Praten over harde wind buiten | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Det blæser udenfor.

   Het waait buiten.

   blæser

   waait

   udenfor

   buiten

   Uitgebreide uitleg

   blæser betekent hier “waait” en is de tegenwoordige tijd van blæse (“waaien”). De tegenwoordige vorm blæser verandert in het Deens niet naar persoon of getal. In deze zin staat hij bij Det, het onpersoonlijke onderwerp dat voor een weersverschijnsel wordt gebruikt. Voorbeeld: Det blæser meget. — “Het waait erg.” udenfor betekent “buiten” en geeft de plaats aan. Het is één Deens bijwoord, dus het moet hier niet als een zelfstandig naamwoord met een apart voorzetsel worden behandeld. Voorbeeld: Hun venter udenfor. — “Zij wacht buiten.” Samen vormen Det + blæser + udenfor de neutrale weersmededeling “Het waait buiten.” Det vult de onderwerpplaats in, blæser noemt het weersverschijnsel en udenfor geeft aan waar het waait.

2. Hold fast i din hat med den ene hånd.

   Houd je hoed met één hand vast.

   Hold fast

   houd stevig vast

   din

   jouw

   hat

   hoed

   ene

   ene

   hånd

   hand

   Uitgebreide uitleg

   Hold fast staat hier als bevel: “houd stevig vast”. Het werkwoord is holde (“vasthouden”); hold is de gebiedende wijs voor een aangesproken persoon. fast versterkt hier het vasthouden: iets niet loslaten. Voorbeeld: Hold fast i rækværket. — “Houd de reling stevig vast.” De constructie holde fast i + iets is herbruikbaar. din betekent hier “je/jouw” en hoort bij één bezitter en een zelfstandig naamwoord van het en-type, zoals hat. Het bezittelijk voornaamwoord verwijst naar de aangesproken persoon; het drukt niet uit hoeveel hoeden er zijn. hat betekent “hoed”. De bepaalde vorm is hatten (“de hoed”); in din hat staat de onbepaalde vorm na het bezittelijk voornaamwoord. Voorbeeld: Min hat er sort. — “Mijn hoed is zwart.” ene betekent hier “ene” in de vaste combinatie den ene ..., die één exemplaar uit een paar of een beperkte keuze aanwijst. In deze zin gaat het volgens de vertaling om “één hand”. ene is de vorm die bij het bepaalde den hoort; vergelijk den anden hånd — “de andere hand”. hånd betekent “hand”. De bepaalde vorm is hånden (“de hand”). In den ene hånd staat het zelfstandig naamwoord in een bepaalde woordgroep met den ene: “de ene hand”. Samen bestaat de zin uit het bevel Hold fast i ... (“houd ... stevig vast”) en het middel waarmee dat gebeurt: med den ene hånd (“met één hand”). Het geheel betekent: “Houd je hoed met één hand vast.” De voorafgaande context over wind ondersteunt deze praktische instructie; de grammaticale vorm zelf blijft ook buiten die context bruikbaar.

3. Træerne bevæger sig meget.

   De bomen bewegen veel.

   Træerne

   de bomen

   bevæger sig

   bewegen zich

   meget

   veel

   Uitgebreide uitleg

   Træerne betekent hier ‘de bomen’. Het is de bepaalde meervoudsvorm van træ (‘boom’): et træ = ‘een boom’, træer = ‘bomen’, træerne = ‘de bomen’. In deze vorm zie je het onbepaalde meervoud træer met de bepaalde uitgang -ne, samen geschreven als træerne. bevæger sig betekent hier ‘bewegen’. bevæger is de tegenwoordige tijd van bevæge (‘bewegen’), en sig is het wederkerende voornaamwoord dat naar het onderwerp verwijst. Samen vormt dit een Deense manier om uit te drukken dat iets beweegt. Voorbeeld: Bilen bevæger sig langsomt. — ‘De auto beweegt langzaam.’ meget betekent hier ‘veel’ en geeft aan in welke mate de beweging plaatsvindt. Voorbeeld: Hun arbejder meget. — ‘Zij werkt veel.’ Samen vormen de delen Træerne + bevæger sig + meget de betekenis ‘De bomen bewegen veel.’

4. Vinden er stærkere ved gaden.

   De wind is sterker bij de straat.

   Vinden

   de wind

   er

   is

   stærkere

   sterker

   ved

   bij

   gaden

   de straat

   Uitgebreide uitleg

   Vinden betekent hier “de wind”. Het is de bepaalde vorm van vind (“wind”): vind = een wind, vinden = de wind. In het Deens wordt bepaaldheid hier dus aan het zelfstandig naamwoord uitgedrukt met de uitgang -en. er betekent “is”. Dit is de vorm van at være (“zijn”) in de tegenwoordige tijd. De vorm verandert hier niet mee met het onderwerp: vinden er betekent letterlijk “de wind is”. stærkere betekent hier “sterker”. Dit is de vergrotende trap van stærk (“sterk”): stærk = sterk, stærkere = sterker, stærkest = het sterkst. De vergelijking kan bijvoorbeeld zo worden gebruikt: Vinden er stærkere her. — “De wind is hier sterker.” ved geeft hier een plaatsrelatie aan: “bij” of “aan de kant van”. Het wordt gebruikt om aan te geven waar iets zich bevindt of waar een toestand geldt. Bijvoorbeeld: Hun står ved døren. — “Zij staat bij de deur.” gaden betekent “de straat”. Het is de bepaalde vorm van gade (“straat”): gade = een straat, gaden = de straat. De uitgang -n markeert hier de bepaaldheid. Samen vormt Vinden er stærkere ved gaden. de betekenis: “De wind is sterker bij de straat.” Het patroon is: [onderwerp] er [vergrotende trap] ved [plaats]. De vergelijking stærkere zegt dat de wind daar sterker is dan op een andere, niet nader genoemde plaats of in een andere situatie; de zin noemt niet waarmee of waar precies wordt vergeleken.

5. Skal vi gå langsommere?

   Zullen we langzamer lopen?

   Skal vi

   zullen we

   gå

   lopen

   langsommere

   langzamer

   Uitgebreide uitleg

   Skal vi vormt hier een voorstel in vraagvorm: “zullen we …?” Skal is de tegenwoordige vorm van skulle; met vi vraagt de spreker of de aangesproken groep iets zal doen. Na skal staat het hoofdwerkwoord in de infinitief, zonder at. Voorbeeld: Skal vi vente? — “Zullen we wachten?” gå betekent hier “lopen” en staat als infinitief na skal. In andere contexten kan hetzelfde werkwoord ook “gaan” betekenen; hier geeft de vaste vertaling de betekenis “lopen”. Voorbeeld: Vi går hjem. — “We gaan naar huis.” langsommere is de vergrotende trap van langsom (“langzaam”). De vorm is in het Deens hetzelfde voor het bijvoeglijk en bijwoordelijk gebruik; hier is hij bijwoordelijk en beschrijft hij hoe het lopen gebeurt: “langzamer”. De vergelijkende vorm geeft een vergelijking aan, maar de zin zegt niet precies waarmee wordt vergeleken. De relevante reeks is langsom → langsommere → langsomst (“langzaam” → “langzamer” → “het langzaamst”). Voorbeeld: Gå langsommere. — “Loop langzamer.” Samen vormen de delen de vraag Skal vi gå langsommere?: “Zullen we langzamer lopen?” Skal vi maakt er een gezamenlijk voorstel van, gå benoemt de handeling en langsommere geeft aan dat die handeling met een lagere snelheid moet gebeuren.

6. Lad os gå langsommere ved gaden.

   Laten we langzamer lopen bij de straat.

   Lad os

   laten we

   gå

   lopen

   langsommere

   langzamer

   gaden

   de straat

   Uitgebreide uitleg

   Lad os is een vaste aansporingsconstructie: letterlijk ongeveer “laat ons”, in natuurlijk Nederlands “laten we”. lad is hier de gebiedende wijs van lade (“laten”), en os betekent “ons”. Het patroon Lad os + infinitief gebruik je om samen iets voor te stellen. Voorbeeld: Lad os spise. — “Laten we eten.” gå betekent hier “lopen” en staat in de infinitief na Lad os. Het is het basiswoord; belangrijke vormen zijn gå (infinitief/gebiedende wijs), går (tegenwoordige tijd), gik (verleden tijd) en gået (voltooid deelwoord). Voorbeeld: Vi går hjem. — “Wij lopen naar huis.” langsommere is de vergrotende trap van langsom (“langzaam”): langsom → langsommere (“langzamer”) → langsomst (“het langzaamst”). Hier beschrijft het bijwoord de manier van lopen: de voorgestelde beweging moet langzamer zijn. De context ondersteunt dus “laten we langzamer lopen”, niet alleen “laten we lopen”. Voorbeeld: Tal langsommere. — “Praat langzamer.” gaden betekent “de straat”. Het zelfstandig naamwoord is gade (“straat”); de uitgang -en markeert hier de bepaalde enkelvoudsvorm: gade → gaden. In ved gaden betekent ved “bij” of “naast”, zodat dit deel de plaats aanduidt: “bij de straat”. Samen bestaat de zin uit de aansporing Lad os, de handeling gå, de manier langsommere en de plaatsbepaling ved gaden: “Laten we bij de straat langzamer lopen.”

7. Jeg holder også min taske tæt ind til mig.

   Ik houd mijn tas ook dicht bij me.

   Jeg

   ik

   holder

   houd; houd vast

   også

   ook

   min

   mijn

   taske

   tas

   tæt ind til mig

   dicht tegen me aan

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik”: het persoonlijke voornaamwoord voor de spreker als onderwerp. De vorm verandert niet naar geslacht; du (“jij”) en han (“hij”) zijn bijvoorbeeld andere persoonlijke voornaamwoorden. holder komt van holde, “houden” of “vasthouden”. Hier betekent het, samen met tæt ind til mig, dat de spreker de tas dicht bij zich houdt. holder is de tegenwoordige tijd; Deense werkwoorden veranderen in de tegenwoordige tijd niet naar de persoon: jeg holder en de holder hebben bijvoorbeeld dezelfde werkwoordsvorm. også betekent “ook”. Het voegt deze handeling toe aan iets anders dat al als relevant geldt. In deze zin hoort het bij de mededeling dat de spreker de tas eveneens dicht bij zich houdt. min betekent hier “mijn” en staat vóór het zelfstandig naamwoord dat het bezeten voorwerp noemt. taske is een enkelvoudig zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijke geslacht, daarom staat hier min. Vergelijk mit bij een enkelvoudig onzijdig woord en mine bij meervoud, bijvoorbeeld min taske, mit hus, mine tasker. min drukt bezit uit; het zegt op zichzelf niet hoeveel tassen er zijn. taske betekent “tas”. De bepaalde vorm is tasken (“de tas”) en het meervoud is tasker (“tassen”). Na min staat hier de onbepaalde enkelvoudsvorm: min taske. Voorbeeld: Jeg har en taske. — “Ik heb een tas.” tæt ind til mig betekent hier “dicht tegen me aan” of “dicht bij me”. tæt betekent “dicht”, en mig is de objectsvorm van jeg (“ik”); hier betekent het “me/mij”. De combinatie kan een positie dicht bij iemand uitdrukken, zoals in deze zin. Voorbeeld: Hold den tæt ind til dig. — “Houd die dicht tegen je aan.” In dat voorbeeld verwijst dig naar de aangesproken persoon, niet naar de spreker. Samen vormen de delen Jeg holder (“ik houd”), også (“ook”), min taske (“mijn tas”) en tæt ind til mig (“dicht tegen me aan”). De volledige betekenis is: “Ik houd mijn tas ook dicht bij me.”

8. Så blæser den ikke op.

   Dan waait die niet open.

   Så

   dan

   blæser … op

   openwaaien

   den

   die/het

   ikke

   niet

   Uitgebreide uitleg

   Så betekent hier ‘dan’ en plaatst deze gebeurtenis in de volgorde van de context. Het kan in andere zinnen ook ‘dus’ betekenen. Voorbeeld: Så går vi. — ‘Dan gaan we.’ blæser ... op is de combinatie blæse op, hier met de betekenis ‘openwaaien’. blæser is de tegenwoordige tijd van blæse; deze vorm verandert in het Deens niet naar persoon of getal. op is de werkwoordelijke partikel. De twee delen kunnen door andere zinsdelen van elkaar gescheiden worden. Voorbeeld: Vinden blæser døren op. — ‘De wind waait de deur open.’ den is hier een Deens persoonlijk voornaamwoord voor een enkelvoudig zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijke geslacht. In deze context verwijst het, zoals de vertaling en de voorafgaande zin ondersteunen, naar de tas. De vorm zelf drukt niet uit dat het om een tas gaat. Voorbeeld: Jeg ser døren. Den er åben. — ‘Ik zie de deur. Die is open.’ ikke is de gewone ontkenning: ‘niet’. In deze zin staat het na het onderwerp en vóór de werkwoordelijke partikel op; samen met blæser ... op maakt het de betekenis ‘niet openwaaien’. Voorbeeld: Døren åbner ikke. — ‘De deur gaat niet open.’ Samen betekent de zin: ‘Dan waait de tas niet open.’ Na Så staat het werkwoord vóór het onderwerp: eerst blæser, daarna den. Dat is het Deense inversiepatroon wanneer een ander zinsdeel vooraan staat.