Naar muziek luisteren in je vrije tijd | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Lytter du til musik?

   Luister je naar muziek?

   Lytter

   luister

   du

   je/jij

   til

   naar

   musik

   muziek

   Uitgebreide uitleg

   Lytter betekent hier “luister”. Het is de tegenwoordige tijd van lytte (“luisteren”). In het Deens heeft deze werkwoordsvorm hier geen aparte vorm voor du: du lytter = “je luistert” en jeg lytter = “ik luister”. du is het persoonlijke voornaamwoord voor de tweede persoon enkelvoud: “je/jij”. Het verwijst hier naar de aangesproken persoon. In een gewone mededelende zin staat het bijvoorbeeld na het onderwerp in Du lytter (“Je luistert”). til is het voorzetsel dat bij lytte hoort wanneer je aangeeft waarnaar iemand luistert: lytte til = “luisteren naar”. Leer dit daarom als een vaste combinatie. Het Deense til kan in andere contexten ook andere relaties uitdrukken, maar hier betekent het “naar”. musik betekent “muziek”. Het is hier een onbepaald, algemeen gebruikt zelfstandig naamwoord: de zin zegt niet hoeveel muziek of welke specifieke muziek. Een vergelijkbaar patroon is Jeg lytter til radio — “Ik luister naar de radio.” Samen vormen de delen Lytter du til musik? een ja-neevraag. Het werkwoord Lytter staat vóór het onderwerp du, terwijl een mededelende zin Du lytter ... zou beginnen. til musik vult aan waarnaar er geluisterd wordt. De volledige betekenis is: “Luister je naar muziek?”

2. Jeg lytter i min fritid.

   Ik luister in mijn vrije tijd.

   Jeg

   ik

   lytter

   luister

   i

   in

   min

   mijn

   fritid

   vrije tijd

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik” en is het Deense persoonlijk voornaamwoord voor de eerste persoon enkelvoud. Bijvoorbeeld: Du lytter. — “Jij luistert.” lytter betekent hier “luister” en is de tegenwoordige vorm van lytte (“luisteren”). Deense werkwoorden veranderen in de tegenwoordige tijd niet mee met de persoon of het getal: jeg lytter en du lytter gebruiken dezelfde werkwoordsvorm. Bij luisteren naar iets staat vaak lytte til: Jeg lytter til musik. — “Ik luister naar muziek.” In de gegeven zin wordt de activiteit algemeen genoemd; er staat geen object met til. i betekent hier “in” en leidt de tijdsbepaling in. Bijvoorbeeld: Jeg læser i min fritid. — “Ik lees in mijn vrije tijd.” min betekent “mijn”. Het is de bezitsvorm vóór een enkelvoudig zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijk geslacht, zoals fritid. Vergelijk mit vóór een enkelvoudig onzijdig woord en mine vóór een meervoudig woord. De vorm volgt dus het bezeten woord, niet de bezitter. fritid betekent “vrije tijd”. Het is een zelfstandig naamwoord: en fritid; de bepaalde enkelvoudsvorm is fritiden. Samen met min vormt het min fritid — “mijn vrije tijd”. De zin is opgebouwd uit Jeg lytter (“Ik luister”) en de tijdsbepaling i min fritid (“in mijn vrije tijd”). Samen betekent Jeg lytter i min fritid.: “Ik luister in mijn vrije tijd.”

3. Hvilken slags musik kan du lide?

   Van welke muziek houd je?

   Hvilken slags

   welk soort

   musik

   muziek

   kan du

   kun je

   lide

   leuk vinden

   Uitgebreide uitleg

   Hvilken slags betekent hier “welk soort”. In deze woordgroep hoort hvilken bij slags: slags is een enkelvoudig zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijk geslacht. Bij een onzijdig enkelvoud staat hvilket, en bij meervoud hvilke. Slags betekent “soort” of “type” en komt vaak voor in het patroon hvilken slags + zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: Hvilken slags film ser du? = “Welk soort film kijk je?” musik betekent hier “muziek”. Het is in deze algemene betekenis een niet-telbaar zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: Jeg lytter til musik. = “Ik luister naar muziek.” kan du bevat kan, de tegenwoordige vorm van kunne (“kunnen”), en du, het onderwerp “jij”. In deze vraag staat het werkwoord vóór het onderwerp: kan du ...? Dat is de gebruikelijke woordvolgorde in een Deense ja-neevraag. Samen met lide vormt kan du hier de constructie kan du lide ...?, die vraagt of iemand iets prettig vindt; dit is niet op zichzelf een bijzondere beleefdheidsvorm. lide is de infinitief van lide. In de constructie kunne lide betekent het “leuk vinden” of “houden van”. Na kan blijft het volgende werkwoord in de infinitief: kan lide. Voorbeeld: Jeg kan lide te. = “Ik houd van thee.” Samen vormt Hvilken slags musik de vraag naar een muzieksoort. kan du lide vraagt welke muziek de aangesprokene prettig vindt. De volledige zin betekent daarom: “Van welke muziek houd je?”

4. Jeg kan lide langsomme sange.

   Ik houd van langzame liedjes.

   Jeg

   ik

   kan lide

   houd van

   langsomme

   langzame

   sange

   liedjes

   Uitgebreide uitleg

   Jeg is de eerste persoon enkelvoud als onderwerp: “ik”. Het is de vorm voor de spreker; vergelijk voor een andere persoon bijvoorbeeld du = “jij”. kan lide is een vaste Deense constructie met de betekenis “houden van” of “leuk vinden”. In deze betekenis gaat het niet om lichamelijk kunnen. kan is hier de vorm van het modale werkwoord kunne bij jeg; lide staat in de infinitief. Voorbeeld: Jeg kan lide kaffe. — “Ik houd van koffie.” langsomme betekent hier “langzame” en hoort bij sange. Het bijvoeglijk naamwoord heeft als basisvorm langsom (“langzaam”). De vorm langsomme wordt onder andere gebruikt bij meervoudige zelfstandige naamwoorden, zoals in deze zin. Voorbeeld: langsomme biler — “langzame auto’s”. sange betekent “liedjes” of “liederen”. De enkelvoudige basisvorm is sang (“lied”); sange is het meervoud. Het bijvoeglijk naamwoord en het zelfstandig naamwoord vormen samen langsomme sange: “langzame liedjes”. Samen vormen de delen Jeg kan lide + langsomme sange de betekenis: “Ik houd van langzame liedjes.” De spreker geeft dus een voorkeur aan voor liedjes met de beschreven eigenschap.

5. Bruger du hovedtelefoner?

   Gebruik je een koptelefoon?

   Bruger

   gebruikt

   du

   je

   hovedtelefoner

   koptelefoon

   Uitgebreide uitleg

   Bruger is de tegenwoordige tijd van bruge (“gebruiken”). In deze vraag staat de persoonsvorm vóór het onderwerp: Bruger du ...? Het werkwoord zelf laat hier niet zien of het om één of meer gebruikers gaat; du maakt duidelijk dat de aangesprokene één persoon is. In een gewone mededelende zin staat de volgorde anders: Du bruger hovedtelefoner. — “Je gebruikt een koptelefoon.” du is de tweede persoon enkelvoud als onderwerp: “je/jij”. De vorm voor een object is dig, bijvoorbeeld Jeg ser dig. — “Ik zie je.” In de vaste zin is du degene aan wie de vraag wordt gesteld. hovedtelefoner betekent hier “koptelefoon” of “koptelefoons” als soort apparaat. De vorm is het onbepaalde meervoud van hovedtelefon; het onbepaalde enkelvoud is en hovedtelefon, het bepaalde enkelvoud hovedtelefonen, en het bepaalde meervoud hovedtelefonerne. Het Deense meervoud hoeft in het Nederlands dus niet altijd als een meervoud vertaald te worden: de vaste vertaling kiest natuurlijk voor “een koptelefoon”. Samen vormen de delen de vraag Bruger du hovedtelefoner?: “Gebruik je een koptelefoon?” De vraag vraagt of de aangesprokene dit apparaat gebruikt; de tegenwoordige tijd kan hier een huidige of algemene gewoonte beschrijven. De woordvolgorde werkwoord + onderwerp is een belangrijk Deens vraagpatroon bij een ja-neevraag.

6. Jeg bruger dem, når jeg vil slappe af.

   Ik gebruik ze als ik wil ontspannen.

   Jeg

   ik

   bruger

   gebruik

   dem

   ze

   når

   als; wanneer

   jeg vil

   ik wil

   slappe af

   ontspannen

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik”. Dit is de eerste persoon enkelvoud van het persoonlijke voornaamwoord. Dezelfde vorm wordt gebruikt als onderwerp in andere tegenwoordige-tijdzinnen, bijvoorbeeld: Jeg læser. — “Ik lees.” bruger betekent hier “gebruik”. Het is de tegenwoordige tijd van bruge (“gebruiken”). Deense werkwoorden veranderen in de tegenwoordige tijd niet mee met de persoon of het getal: jeg bruger, du bruger en de bruger hebben allemaal bruger. dem betekent hier “ze” of “hen”. Het is de objectvorm van het meervoudige persoonlijke voornaamwoord van de derde persoon. De zin zegt niet zelf precies naar welke personen of dingen dem verwijst; de vertaling bevestigt wel dat het om “ze” gaat. Vergelijk als onderwerp de (“ze”): Jeg ser dem. — “Ik zie ze.” når betekent “als” of “wanneer” in een tijdsbetekenis. Het leidt hier de bijzin når jeg vil slappe af in: die bijzin geeft aan wanneer het gebruik plaatsvindt. Bijvoorbeeld: Jeg læser, når jeg har tid. — “Ik lees als ik tijd heb.” jeg vil betekent “ik wil”. vil is de tegenwoordige tijd van ville (“willen”); in deze constructie staat het na het onderwerp jeg en vóór een werkwoord in de infinitief. vil verandert niet naar de persoon: jeg vil, du vil, de vil. Naast wens kan vil in andere contexten ook toekomst of verwachting uitdrukken, maar hier geeft de vaste vertaling de bedoeling “wil” aan. slappe af betekent “ontspannen”. Dit is een vaste Deense werkwoordelijke combinatie; na vil staat ze in de infinitief. af hoort hier bij de combinatie en betekent niet afzonderlijk “af” in de Nederlandse vertaling. Bijvoorbeeld: Jeg vil slappe af. — “Ik wil ontspannen.” Samen betekent Jeg bruger dem “Ik gebruik ze”. De bijzin når jeg vil slappe af voegt het tijdsmoment toe: “als ik wil ontspannen”. De hele uiting betekent daarom: “Ik gebruik ze als ik wil ontspannen.”

7. Må jeg høre noget?

   Kan ik iets horen?

   Må jeg

   kan ik

   høre

   horen

   noget

   iets

   Uitgebreide uitleg

   Må jeg betekent hier “kan ik” en vormt volgens de vaste vertaling een vraag naar de mogelijkheid om iets te horen. In andere contexten kan må ook toestemming uitdrukken, maar die lezing is hier niet de bedoelde betekenis. må is de tegenwoordige vorm van het modale werkwoord må; na een modaal werkwoord staat het volgende werkwoord in de infinitief. Vergelijk: Må jeg komme? — “Mag ik komen?” De vorm jeg is het onderwerp en betekent “ik”. høre betekent hier “horen”. Dit is de infinitief; na må krijgt het werkwoord geen persoonsuitgang. Afhankelijk van de context kan høre ook betrekking hebben op het horen van informatie of geluid, maar in deze zin gaat het volgens de vaste vertaling om iets horen. noget betekent hier “iets”. Het is een onbepaald voornaamwoord voor iets dat niet nader wordt genoemd. Vergelijk als oefenvoorbeeld: Vil du høre noget? — “Wil je iets horen?” Samen vormen Må jeg + høre + noget de vraag “Kan ik iets horen?”. De herbruikbare volgorde is hier: modaal werkwoord + onderwerp + infinitief + onbepaald voornaamwoord. De volgende context noemt een rustig nummer, maar deze vraag zelf benoemt nog niet wat er gehoord zal worden.

8. Jeg sætter et roligt nummer på.

   Ik zet een rustig nummer op.

   Jeg

   ik

   sætter

   zet / plaats

   roligt

   rustig

   nummer

   nummer (muziekstuk)

   på

   op

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik”: de spreker verwijst naar zichzelf. Het is de Deense persoonlijke voornaamwoordsvorm voor de eerste persoon enkelvoud; de vorm verandert niet naar grammaticaal geslacht. sætter is de tegenwoordige tijd van sætte, “zetten” of “plaatsen”. In de vaste combinatie sætte noget på betekent het dat je iets opzet, bijvoorbeeld muziek. Voorbeelden: Jeg sætter radioen på. — “Ik zet de radio aan.” Hun sætter en sang på. — “Zij zet een liedje op.” roligt betekent hier “rustig”. Het is de onzijdige enkelvoudsvorm van rolig, omdat nummer met het onzijdige lidwoord et wordt gebruikt: et roligt nummer. Vergelijk: en rolig sang — “een rustig lied”; rolige numre — “rustige nummers”. De uitgang hoort bij het bijvoeglijk naamwoord roligt, niet bij het zelfstandig naamwoord. nummer betekent hier een muzieknummer of muziekstuk. Het is een zelfstandig naamwoord met et: et nummer, bepaald nummeret. In deze zin verwijst het door de vaste vertaling naar een muziekstuk, niet naar een getal. på betekent hier “op”. Na sætte vormt het samen met het werkwoord het patroon sætte noget på: iets opzetten, vooral een opname, lied of ander programma. Het is dus niet alleen de losse plaatsaanduiding “op”; de betekenis ontstaat hier uit de combinatie met sætter. Samen vormen de woorden Jeg sætter et roligt nummer på. de betekenis: “Ik zet een rustig muzieknummer op.” Jeg is degene die de handeling uitvoert, et roligt nummer is wat wordt opgezet, en sætter ... på geeft de handeling “opzetten” weer.