolgd door de tegenwoordige vorm van “functioneren” en de ontkenning.

2. Har du tjekket kontakten?

   Heb je de schakelaar gecontroleerd?

   Har du

   heb je

   tjekket

   gecontroleerd

   kontakten

   de schakelaar

   Uitgebreide uitleg

   Har du staat aan het begin van een ja-neevraag: het werkwoord har komt vóór het onderwerp du. Hier vormt har samen met het volgende voltooid deelwoord een voltooide tijd. Du is de tweede persoon enkelvoud: “jij/je”. Voorbeeld: Har du tid? — “Heb je tijd?” tjekket is het voltooid deelwoord van tjekke, “controleren”. De vorm har tjekket betekent “hebt gecontroleerd” en verwijst hier naar een controle die als afgerond wordt voorgesteld. Voorbeeld: Jeg har tjekket døren. — “Ik heb de deur gecontroleerd.” kontakten betekent hier “de schakelaar”. Het zelfstandig naamwoord is kontakt; en kontakt is de onbepaalde enkelvoudsvorm en kontakten de bepaalde enkelvoudsvorm, gevormd met -en. De bepaalde vorm past bij een specifieke schakelaar die de gesprekspartners voor ogen hebben. Voorbeeld: Jeg tjekker kontakten. — “Ik controleer de schakelaar.” Samen vormen de delen de vraag Har du tjekket kontakten?: “Heb je de schakelaar gecontroleerd?” De woordvolgorde is letterlijk: voltooid-hulpwerkwoord + onderwerp + voltooid deelwoord + bepaald zelfstandig naamwoord. De vraag gaat dus na of de controle van die specifieke schakelaar al is uitgevoerd.

3. Jeg har tjekket kontakten, men lyset virker stadig ikke.

   Ik heb de schakelaar gecontroleerd, maar het licht doet het nog steeds niet.

   Jeg har

   ik heb

   tjekket

   gecontroleerd

   kontakten

   de schakelaar

   men

   maar

   lyset

   het licht

   virker

   werkt; doet het

   stadig ikke

   nog steeds niet

   Uitgebreide uitleg

   Jeg har geeft hier de combinatie van het onderwerp “ik” en het hulpwerkwoord har (“heb”). In het Deens vormt har met een voltooid deelwoord vaak de voltooide tijd: Jeg har ... = “ik heb ... gedaan”. Het hulpwerkwoord staat in de tegenwoordige tijd; het verandert niet mee met het onderwerp. tjekket is het voltooid deelwoord van tjekke (“controleren”). De vorm tjekket blijft in deze constructie gelijk, ongeacht het onderwerp. Samen met har beschrijft het een controle die al is uitgevoerd: Jeg har tjekket ... = “Ik heb ... gecontroleerd”. kontakten betekent hier “de schakelaar”. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van kontakt; het achtervoegsel -en markeert bij dit zelfstandig naamwoord bepaaldheid. De vertaling legt vast dat kontakt hier naar een schakelaar verwijst, niet naar contact in algemene zin. Voorbeeld: Jeg har tjekket døren. — “Ik heb de deur gecontroleerd.” men is een voegwoord met de betekenis “maar”. Het verbindt hier de uitgevoerde controle met het daaropvolgende tegenstellende resultaat. lyset betekent “het licht”. Dit is de bepaalde enkelvoudsvorm van lys; -et markeert bij dit zelfstandig naamwoord bepaaldheid. Voorbeeld: Lyset er tændt. — “Het licht is aan.” virker is de tegenwoordige tijd van virke (“werken”, “functioneren”). Hier betekent het dat het licht functioneert: “het licht doet het”. De vorm staat bij een enkelvoudig onderwerp als lyset; het onderwerp bepaalt dus wie of wat werkt, terwijl virker zelf geen bepaalde vorm voor grammaticaal geslacht heeft. Voorbeeld: Maskinen virker. — “De machine werkt.” stadig ikke betekent samen “nog steeds niet”. stadig (“nog steeds”) laat zien dat de toestand voortduurt, en ikke maakt de bewering negatief. In deze zin ontkent de combinatie dat het licht werkt; ze betekent niet alleen dat het licht op dit moment toevallig niet werkt. De hele zin wordt opgebouwd als Jeg har + voltooid deelwoord + object, gevolgd door men en een nieuwe hoofdzin: lyset virker stadig ikke. Daardoor betekent de zin: “Ik heb de schakelaar gecontroleerd, maar het licht doet het nog steeds niet.”

4. Måske er pæren gammel.

   Misschien is de gloeilamp oud.

   Måske

   misschien

   er

   is

   pæren

   de gloeilamp

   gammel

   oud

   Uitgebreide uitleg

   Måske betekent hier “misschien”. Het is een bijwoord dat onzekerheid uitdrukt: de spreker presenteert de ouderdom van de lamp als een mogelijkheid, niet als een vaststaand feit. Voorbeeld: Måske regner det. — “Misschien regent het.” er is hier de tegenwoordige tijd van at være (“zijn”) en verbindt het onderwerp met een beschrijving. In de tegenwoordige tijd blijft deze vorm bij verschillende personen gelijk: jeg er (“ik ben”), du er (“jij bent”), de er (“zij zijn”). pæren betekent in deze context “de gloeilamp”. De basisvorm is pære; pæren is de bepaalde enkelvoudsvorm: en pære (“een gloeilamp”) → pæren (“de gloeilamp”). Het woord kan in een andere context ook “peer” betekenen, maar de vaste vertaling en de context met het niet-werkende licht ondersteunen hier de betekenis “gloeilamp”. gammel betekent “oud”. Het is de vorm bij een enkelvoudig gemeenschappelijk-geslachtswoord zoals pæren. Vergelijk de vormen gammel (gemeenschappelijk enkelvoud), gammelt (onzijdig enkelvoud) en gamle (meervoud of bepaalde vorm in relevante constructies). Bijvoorbeeld: Et gammelt hus — “Een oud huis.” Hier staat gammelt omdat hus onzijdig is. Samen vormen de delen Måske er pæren gammel. de betekenis “Misschien is de gloeilamp oud.” De constructie is Måske + er + onderwerp + beschrijving: eerst wordt de mogelijkheid aangegeven, daarna wordt de lamp met gammel beschreven.

5. Rummet er for mørkt nu.

   De kamer is nu te donker.

   Rummet

   de kamer

   er

   is

   for

   te

   mørkt

   donker

   nu

   nu

   Uitgebreide uitleg

   Rummet betekent hier “de kamer”. Het is de bepaalde vorm van rum (“kamer/ruimte”): et rum = een kamer/ruimte, rummet = de kamer/ruimte. De vorm met -et hoort bij dit onzijdige zelfstandig naamwoord en markeert bepaaldheid. Voorbeeld: Et rum er lyst. = “Een kamer is licht.” er is de tegenwoordige vorm van være (“zijn”). Het verbindt hier het onderwerp met een beschrijving: Rummet er ... = “De kamer is ...”. Voorbeeld: Lampen er gammel. = “De lamp is oud.” for betekent in deze zin “te”, dus boven de gewenste of geschikte graad: for mørkt = “te donker”. Dit verschilt van meget (“erg/heel”): meget mørkt betekent “erg donker”, zonder noodzakelijk te zeggen dat het een probleem of te veel is. mørkt betekent hier “donker”. De basisvorm van het bijvoeglijk naamwoord is mørk; mørkt is de vorm bij een onzijdig enkelvoudig zelfstandig naamwoord zoals rum. Vergelijk: et mørkt rum = “een donkere kamer/ruimte”, tegenover en mørk lampe = “een donkere lamp”. In de vaste zin beschrijft mørkt de toestand van rummet. nu betekent “nu” en plaatst de beschreven toestand in het huidige moment. Het verandert niet mee met het onderwerp. Samen vormen de delen Rummet er for mørkt nu. de betekenis: “De kamer is nu te donker.” De volgorde is onderwerp + er + graadbeschrijving + tijdsbepaling. De zin zegt dat de kamer op dit moment donkerder is dan gewenst of geschikt.

6. Jeg kan hente en lille lampe.

   Ik kan een kleine lamp brengen.

   Jeg kan

   ik kan

   hente

   brengen

   lille

   kleine

   lampe

   lamp

   Uitgebreide uitleg

   Jeg kan betekent hier “ik kan”. Jeg is de eerste persoon enkelvoud: “ik”. kan is de tegenwoordige vorm van het modale werkwoord kunne (“kunnen”). Na kan staat het volgende werkwoord in de infinitief, zonder een extra infinitiefmarkeerder: kan hente = “kan brengen/halen”. hente betekent hier “brengen” in de zin van iets gaan halen en naar de bedoelde plaats brengen. Het is de infinitief; de tegenwoordige vorm bij jeg is jeg henter = “ik haal”. In deze zin bepaalt de vaste vertaling dat “brengen” de passende betekenis is. lille betekent “kleine”. Het is de vorm van het bijvoeglijk naamwoord lille bij een enkelvoudig zelfstandig naamwoord, zowel van gemeenschappelijk als onzijdig geslacht. Bij lampe hoort het gemeenschappelijke geslacht, aangegeven door en: en lille lampe. Een nuttige vergelijkingsreeks is lille – mindre – mindst (“klein” – “kleiner” – “kleinst”). lampe betekent “lamp”. en lampe is een onbepaalde zelfstandige naamwoordgroep; en markeert hier gemeenschappelijk geslacht en enkelvoud, zonder op zichzelf een specifieke numerieke bedoeling te benadrukken. De bepaalde vorm is lampen (“de lamp”), en het meervoud is lamper (“lampen” als meervoud: “lampen” is hier de Nederlandse vorm zonder onderscheid; de betekenis is “lampen”). Samen vormt kan hente en lille lampe de structuur modaal werkwoord + infinitief + onbepaalde zelfstandig naamwoordgroep: “kan een kleine lamp brengen”. De hele uiting betekent dus: “Ik kan een kleine lamp brengen.”

7. Vi bør skifte pæren senere.

   We moeten de gloeilamp later vervangen.

   Vi bør

   we moeten

   skifte

   vervangen

   pæren

   de gloeilamp

   senere

   later

   Uitgebreide uitleg

   Vi bør betekent hier “we moeten” en vormt een vaste combinatie van het persoonlijk voornaamwoord vi (“wij”) met bør, de tegenwoordige vorm van burde. Bør drukt uit dat iets wenselijk of nodig wordt gevonden; afhankelijk van de context kan het ook “zouden moeten” of “horen te” betekenen. Na bør staat de infinitief zonder at. Voorbeeld: Vi bør gå nu. — “We moeten nu gaan.” skifte betekent hier “vervangen”. Het is een infinitief; na een modaal werkwoord zoals bør krijgt het geen persoonsuitgang. Het werkwoord kan ook “wisselen” of “veranderen” betekenen, maar in deze zin gaat het om het vervangen van een voorwerp. Voorbeeld: De skal skifte batteriet. — “Ze moeten de batterij vervangen.” pæren betekent “de gloeilamp”. De basisvorm is pære (“gloeilamp”); pæren is de bepaalde enkelvoudsvorm, gevormd met het achtervoegsel -en. Het bepaalde lidwoord is dus aan het zelfstandig naamwoord vastgeschreven. Het meervoud is pærer, en het bepaalde meervoud is pærerne. Voorbeeld: Jeg køber en pære. — “Ik koop een gloeilamp.” senere betekent “later”. Het is een bijwoord dat het tijdstip van het vervangen aanduidt en staat hier na het werkwoord en het voorwerp. Voorbeeld: Vi taler sammen senere. — “We praten later met elkaar.” Samen betekent Vi bør skifte pæren senere: “We moeten de gloeilamp later vervangen.” De structuur is vi bør + infinitief skifte + het bepaalde voorwerp pæren + het tijdsbepalende bijwoord senere. De zin drukt dus uit dat het vervangen wel nodig of wenselijk is, maar op een later moment gebeurt.

8. Brug lampen, indtil vi skifter pæren.

   Gebruik de lamp totdat we de gloeilamp vervangen.

   Brug

   gebruik

   lampen

   de lamp

   indtil

   totdat

   vi

   wij

   skifter

   vervangen

   pæren

   de gloeilamp

   Uitgebreide uitleg

   Brug is de gebiedende wijs van bruge (“gebruiken”). De vorm richt zich hier tot één of meer aangesproken personen zonder dat het Deens een apart zichtbaar bevelsvoornaamwoord nodig heeft. Voorbeeld: Brug døren. — “Gebruik de deur.” lampen betekent hier “de lamp”. lampe is het grondwoord; -en markeert de bepaalde enkelvoudsvorm. De uitgang hoort dus bij lampe, niet bij Brug. Voorbeeld: Jeg tænder lampen. — “Ik doe de lamp aan.” indtil leidt een tijdsgrens in: “totdat”. Het verbindt de hoofdhandeling met het moment waarop de handeling in de bijzin plaatsvindt. Een bruikbaar patroon is ... indtil ...: Vent, indtil han kommer. — “Wacht totdat hij komt.” vi is het persoonlijke voornaamwoord voor “wij” als onderwerp. Het verwijst in deze zin naar de groep die volgens de vertaling de gloeilamp zal vervangen. Het contrast met jeg is “ik” tegenover “wij”. Voorbeeld: Vi arbejder. — “Wij werken.” skifter is de tegenwoordige tijd van skifte, hier in de betekenis “vervangen”. In deze bijzin krijgt de tegenwoordige vorm een toekomstgerichte betekenis: het vervangen gebeurt op een later moment, na of bij de bedoelde tijdsgrens. De context gebruikt hetzelfde werkwoord in skifte pæren. Voorbeeld: Vi skifter filteret i morgen. — “Wij vervangen het filter morgen.” pæren betekent “de gloeilamp”. Het grondwoord is pære; -en maakt daarvan de bepaalde enkelvoudsvorm. Het is dus dezelfde vormingswijze als bij lampen, maar met een ander zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: Pæren er gammel. — “De gloeilamp is oud.” Samen vormen de delen: Brug lampen (“Gebruik de lamp”) plus indtil vi skifter pæren (“totdat wij de gloeilamp vervangen”). De volledige betekenis is daarom: “Gebruik de lamp totdat wij de gloeilamp vervangen.”