Binnen blijven bij slecht weer | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Vejret ser dårligt ud.

   Het weer ziet er slecht uit.

   Vejret

   het weer

   ser … ud

   eruitzien

   dårligt

   slecht

   Uitgebreide uitleg

   Vejret betekent hier “het weer”. Het is de bepaalde vorm van vejr (“weer”): vejr is onzijdig, en de bepaalde enkelvoudsvorm krijgt -et. Vergelijk et vejr (“weer”) met vejret (“het weer”). ser ... ud is een vaste constructie met de betekenis “eruitzien” of “lijken”. ser is de tegenwoordige tijd van se (“zien”); ud staat als partikel verderop in de constructie. Het patroon is X ser + bijvoeglijk naamwoord + ud: Huset ser gammelt ud. — “Het huis ziet er oud uit.” dårligt betekent hier “slecht”. Het bijvoeglijk naamwoord is dårlig; dårligt is de onzijdige vorm, passend bij het onzijdige vejr. Bij een en-woord staat de vorm dårlig, bijvoorbeeld en dårlig dag — “een slechte dag”. De vorm dårligt kan ook als bijwoord voorkomen, maar in deze zin beschrijft zij binnen ser ... ud hoe het weer eruitziet. Samen vormen de delen: Vejret (“het weer”) + ser dårligt ud (“ziet er slecht uit”). De hele zin betekent dus: “Het weer ziet er slecht uit.”

2. Der er måske en storm på vej.

   Er komt misschien een storm aan.

   Der er

   er is

   måske

   misschien

   storm

   storm

   på vej

   onderweg; op komst

   Uitgebreide uitleg

   Der er is de Deense existentiële constructie der er = “er is / er zijn”. er is de vorm van være (“zijn”) in de tegenwoordige tijd; der verwijst hier niet naar een concrete plaats, maar kondigt aan dat iets bestaat of aanwezig is. Bijvoorbeeld: Der er kaffe. — “Er is koffie.” måske betekent “misschien” en drukt onzekerheid uit. Het staat hier vóór de onbepaalde woordgroep en storm, zodat de komst van de storm als mogelijkheid wordt gepresenteerd, niet als zekerheid. storm is het zelfstandig naamwoord “storm”. Het is een en-woord: en storm is enkelvoud en betekent “een storm”. Het meervoud is storme: flere storme — “meerdere stormen”. Het onbepaalde lidwoord en markeert hier één niet nader bepaalde storm, maar de zin legt geen nadruk op het aantal. på vej betekent letterlijk “op weg” en wordt in deze constructie gebruikt voor iets dat eraan komt of op komst is. Het is een vaste, bruikbare uitdrukking: Han er på vej. — “Hij is onderweg.” Bij een gebeurtenis kan på vej ook “op komst” betekenen. Samen vormen der er en en storm på vej de betekenis “er komt een storm aan”. Måske maakt daarvan: “Er komt misschien een storm aan.” De Deense formulering presenteert de storm als iets dat op komst is; de vertaling geeft diezelfde mogelijkheid en toekomstige ontwikkeling weer.

3. Skal vi blive indenfor?

   Zullen we binnen blijven?

   Skal vi

   zullen we

   blive

   blijven

   indenfor

   binnen

   Uitgebreide uitleg

   Skal vi betekent hier letterlijk een voorstel in vraagvorm: “zullen we …?” skal is de tegenwoordige vorm van skulle; met vi (“wij”) kan de combinatie een voorstel uitdrukken, niet alleen een verplichting. Na skal staat het volgende werkwoord in de infinitief. Vergelijk: Skal vi gå? = “Zullen we gaan?” blive betekent hier “blijven”. Dit is de infinitief; de vorm verandert in het Deens niet naar persoon of meervoud. Na het modale werkwoord skal blijft de infinitief staan: vi skal blive = “wij zullen/gaan blijven”. In een andere constructie kan blive ook “worden” betekenen, maar die betekenis past hier niet. indenfor betekent “binnen”, in tegenstelling tot udenfor (“buiten”). Het is hier een plaatsaanduiding bij blive: de voorgestelde plaats waar men blijft, is binnen. indenfor wordt als één woord geschreven in deze zin. Samen vormen de delen Skal vi + blive + indenfor? de vraag “Zullen we binnen blijven?” De vraag stelt een gezamenlijke handeling voor: de spreker en de aangesprokene(n) blijven binnen. De context maakt duidelijk dat dit voorstel betrekking heeft op binnen blijven terwijl de situatie buiten ongunstig kan zijn.

4. Lad os vente her, til det er ovre.

   Laten we hier wachten tot het voorbij is.

   Lad os

   laten we

   vente

   wachten

   her

   hier

   til

   tot

   det

   het

   er ovre

   voorbij zijn

   Uitgebreide uitleg

   Lad os is the reusable Danish construction for “laten we …”. Lad is the imperative of lade (“laten”); with os (“ons”) it proposes a shared action. The following verb stays in the infinitive: Lad os vente (“laten we wachten”). vente means “wachten”. This is the infinitive after lad os; the same verb can be used independently, for example: Vi venter her. — “Wij wachten hier.” her means “hier” and indicates the place where the proposed action takes place. It is an adverb, so it does not change form for number or gender. til introduces the point up to which the waiting continues: “tot”. In this sentence it introduces the subordinate clause til det er ovre. det is the neuter singular Danish pronoun corresponding here to “het”. In this sentence it refers to the situation or event that is understood from the context, without the sentence itself specifying a noun for it. The form det also occurs in other neuter-singular uses, but its exact referent must be determined from context. er ovre means “voorbij is” here. er is the present form of være (“zijn”), and ovre describes the situation as finished or over. The construction være ovre is reusable, for example: Det er ovre. — “Het is voorbij.” Together, Lad os vente her says “laten we hier wachten”. The clause til det er ovre adds the endpoint of that waiting: “tot het voorbij is”. The complete utterance therefore means: “Laten we hier wachten tot het voorbij is.”

5. Kan vi gå udenfor, når det stopper?

   Kunnen we naar buiten gaan als het stopt?

   Kan vi

   kunnen we

   gå

   gaan

   udenfor

   naar buiten

   når

   als

   det

   het

   stopper

   stopt

   Uitgebreide uitleg

   Kan vi staat aan het begin van de vraag. kan is de tegenwoordige vorm van kunne en drukt hier mogelijkheid of toestemming uit; vi is het onderwerp “we”. In een Deense hoofdvraag staat het werkwoord vóór het onderwerp: Kan vi ...? Vergelijk als bewering: Vi kan ... — “We kunnen ...”. Het modale werkwoord wordt gevolgd door een infinitief zonder at. gå betekent hier “gaan” en is de infinitief. Na een modaal werkwoord blijft deze vorm onveranderd: vi kan gå — “we kunnen gaan”. Hetzelfde patroon zie je bijvoorbeeld in Vi kan vente — “We kunnen wachten”. udenfor is een bijwoord met de betekenis “naar buiten” in deze bewegingscontext. Het beschrijft de richting of plaats van gå; het is geen zelfstandig naamwoord dat hier als object wordt gebruikt. når leidt de tijdsbepaling in en betekent hier “als/wanneer”. In een zin over een toekomstige gebeurtenis kan het Deens na når de tegenwoordige tijd gebruiken. Dat maakt når det stopper geschikt voor “als het stopt”, ook al verwijst de situatie naar een later moment. det is een onzijdig enkelvoudig persoonlijk voornaamwoord. In deze zin verwijst het volgens de vaste vertaling naar de bedoelde situatie of gebeurtenis die moet ophouden; de precieze zelfstandige naamwoordelijke referent wordt niet afzonderlijk genoemd. De vorm det geeft hier dus niet zelf aan welk concreet verschijnsel bedoeld is. stopper is de tegenwoordige vorm van stoppe, “stoppen” of “ophouden”. Deze vorm past bij het enkelvoudige onderwerp det: det stopper. De tegenwoordige tijd kan hier een toekomstige afloop in de bijzin uitdrukken. Vergelijk Det stopper snart — “Het stopt binnenkort”. Samen vormen de delen Kan vi gå udenfor — “Kunnen we naar buiten gaan?” en når det stopper — “als het stopt”. De hele vraag is dus: “Kunnen we naar buiten gaan als het stopt?” De vraag gebruikt een mogelijkheid of voorstel met kan, gevolgd door een voorwaarde in de tijdsbepaling.

6. Vi kan tjekke vejret igen og beslutte os så.

   We kunnen het weer opnieuw bekijken en dan beslissen.

   Vi kan

   we kunnen

   tjekke

   controleren; bekijken

   vejret

   het weer

   igen

   opnieuw

   beslutte os

   beslissen

   så

   dan

   Uitgebreide uitleg

   Vi kan betekent hier dat de spreker namens een groep een mogelijkheid of voorstel uitdrukt: “we kunnen”. vi is de eerste persoon meervoud; kan is de tegenwoordige vorm van kunne en wordt ook bij andere personen gebruikt. Na kan staat het volgende werkwoord in de infinitief, zonder at. Voorbeeld: Vi kan vente. — “We kunnen wachten.” tjekke betekent hier “controleren” of “bekijken”. Het is de infinitief na kan. De vorm tjekker is bijvoorbeeld de tegenwoordige tijd zonder een modaal werkwoord ervoor: Vi tjekker vejret. — “We bekijken het weer.” vejret betekent “het weer”. Het is de bepaalde vorm van het zelfstandig naamwoord vejr: vejr = “weer”, vejret = “het weer”. Het achtervoegsel -et hoort bij het zelfstandig naamwoord en is geen afzonderlijk woord. igen betekent “opnieuw” of “weer”. Hier geeft het aan dat het bekijken nog een keer gebeurt. Vi tjekker vejret igen. — “We bekijken het weer opnieuw.” beslutte os betekent “beslissen”. De infinitief is de wederkerige constructie beslutte sig; bij vi wordt het wederkerige voornaamwoord os: vi beslutter os. Na kan blijft beslutte een infinitief, terwijl os blijft staan. Voorbeeld: Vi kan beslutte os senere. — “We kunnen later beslissen.” så betekent hier “dan” en geeft een tijdsvolgorde aan: eerst het weer bekijken en daarna beslissen. In deze zin betekent het niet “zo” in de betekenis van “op die manier”. De hele zin bestaat uit Vi kan + tjekke vejret igen + og + beslutte os + så. Dat levert op: “We kunnen het weer opnieuw bekijken en dan beslissen.” kan geldt voor beide verbonden handelingen; og verbindt ze, en så markeert dat het beslissen daarna komt.

7. Vi kan lave te, mens vi venter.

   We kunnen thee zetten terwijl we wachten.

   Vi kan

   wij kunnen

   lave

   zetten, bereiden

   te

   thee

   mens

   terwijl

   venter

   wachten

   Uitgebreide uitleg

   Vi kan betekent hier “wij kunnen”. vi is de eerste persoon meervoud: “wij”. kan is de tegenwoordige vorm van kunne (“kunnen”); in het Deens verandert deze vorm niet mee met de persoon. Na een modaal werkwoord zoals kan staat het volgende werkwoord in de infinitief, zonder at: vi kan lave. lave is de infinitief van lave en betekent hier “maken” of, bij eten en drinken, “bereiden/zetten”. In lave te krijgt het de gebruikelijke betekenis “thee zetten”. Het werkwoord is breder dan alleen deze combinatie; bijvoorbeeld: Hun laver mad. — “Zij kookt/maakt eten.” te is het zelfstandig naamwoord “thee”. In deze zin wordt het zonder lidwoord gebruikt, wat natuurlijk is wanneer thee als drank of stof in het algemeen bedoeld is. Het is niet nodig om hier een afzonderlijke hoeveelheid af te leiden. mens betekent “terwijl” en leidt een bijzin in die gelijktijdigheid uitdrukt. Een herbruikbaar patroon is ..., mens ...: Jeg læser, mens du arbejder. — “Ik lees terwijl jij werkt.” venter is de tegenwoordige vorm van vente, “wachten”. De vorm is in het Deens niet persoonsgebonden: jeg venter, vi venter en de venter gebruiken allemaal venter in de tegenwoordige tijd. In mens vi venter is vi opnieuw het onderwerp en betekent de bijzin “terwijl wij wachten”. Samen vormen Vi kan lave te en mens vi venter de betekenis: “We kunnen thee zetten terwijl we wachten.” Het modaliteitswerkwoord kan geeft de mogelijkheid aan, lave te benoemt de handeling en mens vi venter plaatst die handeling tegelijk met het wachten. De hele zin is neutraal en alledaags van register.

8. Det hjælper med at få tiden til at gå.

   Dat helpt om de tijd door te komen.

   hjælper

   helpt

   få tiden til at gå

   de tijd laten voorbijgaan

   Uitgebreide uitleg

   hjælper betekent hier “helpt” en is de tegenwoordige tijd van hjælpe (“helpen”). In het Deens verandert deze werkwoordsvorm niet naar persoon of enkelvoud/meervoud: jeg hjælper, vi hjælper en det hjælper hebben allemaal hjælper. Voorbeeld: Det hjælper. — “Dat helpt.” få tiden til at gå is een vaste uitdrukking voor tijd doorbrengen of ervoor zorgen dat de tijd verstrijkt. Het werkwoord få staat hier in de infinitief na med at; tiden is “de tijd”, en til at gå vormt samen met få de constructie “de tijd laten gaan”. De uitdrukking kan ook met een andere activiteit worden gecombineerd, bijvoorbeeld: Vi får tiden til at gå med te. — “We brengen de tijd door met thee.” Det is het onderwerp en betekent hier “dat/het”. med at leidt het middel of de activiteit in waarmee iets helpt: letterlijk helpt het “met …”. Samen vormen de delen Det hjælper + med at få tiden til at gå de betekenis: “Dat helpt om de tijd door te komen.” De zin presenteert dit als iets dat helpt; hij zegt niet precies hoeveel tijd verstrijkt of wie de tijd doorbrengt.