Lezen in je vrije tijd | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Hvad læser du?

   Wat lees je?

   Hvad

   wat

   læser

   leest

   du

   je / jij

   Uitgebreide uitleg

   Hvad betekent hier “wat” en vraagt naar het ding of de inhoud waarnaar gevraagd wordt. Het is een vraagwoord; vergelijk bijvoorbeeld Hvem læser du? — “Wie lees je?” Daar vraagt hvem naar een persoon, terwijl hvad naar een zaak of inhoud vraagt. læser komt van læse, “lezen”. De vorm læser is de tegenwoordige tijd. In het Deens verandert de tegenwoordige tijd van dit werkwoord niet mee met de persoon: jeg læser betekent “ik lees” en du læser betekent “jij leest”. Het is dus læser dat de handeling “lezen” uitdrukt, niet du. du is het persoonlijke voornaamwoord voor de tweede persoon enkelvoud: “jij/je”. Het verwijst hier naar de aangesprokene. In een andere rol verandert het voornaamwoord bijvoorbeeld in dig: Jeg ser dig — “Ik zie je.” Samen vormen de woorden een vraagpatroon: Hvad + werkwoord + du? De vraag vraagt wat de aangesprokene leest. De volledige betekenis is: “Wat lees je?”

2. Jeg læser en kort bog.

   Ik lees een kort boek.

   Jeg

   ik

   læser

   lees

   en

   een

   kort

   kort

   bog

   boek

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik”: het is de Deense persoonlijke voornaamwoordsvorm voor de eerste persoon enkelvoud. In de vraag uit de context staat de overeenkomstige vorm du voor “je/jij”; dat is de tweede persoon enkelvoud. læser betekent hier “lees”. Het is de tegenwoordige tijd van læse (“lezen”): jeg læser = “ik lees”. In het Deens verandert de werkwoordsvorm in de tegenwoordige tijd niet mee met persoon en getal: jeg læser en du læser gebruiken dus dezelfde vorm. Voorbeeld: Jeg læser. — “Ik lees.” en is het onbepaalde lidwoord bij een zelfstandig naamwoord van het en-type, zoals en bog. Het markeert hier geen zelfstandig genoemde numerieke telling; het introduceert een niet nader bepaald boek als voorwerp van de zin. Voorbeeld: en stol — “een stoel”. kort betekent hier “kort” en beschrijft bog. Bij een enkelvoudig en-woord staat het bijvoeglijk naamwoord in deze vorm: en kort bog. Dezelfde vorm komt ook voor bij een onzijdig enkelvoudig woord, terwijl het meervoud doorgaans korte heeft, bijvoorbeeld korte bøger — “korte boeken”. De vorm kort hoort bij het bijvoeglijk naamwoord zelf; bog is niet de basisvorm ervan. bog betekent “boek”. Het is een zelfstandig naamwoord van het en-type: en bog. De meervoudsvorm is bøger — “boeken”. Samen vormen de delen Jeg læser + en kort bog: “Ik lees een kort boek.” De spreker is degene die leest, en kort bog is het niet nader bepaalde boek dat wordt gelezen, en kort beschrijft dat boek. De tegenwoordige tijd in læser geeft de handeling weer als iets wat nu gebeurt of als de actuele situatie wordt gepresenteerd.

3. Kan du lide historien?

   Vind je het verhaal leuk?

   Kan du

   kun je

   lide

   leuk vinden

   historien

   het verhaal

   Uitgebreide uitleg

   Kan du staat hier aan het begin van een ja-neevraag en betekent samen ‘kun je’. kan is de tegenwoordige vorm van kunne (‘kunnen’). Na een modaal werkwoord zoals kan staat het volgende werkwoord in de infinitief. du is het persoonlijke voornaamwoord voor één aangesproken persoon. In een Deense vraag staat het werkwoord vóór het onderwerp: Kan du ...? betekent letterlijk ongeveer ‘Kun jij ...?’, maar de natuurlijke Nederlandse vertaling is ‘Kun je ...?’. Voorbeeld: Kan du læse? — ‘Kun je lezen?’ lide is hier het werkwoord ‘leuk vinden’. De vorm blijft na kan infinitief: kan lide. Dit is een vaste, zeer gebruikelijke manier om in het Deens te zeggen dat je iets prettig of leuk vindt. Voorbeeld: Jeg kan lide musik. — ‘Ik hou van muziek.’ Zonder kan verandert de tijd of modaliteit: Jeg kan lide ... betekent ‘Ik vind ... leuk’, terwijl Jeg kunne lide ... bijvoorbeeld ‘Ik vond ... leuk’ kan betekenen. historien betekent hier ‘het verhaal’. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van historie: en historie = ‘een verhaal’, historien = ‘het verhaal’. De uitgang -en markeert bij dit zelfstandig naamwoord bepaaldheid; hij drukt niet op zichzelf een numerieke hoeveelheid uit. Voorbeeld: Jeg læser historien. — ‘Ik lees het verhaal.’ Samen vormen de delen Kan du + lide + historien? de vraag ‘Vind je het verhaal leuk?’. De vraag vraagt of de aangesproken persoon het verhaal prettig vindt; de vorm kan lide draagt daarbij de betekenis ‘leuk vinden’.

4. Den er nem at følge.

   Het is makkelijk te volgen.

   Den

   het

   er

   is

   nem

   makkelijk

   at følge

   volgen

   Uitgebreide uitleg

   Den betekent hier “het/het verhaal” en verwijst, met de gegeven context, naar historien. In het Deens is den de vorm voor een enkelvoudig woord van het gemeenschappelijke geslacht; het is hier een zelfstandig gebruikt voornaamwoord, niet het Nederlandse lidwoord het. er is de tegenwoordige tijd van være (“zijn”): at være = “zijn”, er = “is/zijn”. In deze zin vormt het samen met den de hoofdzin “het is”. nem betekent hier “makkelijk”. Het is de basisvorm van het bijvoeglijk naamwoord. Vergelijk de vormen nem (bij gemeenschappelijk geslacht of predicatief gebruik), nemt (bij onzijdig) en nemme (meervoud of bepaalde vorm). Voorbeeld: Det er nemt. — “Het is makkelijk.” Hier staat nemt omdat det onzijdig is. at følge betekent “volgen”. at markeert hier het infinitief, zoals in “te volgen”; følge is de infinitiefvorm. Voorbeeld: Det er nemt at forstå. — “Het is makkelijk te begrijpen.” In dit patroon kan na een bijvoeglijk naamwoord een infinitiefgroep volgen die aangeeft wat makkelijk is. Samen geeft Den er nem at følge de betekenis: “Het is makkelijk te volgen.” De vorm den verwijst naar het eerder genoemde verhaal, er nem beschrijft dat het volgen weinig moeite kost, en at følge noemt de handeling die makkelijk is. De constructie Det/Den er + bijvoeglijk naamwoord + at + infinitief is bruikbaar om de moeilijkheid of het gemak van een handeling te beschrijven.

5. Hvor læser du normalt?

   Waar lees je meestal?

   Hvor

   waar

   læser

   leest

   du

   je

   normalt

   meestal

   Uitgebreide uitleg

   Hvor vraagt hier naar een plaats: “waar?”. Het staat vooraan omdat het gevraagde zinsdeel in deze vraag naar voren is gehaald. Een bruikbaar contrast is hvor “waar” tegenover hvornår “wanneer”. Voorbeeld: Hvor bor du? — “Waar woon je?” læser betekent hier “leest” en is de tegenwoordige vorm van læse — “lezen”. De vorm verandert in het Deens normaal niet volgens persoon of getal: jeg læser — “ik lees” en du læser — “je leest”. du is het persoonlijke voornaamwoord voor de tweede persoon enkelvoud: “je/jij”. De meervoudsvorm is I: I læser — “jullie lezen”. In deze zin is du het onderwerp van læser. normalt betekent hier “meestal” en geeft aan dat het om een gewoonte of gebruikelijke situatie gaat. Het is afgeleid van normal en heeft hier de bijwoordelijke functie. Voorbeeld: Jeg arbejder normalt hjemme. — “Ik werk meestal thuis.” Samen vormt Hvor læser du normalt? een vraag met de volgorde vraagwoord + werkwoord + onderwerp + bijwoord: “Waar lees je meestal?” De zin vraagt naar de gebruikelijke plaats van het lezen; normalt zegt dat het om de gewoonlijke situatie gaat, niet om één specifiek moment.

6. Jeg læser normalt i et stille værelse derhjemme.

   Ik lees meestal in een rustige kamer thuis.

   Jeg

   ik

   læser

   lees

   normalt

   meestal

   i

   in

   et

   een

   stille

   rustige

   værelse

   kamer

   derhjemme

   thuis

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik”: het is de eerste persoon enkelvoud. De vorm is onafhankelijk van het geslacht van de spreker. Voorbeeld: Jeg bor her. — “Ik woon hier.” læser betekent hier “lees” en komt van at læse (“lezen”). Dit is de tegenwoordige tijd; dezelfde vorm kan bij verschillende personen staan: jeg læser, du læser, hun læser. Voorbeeld: Jeg læser en bog. — “Ik lees een boek.” normalt betekent “meestal” in deze zin. Het zegt iets over de gewoonte of frequentie van het lezen. Het is niet hetzelfde als altid (“altijd”): Jeg læser altid. — “Ik lees altijd.” i betekent “in” en leidt hier de plaatsbepaling in. et is het onbepaalde lidwoord bij een zogenoemd et-woord. Het markeert hier værelse als onbepaald; op zichzelf beweert het niet dat er precies één kamer is. Bij een en-woord staat doorgaans en in plaats van et. stille betekent hier “rustige” of “stille”. Het beschrijft værelse. In deze woordgroep staat het bij een et-woord, maar stille verandert hier niet van vorm door het grammaticale geslacht: ook bij een en-woord en in het meervoud kan stille staan. Voorbeeld: en stille dag — “een rustige dag”. værelse betekent “kamer”. Het is een zelfstandig naamwoord en vormt samen met et en stille de woordgroep et stille værelse — “een rustige kamer”. derhjemme betekent “thuis” en geeft aan waar de leessituatie plaatsvindt. Het is een vaste plaatsaanduiding; het is niet simpelweg een vorm van het zelfstandig naamwoord hjem in deze zin. Voorbeeld: Jeg arbejder derhjemme. — “Ik werk thuis.” Samen betekent i et stille værelse “in een rustige kamer”. derhjemme voegt toe dat dit lezen thuis plaatsvindt. De volledige zin betekent: “Ik lees meestal in een rustige kamer thuis.”

7. Det lyder roligt.

   Dat klinkt rustig.

   Det

   dat; het

   lyder

   klinkt

   roligt

   rustig

   Uitgebreide uitleg

   Det betekent hier “dat” en staat als onderwerp van de zin. Het kan in het Deens verwijzen naar iets dat al genoemd is of naar een hele situatie; uit deze zin blijkt geen specifieker zelfstandig naamwoord als referent. Det is de onzijdige enkelvoudsvorm; den is de overeenkomstige vorm bij enkelvoudige woorden van het gemeenschappelijke geslacht. Kies dus niet automatisch det alleen omdat het Nederlandse “dat” gebruikt wordt. lyder komt van lyde (“klinken”). De vorm is de tegenwoordige tijd: lyde → lyder. In deze zin beschrijft het werkwoord hoe iets klinkt of welke indruk iets maakt. Voorbeeld: Det lyder godt. — “Dat klinkt goed.” roligt betekent hier “rustig”. Het is de vorm van rolig die bij een onzijdig enkelvoudig predicatief woord past: rolig → roligt. Het woord beschrijft dus niet een zelfstandig naamwoord dat er direct achter staat, maar de toestand of indruk die met det wordt verbonden. Vergelijk voor de vergelijking: rolig (“rustig”), roligere (“rustiger”), roligst (“rustigst”). Voorbeeld: Rummet er roligt. — “De kamer is rustig.” Samen vormen de delen Det + lyder + roligt de betekenis “Dat klinkt rustig.” De structuur is een onderwerp, gevolgd door lyde in de tegenwoordige tijd en een beschrijving van de indruk die het onderwerp maakt. De zin kan zelfstandig gebruikt worden als een korte beoordeling van iets dat iemand hoort of waarvan men kennisneemt.

8. Det hjælper mig med at nyde min fritid.

   Het helpt me om van mijn vrije tijd te genieten.

   Det

   het

   hjælper

   helpt

   mig

   mij

   med at

   om te

   nyde

   genieten van

   min

   mijn

   fritid

   vrije tijd

   Uitgebreide uitleg

   Det is hier het onderwerpelijke voornaamwoord “het”. De vorm geeft niet zelf aan waarnaar het verwijst; de verwijzing blijft in deze zin ongespecificeerd. In het Deens kan det ook als formeel onderwerp voorkomen, maar dat volgt hier niet noodzakelijk uit de vorm alleen. hjælper komt van hjælpe (“helpen”) en staat hier in de tegenwoordige tijd. Deze vorm verandert niet naar persoon of getal: jeg hjælper, du hjælper en det hjælper. Het onderwerp Det veroorzaakt dus geen speciale uitgang. Voorbeeld: Hun hjælper mig. — “Zij helpt mij.” mig is de objectsvorm van jeg (“ik”). Gebruik jeg als onderwerp en mig als object: Jeg hjælper hende. — “Ik help haar.” med at vormt hier samen met een werkwoord het patroon hjælpe nogen med at + infinitief, met de betekenis “iemand helpen om iets te doen”. Het volgende werkwoord blijft in de infinitief. Voorbeeld: Han hjælper mig med at lære dansk. — “Hij helpt me Deens te leren.” nyde is de infinitief “genieten van”. Hier benoemt het de activiteit waarbij de hulp helpt. Voorbeeld: Vi nyder musikken. — “Wij genieten van de muziek.” min betekent hier “mijn” en hoort bij het enkelvoudige gemeenschappelijk-geslachtswoord fritid. Het bezittelijk woord stemt af op het bezeten zelfstandig naamwoord: min bij een enkelvoudig en-woord, mit bij een enkelvoudig et-woord en mine bij het meervoud. Voorbeeld: min bog — “mijn boek”; mit hus — “mijn huis”. fritid betekent “vrije tijd”. Het is een zelfstandig naamwoord; de bepaalde vorm is fritiden (“de vrije tijd”). Samen vormt min fritid het object van nyde. De hele structuur is: Det hjælper mig med at nyde min fritid = “Het helpt me om van mijn vrije tijd te genieten.” Det is datgene wat helpt, mig is degene die hulp ontvangt, en med at nyde min fritid benoemt de activiteit waarvoor die hulp dient. De tegenwoordige tijd maakt de uitspraak actueel of algemeen, zonder op zichzelf een verdere tijdsaanduiding te geven.