Praten over koken | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Er madlavning din hobby?

   Is koken jouw hobby?

   Er

   is

   madlavning

   koken

   din

   jouw

   hobby

   hobby

   Uitgebreide uitleg

   Er is de tegenwoordige tijd van at være (“zijn”). In deze zin staat het vooraan, waardoor het een ja-neevraag inleidt: Er ...? betekent “Is ...?” of “Ben ...?”. Het is hier geen zelfstandig woord voor “bestaan”; de betekenis komt uit de combinatie met wat volgt. madlavning is een zelfstandig naamwoord voor de activiteit “koken”. Het verwijst hier naar koken als hobby of bezigheid, niet naar een afzonderlijk gerecht. Een bruikbaar contrast is mad (“eten”) voor het voedsel zelf en madlavning voor de activiteit van het bereiden. In het contextzinnetje wordt die activiteit verder beschreven met lave ... mad (“... eten maken/koken”). din betekent “jouw” en verwijst grammaticaal naar één bezeten zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijke geslacht. De bezitter is dus de aangesprokene; de vorm zegt niet hoeveel personen de bezitter zijn. De vormen contrasteren bijvoorbeeld met dit bij een onzijdig enkelvoudig zelfstandig naamwoord en dine bij een meervoudig zelfstandig naamwoord. hobby betekent “hobby”. Het is hier het naamwoordelijke deel na være: de zin vraagt of koken de hobby van de aangesprokene is. Een vergelijkbaar patroon is Er musik din hobby? — “Is muziek jouw hobby?”; dat is een nieuw voorbeeld, niet informatie uit de aangeleverde zin. Samen vormen Er madlavning din hobby? de ja-neevraag “Is koken jouw hobby?”. De structuur is letterlijk: Er + het onderwerp madlavning + het bezittelijke naamwoordstuk din hobby. De Nederlandse vertaling gebruikt eveneens “koken” als activiteit en “jouw hobby” als het naamwoordelijke deel.

2. Jeg kan godt lide at lave enkel mad derhjemme.

   Ik maak thuis graag eenvoudig eten.

   Jeg

   ik

   kan godt lide

   graag leuk vinden

   lave

   maken

   enkel

   eenvoudig

   mad

   eten

   derhjemme

   thuis

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik”: de eerste persoon enkelvoud. Het is de vorm voor de spreker zelf; voor meerdere sprekers gebruikt het Deens vi. Voorbeeld: Jeg laver mad. — “Ik maak eten.” kan godt lide is een vaste Deense constructie voor “graag leuk vinden” of “fijn vinden”. In deze betekenis volgt vaak at plus een infinitief: Jeg kan godt lide at læse. — “Ik lees graag.” De woorden moeten hier als constructie worden geleerd; kan betekent in andere zinnen ook “kunnen”, maar dat is niet de betekenis van de hele constructie hier. lave is de infinitief “maken”, hier gebruikt na at. Dezelfde vorm kan afhankelijk van de context ook “doen” betekenen. In at lave mad betekent het “eten klaarmaken/maken”. Voorbeeld: Hun kan lide at lave suppe. — “Zij maakt graag soep.” enkel betekent hier “eenvoudig” en beschrijft mad. Dit is de vorm bij een enkelvoudig zelfstandig naamwoord van het en-type: en enkel ret — “een eenvoudig gerecht”. Bij een et-woord is de vorm enkelt, en in meervoud of bepaalde vorm komt vaak enkle voor; de vorm hoort dus bij het bijvoeglijk naamwoord, niet bij het zelfstandig naamwoord. mad betekent hier “eten” of “voedsel”. Het is een stof- of verzamelbegrip en wordt in deze zin zonder lidwoord gebruikt. Voor een afzonderlijk gerecht kan bijvoorbeeld en ret (“een gerecht”) worden gebruikt. Voorbeeld: Maden er enkel. — “Het eten is eenvoudig.” derhjemme betekent “thuis”, specifiek als plaats waar iemand thuis is of iets thuis doet. Het is een bijwoord en staat hier achter de woordgroep over wat de spreker graag maakt. Voorbeeld: Jeg læser derhjemme. — “Ik lees thuis.” Samen vormt Jeg kan godt lide at lave enkel mad derhjemme de betekenis: “Ik maak thuis graag eenvoudig eten” — ook natuurlijk weergegeven als “Ik vind het fijn om thuis eenvoudig eten te maken.” Jeg is de spreker, kan godt lide drukt de voorkeur uit, at lave noemt de activiteit, enkel mad specificeert wat er wordt gemaakt en derhjemme geeft de plaats aan.

3. Hvad kan du godt lide at lave?

   Wat maak je graag?

   Hvad

   wat

   kan … godt lide

   graag leuk vinden

   at lave

   maken

   Uitgebreide uitleg

   Hvad betekent hier “wat”. Het is het vraagwoord voor het gevraagde object: de vraag gaat over wat je graag maakt. In andere zinnen kan hvad ook naar een andere zaak of activiteit vragen. kan ... godt lide is de Deense uitdrukking voor “leuk vinden” of “graag doen”. In deze zin betekent kan dus niet letterlijk “kunnen”; de vaste combinatie drukt een voorkeur uit. Kan is wel de tegenwoordige tijd van kunne, en du is het onderwerp: “jij”. De woorden staan in de vraag in de volgorde vraagwoord + werkwoord + onderwerp: Hvad kan du ...? Voorbeeld: Jeg kan godt lide at læse. — “Ik lees graag.” Dit is een gelabeld voorbeeld van dezelfde voorkeuruitdrukking. at lave is een infinitiefgroep: at markeert de infinitief en lave betekent “maken”. De vormreeks is lave (infinitief), laver (tegenwoordige tijd) en lav (gebiedende wijs). Voorbeeld: Jeg laver suppe. — “Ik maak soep.” In de vaste zin verwijst at lave, volgens de vertaling, naar maken. Samen vormen Hvad + kan du godt lide + at lave? de vraag “Wat maak je graag?”. Hvad vraagt naar wat wordt gemaakt, kan ... godt lide drukt de voorkeur uit en at lave benoemt de handeling.

4. Jeg laver ofte en enkel suppe.

   Ik maak vaak een eenvoudige soep.

   Jeg

   ik

   laver

   maak

   ofte

   vaak

   enkel

   eenvoudig

   suppe

   soep

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik”. Het is de Deense persoonlijke voornaamwoordsvorm voor de eerste persoon enkelvoud. Voorbeeld: Jeg læser. — “Ik lees.” laver is hier de tegenwoordige tijd van at lave, “maken/doen”. In deze zin betekent het “maken”, omdat het samen met suppe een gerecht als resultaat aanduidt. De tegenwoordige tijd kan in het Deens zowel een huidige handeling als een gewone of herhaalde activiteit uitdrukken. Voorbeeld: Jeg laver mad. — “Ik kook / Ik maak eten.” ofte betekent “vaak” en geeft aan dat de handeling regelmatig voorkomt. Het is een bijwoord en verandert niet mee met de persoon of het zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: Jeg læser ofte. — “Ik lees vaak.” enkel betekent hier “eenvoudig”. Het is een bijvoeglijk naamwoord bij suppe. De vorm is enkelvoud en gemeenschappelijk geslacht, passend bij en suppe; de uitgangsvorm is enkel. Bij een onzijdig zelfstandig naamwoord verschijnt de vorm enkelt, bijvoorbeeld et enkelt svar — “een eenvoudig antwoord”. suppe betekent “soep”. Het is een zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijke geslacht: en suppe is “een soep”, terwijl het bepaalde enkelvoud suppen is, “de soep”. Het meervoud is supper, “soepen”. Samen vormen de woorden Jeg laver ofte en enkel suppe de betekenis: “Ik maak vaak een eenvoudige soep.” Jeg laver geeft de handeling en de uitvoerder aan, ofte zegt dat dit regelmatig gebeurt, en en enkel suppe benoemt wat er wordt gemaakt. De zin beschrijft dus een terugkerende activiteit, zonder een specifiek moment te noemen.

5. Bruger du en opskrift?

   Gebruik je een recept?

   Bruger

   gebruikt

   du

   je / jij

   opskrift

   recept

   Uitgebreide uitleg

   Bruger betekent hier “gebruikt”. Het is de tegenwoordige tijd van bruge (“gebruiken”). In het Deens verandert het werkwoord in de tegenwoordige tijd niet naar persoon of getal: jeg bruger, du bruger, de bruger. Voorbeeld: Jeg bruger en gryde. — “Ik gebruik een pan.” du is het persoonlijke voornaamwoord voor één aangesproken persoon als onderwerp: “je/jij”. De vorm verandert niet volgens grammaticaal geslacht. Als dezelfde persoon het voorwerp is, gebruik je dig: Jeg ser dig. — “Ik zie je.” en staat vóór opskrift. Het is hier het onbepaalde lidwoord bij een enkelvoudig zelfstandig naamwoord van het en-geslacht. Het drukt op zichzelf geen expliciete numerieke telling uit; de zin introduceert een recept zonder het als bepaald recept aan te wijzen. De bepaalde vorm is opskriften (“het recept/de recepttekst”). opskrift betekent “recept”. Het is een zelfstandig naamwoord: en opskrift (onbepaald enkelvoud), opskriften (bepaald enkelvoud), opskrifter (onbepaald meervoud) en opskrifterne (bepaald meervoud). Voorbeeld: Jeg følger en opskrift. — “Ik volg een recept.” In deze vraag staat het werkwoord vóór het onderwerp: Bruger du ...? Dat is een gewone Deense ja-neevraagvolgorde. Het patroon is werkwoord + onderwerp + ...?, tegenover de mededelende volgorde Du bruger .... Samen vormen Bruger du en opskrift? de betekenis “Gebruik je een recept?”: de vraag gaat over het gebruik van een recept door de aangesproken persoon.

6. Jeg følger en nem opskrift.

   Ik volg een eenvoudig recept.

   Jeg

   ik

   følger

   volg; volg (een instructie)

   nem

   eenvoudig; makkelijk

   opskrift

   recept

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik”: de spreker verwijst naar zichzelf. Het is de eerste-persoonsvorm in het enkelvoud. In het Deens blijft dit voornaamwoord hetzelfde als het onderwerp mannelijk of vrouwelijk is. Voorbeeld: Jeg læser. — “Ik lees.” følger is de tegenwoordige tijd van følge, “volgen”. In deze zin betekent het niet alleen iemand achterna gaan, maar een recept of instructie opvolgen. De tegenwoordige vorm følger wordt in het Deens niet aangepast aan de persoon: jeg følger en du følger gebruiken dezelfde werkwoordsvorm. Voorbeeld: Jeg følger planen. — “Ik volg het plan.” nem betekent hier “eenvoudig” of “makkelijk”. Het is de vorm bij een zelfstandig naamwoord in de gemeenschappelijke vorm, zoals en opskrift. De andere relevante vormen zijn nemt bij een onzijdig zelfstandig naamwoord en nemme in het meervoud of bij een bepaalde vorm. Voorbeeld: Det er nemt. — “Het is makkelijk.” opskrift betekent “recept”. Het is een zelfstandig naamwoord van de gemeenschappelijke vorm: en opskrift betekent “een recept” en opskriften “het recept”. In deze zin staat het na en, dus in de onbepaalde enkelvoudsvorm. Voorbeeld: Jeg har en opskrift. — “Ik heb een recept.” Samen vormen de delen Jeg følger + en nem opskrift de betekenis: “Ik volg een eenvoudig recept.” følger beschrijft de handeling van het opvolgen, terwijl en nem opskrift aangeeft wat de spreker opvolgt en dat dit recept eenvoudig is.

7. Jeg vil gerne prøve suppen, når den er klar.

   Ik wil de soep graag proberen als die klaar is.

   Jeg vil gerne

   ik wil graag

   prøve

   proberen

   suppen

   de soep

   når

   als, wanneer

   den

   die

   er

   is

   klar

   klaar

   Uitgebreide uitleg

   Jeg vil gerne drukt een wens of bereidheid uit: “ik wil graag”. vil is de tegenwoordige vorm van ville en staat hier als hulpwerkwoord bij de infinitief prøve. gerne verzacht of kleurt de wens als “graag”; het betekent hier niet zelfstandig “willen”. prøve betekent hier “proberen”. Dit is de infinitief, die na vil staat: Jeg vil prøve ... = “Ik wil ... proberen”. Voorbeeld: Jeg vil prøve retten. — “Ik wil het gerecht proberen.” suppen betekent “de soep”. Het zelfstandig naamwoord is suppe; suppen is de bepaalde enkelvoudsvorm, dus letterlijk “de soep”. De onbepaalde vorm is en suppe, terwijl suppen naar een als bepaald opgevatte soep verwijst. når leidt hier een tijdsbepalende bijzin in en betekent “wanneer” of “als” in de betekenis “op het moment dat”. Het gaat hier om het tijdstip waarop de soep klaar is, niet om een voorwaarde met een andere betekenis. Voorbeeld: Jeg spiser, når maden er klar. — “Ik eet wanneer het eten klaar is.” den betekent hier “die” en verwijst, volgens de vaste vertaling en de zinssamenhang, naar suppen. Het is een enkelvoudig voornaamwoord dat bij een geme-woord zoals suppe past; het voornaamwoord zelf draagt niet de betekenis “soep”. er is de tegenwoordige vorm van være, “zijn”. In den er klar vormt het met het onderwerp den de mededeling dat iets zich in een bepaalde toestand bevindt. Voorbeeld: Suppen er varm. — “De soep is warm.” klar betekent hier “klaar”. Het is een bijvoeglijk naamwoord na er en beschrijft de toestand van de soep. De vorm klar verandert hier niet zichtbaar om bij den te passen. Voorbeeld: Maden er klar. — “Het eten is klaar.” Samen betekent Jeg vil gerne prøve suppen “Ik wil de soep graag proberen”. De bijzin når den er klar voegt het tijdstip toe: dat proberen gebeurt wanneer de soep klaar is. De volledige betekenis is daarom: “Ik wil de soep graag proberen als die klaar is.” De formulering is alledaags en neutraal.

8. Jeg gemmer lidt suppe til dig.

   Ik bewaar wat soep voor je.

   Jeg

   ik

   gemmer

   bewaar

   lidt

   wat; een beetje

   suppe

   soep

   til dig

   voor je

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier ik: de spreker verwijst naar zichzelf. Dit Deense persoonlijke voornaamwoord staat in de onderwerp-positie. Voorbeeld: Jeg læser. — Ik lees. gemmer betekent hier bewaar. Het is de tegenwoordige tijd van at gemme (bewaren/verstoppen), hier in de betekenis iets bewaren voor later of voor iemand. In het Deens verandert deze tegenwoordige vorm niet naar persoon: jeg gemmer en du gemmer gebruiken allebei gemmer. Voorbeeld: Jeg gemmer brødet. — Ik bewaar het brood. lidt geeft hier een kleine, niet nader bepaalde hoeveelheid aan: wat of een beetje. Het staat bij suppe, een stofnaam die hier niet als afzonderlijke telbare porties wordt voorgesteld. Voorbeeld: Jeg vil have lidt vand. — Ik wil wat water. suppe betekent soep. Het is hier het zelfstandig naamwoord dat aangeeft wat wordt bewaard. Het bepaalde woord voor de soep is in het Deens suppen; dat is de vorm die in de eerdere zin voorkomt. Voorbeeld: Suppen er varm. — De soep is warm. til dig betekent voor jou of natuurlijker voor je. dig is de vorm voor jou na het voorzetsel til (voor/naar). Het Deens gebruikt dus niet dezelfde vorm als het onderwerpwoord du (jij): til dig, maar du kommer (jij komt). Samen vormen de delen: Jeg gemmer — ik bewaar, lidt suppe — wat soep, en til dig — voor je. De volledige betekenis is: Ik bewaar wat soep voor je. De tegenwoordige vorm gemmer presenteert dit bewaren als de handeling die de spreker verricht; de zin zegt niet hoeveel soep precies wordt bewaard.