Een kleine schroef vinden | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Jeg har mistet en lille skrue.

   Ik ben een kleine schroef kwijt.

   Jeg har

   ik heb

   mistet

   kwijtgeraakt

   en

   een

   lille

   kleine

   skrue

   schroef

   Uitgebreide uitleg

   Jeg har betekent hier “ik heb”. Jeg is de eerste persoon enkelvoud: “ik”. har is de tegenwoordige vorm van have bij jeg; samen met een voltooid deelwoord vormt het vaak de voltooide tijd: Jeg har ... = “ik heb ...”. Voorbeeld: Jeg har set den. — “Ik heb hem/haar gezien.” mistet betekent hier “kwijtgeraakt”. Het is het voltooid deelwoord van miste (“verliezen” of “kwijtraken”). In har mistet beschrijft het een gebeurtenis die vóór het huidige moment heeft plaatsgevonden en waarvan het resultaat nu relevant is. Voorbeeld: Hun har mistet sin nøgle. — “Zij is haar sleutel kwijtgeraakt.” en is hier het onbepaalde lidwoord bij een enkelvoudig zelfstandig naamwoord van het en-geslacht. Het markeert geen specifiek geïdentificeerd object; de vertaling “een” past daarbij. Het lidwoord drukt op zichzelf geen bepaald aantal uit. lille betekent hier “kleine”. Het is de vorm van het bijvoeglijk naamwoord lille bij een enkelvoudig zelfstandig naamwoord. In het Deens blijft deze vorm in het enkelvoud gelijk bij en-woorden en et-woorden; bij meervoud staat doorgaans små. Voorbeeld: en lille bog — “een klein boek”. skrue betekent “schroef”. Dit is een zelfstandig naamwoord in het enkelvoud; het onbepaalde lidwoord is en: en skrue. Het bepaalde enkelvoud is skruen (“de schroef”) en het meervoud is skruer (“schroeven”). Samen vormen de delen Jeg har + mistet + en lille skrue de betekenis: “Ik ben een kleine schroef kwijt.” De spreker zegt dus dat die persoon een kleine schroef heeft kwijtgeraakt; en lille skrue is het object dat kwijtgeraakt is.

2. Se under stolen.

   Kijk onder de stoel.

   Se

   kijk

   under

   onder

   stolen

   de stoel

   Uitgebreide uitleg

   Se betekent hier “kijk” en is de gebiedende wijs van at se (“zien/kijken”). Het is een opdracht aan de aangesprokene; het onderwerp “jij” staat in het Deens meestal niet apart bij deze vorm. Vergelijk: Se! = “Kijk!” en Se her! = “Kijk hier!”. under betekent “onder”. Het is een voorzetsel voor de plaats van iets ten opzichte van iets anders. In een herbruikbaar patroon staat het voor de plaatsbepaling: under + zelfstandig naamwoord, bijvoorbeeld under bordet = “onder de tafel”. stolen betekent hier “de stoel”. De grondvorm is stol (“stoel”); stolen is de bepaalde enkelvoudsvorm, dus letterlijk “de stoel”. Het achtervoegsel -en draagt hier de bepaaldheid; het is niet een afzonderlijk woord voor “de”. Het meervoud is stole (“stoelen”) en het bepaalde meervoud is stolene (“de stoelen”). Samen vormen de delen de opdracht Se under stolen.: “Kijk onder de stoel.” Se geeft de handeling als opdracht, en under stolen geeft aan waar gekeken moet worden. De punt sluit de opdracht af.

3. Den lå ved stolens ben.

   Hij lag bij de poot van de stoel.

   Den

   hij

   lå

   lag

   ved

   bij

   stolens

   van de stoel

   ben

   poot

   Uitgebreide uitleg

   Den betekent hier “hij”, in overeenstemming met de vaste vertaling. Het is een Deens persoonlijk voornaamwoord voor een enkelvoudig verwijzend woord van het gemeenschappelijke geslacht (een-woord); het is niet de persoonlijke vorm han. In deze zin staat den als onderwerp. Welke concrete persoon of zaak ermee wordt aangeduid, wordt in de aangeleverde zin zelf niet verder benoemd. lå is de verleden tijd van ligge (“liggen”). Hier geeft de vorm aan dat de bedoelde persoon zich in het verleden op een bepaalde plaats bevond. De bruikbare reeks is ligge — lå: “liggen” — “lag”. Voorbeeld: Bogen lå på bordet. — “Het boek lag op tafel.” ved betekent hier “bij” en geeft nabijheid of plaats aan. Het patroon ligge ved ... is bruikbaar voor iets of iemand dat zich bij iets anders bevindt. Voorbeeld: Hun lå ved døren. — “Zij lag bij de deur.” stolens betekent “van de stoel”. Het zelfstandig naamwoord stol betekent “stoel”; de bepaalde vorm is stolen, en door -s daaraan toe te voegen ontstaat de bezitsvorm stolens: stol — stolen — stolens (“stoel” — “de stoel” — “van de stoel”). De vorm drukt hier uit dat ben bij de stoel hoort. ben betekent hier “poot”, namelijk een ondersteunend onderdeel van een stoel. Hetzelfde Deense woord kan in een andere context ook “been” betekenen, bijvoorbeeld bij een mens of dier; in deze zin maakt stolens de lezing als onderdeel van een stoel duidelijk. Samen vormen Den lå (“hij lag”), ved (“bij”) en stolens ben (“de poot van de stoel”) de volledige betekenis: “Hij lag bij de poot van de stoel.” lå plaatst het liggen in het verleden, ved geeft de nabijheid aan en stolens maakt duidelijk van welke stoel de poot is.

4. Saml den forsigtigt op.

   Pak hem voorzichtig op.

   Saml … op

   pak ... op

   den

   hem

   forsigtigt

   voorzichtig

   Uitgebreide uitleg

   Saml ... op is de gebiedende wijs van samle op: “pak ... op”. De twee delen horen bij elkaar, ook al staat den forsigtigt ertussen. samle betekent hier iets oppakken; in de tegenwoordige tijd is de vorm bijvoorbeeld jeg samler, terwijl de gebiedende wijs saml is. Voorbeeld: Saml bogen op. — “Pak het boek op.” den is hier een zelfstandig gebruikt voornaamwoord voor een enkelvoudig, gemeenschappelijk-geslachtelijk referent; in deze zin is het het voorwerp van “oppakken”. De vaste vertaling geeft de bedoelde verwijzing weer als hem. Het voornaamwoord zelf noemt niet welk zelfstandig naamwoord het aanduidt; de omliggende context maakt duidelijk dat het om hetzelfde eerder genoemde object gaat. Voorbeeld: Jeg ser den. — “Ik zie hem/het.” Welke Nederlandse vorm passend is, hangt in die vertaling van het bedoelde referent af. forsigtigt is een bijwoord met de betekenis “voorzichtig”. Het beschrijft hoe het oppakken gebeurt, niet wat er wordt opgepakt. Het hangt samen met het bijvoeglijke naamwoord forsigtig (“voorzichtig”); forsigtigt is de vorm die hier de manier van handelen uitdrukt. Voorbeeld: Gå forsigtigt. — “Loop voorzichtig.” Samen betekent Saml den forsigtigt op.: “Pak hem voorzichtig op.” De gebiedende wijs geeft de opdracht, den is het opgepakte voorwerp, forsigtigt beschrijft de wijze van handelen en op maakt van saml de betekenis “oppakken”.

5. Den er meget lille.

   Hij is heel klein.

   Den

   hij

   er

   is

   meget

   heel, erg

   lille

   klein

   Uitgebreide uitleg

   Den is hier het onderwerp en betekent, volgens de vaste vertaling, “hij”. In het Deens kan den als persoonlijk voornaamwoord naar een enkelvoudig woord van het gemeenschappelijke geslacht verwijzen; de concrete referent wordt hier door de vertaling en de context als mannelijk weergegeven. Het voornaamwoord zelf is niet de vorm van het werkwoord. er is de tegenwoordige tijd van være (“zijn”): jeg er, du er, han/hun/den er. Deze vorm verandert hier niet voor persoon of getal. meget versterkt het bijvoeglijke naamwoord en betekent hier “heel” of “erg”. Het staat vóór het bijvoeglijk naamwoord. Bijvoorbeeld: Hun er meget træt. — “Zij is heel moe.” lille betekent hier “klein” en beschrijft het onderwerp. De vorm lille is de basisvorm voor enkelvoud; in het meervoud is de vorm vaak små, bijvoorbeeld De er små. — “Ze zijn klein.” De vergrotende trap is mindre (“kleiner”) en de overtreffende trap mindst (“kleinst”). Samen vormen Den er (“hij is”), meget (“heel”) en lille (“klein”) de volledige mededeling: “Hij is heel klein.”

6. Hold den i din håndflade, så den ikke triller væk igen.

   Houd hem in je handpalm, zodat hij niet weer wegrolt.

   Hold

   houd

   den

   hem

   i

   in

   din

   jouw

   håndflade

   handpalm

   så

   zodat

   ikke

   niet

   triller væk

   rolt weg

   igen

   weer

   Uitgebreide uitleg

   Hold is de gebiedende wijs van holde (“vasthouden”, “houden”). De vorm richt zich hier tot één aangesproken persoon; het onderwerp “jij” staat niet apart in de zin. Voorbeeld: Hold døren! — “Houd de deur vast!” den betekent hier “hem” en verwijst, zoals de vertaling en context aangeven, naar het bedoelde voorwerp. De vorm is een Deens enkelvoudig voornaamwoord dat onder meer bij een zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijk geslacht kan horen; de vorm zelf noemt het voorwerp niet opnieuw. In een andere zin kan det de overeenkomstige vorm voor onzijdig enkelvoud zijn. i betekent “in” en geeft hier de plaats aan waarin iets wordt vastgehouden. din is de bezittelijke vorm voor “jouw” bij één zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijk geslacht. Vergelijk dit bij een onzijdig enkelvoudig woord en dine bij meervoud. håndflade betekent “handpalm”. Het is een zelfstandig naamwoord; het onbepaalde enkelvoud is en håndflade en het bepaalde enkelvoud is håndfladen. De woordgroep i din håndflade betekent dus “in jouw handpalm”. så leidt hier een bijzin van doel of beoogd gevolg in: “zodat”. Hier verbindt het vasthouden met het beoogde resultaat dat het voorwerp niet opnieuw wegrolt. Voorbeeld: Luk vinduet, så katten ikke går ud. — “Sluit het raam, zodat de kat niet naar buiten gaat.” ikke is de ontkenning “niet”. In deze bijzin staat het vóór triller, zodat de gebeurtenis “wegrollen” wordt ontkend. triller væk betekent “rolt weg”. triller is de tegenwoordige tijd van trille, “rollen” of “rollen met kleine, voortgaande bewegingen”; væk voegt de richting “weg” toe. Samen vormen ze hier de betekenis “wegrollen”. Voorbeeld: Kuglen triller væk. — “De bal rolt weg.” igen betekent “weer” of “opnieuw”. Hier geeft het aan dat het wegrollen opnieuw niet moet gebeuren; het zegt niet op zichzelf wanneer een eerdere gebeurtenis precies plaatsvond. De hele zin is opgebouwd als een bevel plus een så-bijzin: Hold den i din håndflade betekent “Houd hem in je handpalm”, en så den ikke triller væk igen betekent “zodat hij niet weer wegrolt”. Samen ontstaat de vertaling: “Houd hem in je handpalm, zodat hij niet weer wegrolt.”

7. Vi skal bruge den til at reparere hylden.

   We hebben hem nodig om de plank te repareren.

   Vi skal

   wij zullen / wij moeten

   bruge

   gebruiken; nodig hebben

   den

   hem / het

   til at reparere

   om te repareren

   hylden

   de plank

   Uitgebreide uitleg

   Vi skal bestaat uit vi, het persoonlijke voornaamwoord voor de eerste persoon meervoud (“wij”), en skal, de tegenwoordige vorm van skulle. Skal verandert hier niet naar persoon of getal: dezelfde vorm komt bijvoorbeeld voor in jeg skal (“ik zal/moet”) en de skal (“zij zullen/moeten”). In combinatie met het volgende bruge vormt skal bruge de vaste, idiomatische betekenis “nodig hebben”; Vi skal alleen betekent dus niet de volledige betekenis “wij hebben nodig”. Voorbeeld: Vi skal gå nu. — “Wij moeten nu gaan.” bruge is de infinitief van bruge, “gebruiken”. Na skal staat de infinitief zonder extra infinitiefmarkeerder: Vi skal bruge .... In skal bruge betekent bruge volgens de vaste vertaling “nodig hebben”, niet alleen “gebruiken”. Voorbeeld: Jeg skal bruge en saks. — “Ik heb een schaar nodig.” den is hier een enkelvoudig objectvoornaamwoord. De vorm verwijst naar het bedoelde voorwerp en wordt in de vaste vertaling weergegeven met “hem”. Dezelfde vorm kan in andere zinnen ook een aanwijzend woord zijn, maar hier staat hij als object bij bruge: iets wat men nodig heeft. Voorbeeld: Jeg finder den. — “Ik vind hem/het.” til at reparere is een doelconstructie: til at + infinitief geeft aan waarvoor iets dient of met welk doel een handeling wordt verricht. reparere is de infinitief “repareren”. Voorbeeld: Vi bruger lim til at reparere stolen. — “Wij gebruiken lijm om de stoel te repareren.” hylden betekent hier “de plank”. Het is de bepaalde vorm van het zelfstandig naamwoord hylde (“plank” in de betekenis van de vaste vertaling): hylde → hylden. De uitgang -en markeert hier bepaaldheid; hij is niet de uitgang van het werkwoord reparere. Voorbeeld: Hylden er gammel. — “De plank is oud.” Samen vormen de delen Vi skal bruge den — “Wij hebben hem nodig” — en til at reparere hylden — “om de plank te repareren”. De volledige betekenis is dus: “Wij hebben hem nodig om de plank te repareren.”

8. Så kan vi gøre hylden færdig.

   Dan kunnen we de plank afmaken.

   Så

   dan

   kan vi

   kunnen we

   gøre

   doen; maken

   hylden

   de plank

   færdig

   af

   Uitgebreide uitleg

   Så betekent hier “dan” en verbindt deze stap met wat eraan voorafgaat. Het kan ook “dus” betekenen, maar in deze zin geeft het vooral de gevolgtrekking weer: na het repareren kunnen ze de plank afmaken. kan vi bestaat uit kan, de tegenwoordige vorm van kunne (“kunnen”), en het onderwerp vi (“we”). Na kan staat het volgende werkwoord in de infinitief, zonder extra infinitiefmarkering: kan ... gøre = “kunnen ... afmaken/doen”. Kan verandert hier niet mee met vi; het onderwerp maakt duidelijk wie de mogelijkheid heeft. gøre is de infinitief van gøre en betekent hier niet simpelweg “doen”, maar maakt samen met færdig de constructie gøre noget færdig: “iets afmaken”. Voorbeeld: Jeg vil gøre arbejdet færdigt. — “Ik wil het werk afmaken.” In dat voorbeeld krijgt færdigt een andere vorm door zijn grammaticale verband; dat verandert de vorm gøre niet. hylden betekent hier “de plank”. De basisvorm is hylde; hylden is de bepaalde enkelvoudsvorm, dus “de plank”. De voorafgaande zin noemt dezelfde plank, waardoor deze verwijzing in de gegeven context ondersteund wordt. Voorbeeld: Jeg ser hylden. — “Ik zie de plank.” færdig betekent hier “af” of “klaar”. In gøre hylden færdig beschrijft het dat de plank na de handeling voltooid is. Het is dus geen zelfstandig werkwoord; het vormt samen met gøre de betekenis “afmaken”. Voorbeeld: Maden er færdig. — “Het eten is klaar.” Samen vormen de delen Så + kan vi + gøre hylden færdig de betekenis: “Dan kunnen we de plank afmaken.” Så geeft het gevolg aan, kan vi drukt de mogelijkheid van de groep uit, en gøre hylden færdig zegt wat zij kunnen voltooien.