Ruimte laten in een drukke rij | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Der bliver virkelig trangt i denne kø.

   Deze rij wordt echt heel druk.

   Der bliver

   het wordt

   virkelig

   echt

   trangt

   druk

   denne

   deze

   kø

   rij

   Uitgebreide uitleg

   Der bliver is hier een onpersoonlijke constructie: er ontstaat een bepaalde toestand of iets raakt in een bepaalde toestand. bliver is de tegenwoordige tijd van blive (“worden”, “raken”). In deze constructie verwijst der niet naar een concrete persoon of zaak. Vergelijk: Der bliver stille. — “Het wordt stil.” virkelig is een bijwoord dat de daaropvolgende beschrijving versterkt: “echt”. Het verandert zelf niet naar getal of geslacht. Bijvoorbeeld: Det er virkelig koldt. — “Het is echt koud.” trangt betekent hier dat er weinig ruimte is en dat de rij daardoor druk of krap wordt. De basisvorm van het bijvoeglijk naamwoord is trang; trangt is de vorm die in deze predicatieve beschrijving van de toestand staat. Een nuttig contrast is Der bliver trangt — “Het wordt krap” tegenover Der bliver god plads — “Er komt genoeg ruimte.” denne betekent “deze” en wijst naar één nabij of aangewezen zelfstandig naamwoord. Het hoort hier bij kø, dat een gemeenschappelijk geslacht heeft: en kø; daarom staat de vorm denne. Het meervoud is disse, bijvoorbeeld disse køer — “deze rijen”. kø betekent “rij”, in deze context een rij mensen of voertuigen. De bepaalde vorm is køen — “de rij”; het onbepaalde enkelvoud is en kø. Bijvoorbeeld: Køen er lang. — “De rij is lang.” Samen bouwen de delen de betekenis op: Der bliver geeft aan dat een toestand ontstaat, virkelig versterkt die toestand, trangt beschrijft dat er weinig ruimte is, en i denne kø beperkt die toestand tot deze rij. De volledige zin betekent dus: “Deze rij wordt echt heel druk.”

2. Lad os lade lidt plads være fri i siden.

   Laten we aan de zijkant wat ruimte laten.

   Lad os

   laten we

   lade

   laten

   lidt

   wat; een beetje

   plads

   ruimte

   være fri

   vrij zijn

   i siden

   aan de zijkant

   Uitgebreide uitleg

   Lad os is de vaste aansporingsconstructie “laten we ...”. Lad is hier de gebiedende wijs van lade, en os is het objectpronomen “ons”. Na deze constructie volgt een infinitief: Lad os + infinitief. Voorbeeld: Lad os gå. — “Laten we gaan.” lade betekent hier “laten” of “achterlaten”. In deze zin krijgt het een object en daarna een beschrijving van de toestand: lade + iets + være + bijvoeglijk naamwoord. Dat patroon betekent dat je iets in een bepaalde toestand laat. Voorbeeld: Lad døren være åben. — “Laat de deur open.” lidt betekent hier “wat” of “een beetje”. Het staat voor plads, dat in deze betekenis een niet-telbare hoeveelheid ruimte aanduidt. Lidt drukt dus geen exact aantal uit. Voorbeeld: Der er lidt tid tilbage. — “Er is nog wat tijd over.” plads is het zelfstandig naamwoord “ruimte”. Het kan in andere contexten ook “plaats” of “plek” betekenen, maar hier gaat het volgens de vaste vertaling om vrije ruimte. Voorbeeld: Vi har ikke meget plads. — “We hebben niet veel ruimte.” være fri betekent hier “vrij zijn” in de concrete zin van “onbezet of vrijgehouden zijn”. Være is de infinitief; er is de tegenwoordige tijd van hetzelfde werkwoord. Fri is het bijvoeglijk naamwoord dat de toestand van plads beschrijft. Samen met lade ontstaat lade plads være fri: “ruimte vrij laten”. Voorbeeld: Lad lidt plads være fri. — “Laat wat ruimte vrij.” i siden is een voorzetselgroep met de betekenis “aan de zijkant”. Siden is de bepaalde vorm van side (“zijkant”): side → siden. In deze combinatie beschrijft de groep waar de ruimte moet worden vrijgelaten. De hele structuur is Lad os + lade + lidt plads + være fri + i siden. Eerst wordt voorgesteld om samen iets te doen; vervolgens wordt benoemd wat vrij moet blijven en waar. De zin betekent daarom: “Laten we aan de zijkant wat ruimte laten.”

3. Skal jeg rykke lidt tilbage?

   Zal ik een beetje naar achteren gaan?

   Skal jeg

   zal ik

   rykke

   gaan; verplaatsen

   lidt

   een beetje

   tilbage

   naar achteren; terug

   Uitgebreide uitleg

   Skal jeg vormt hier een vraag met het patroon skal + ik + infinitief: de spreker vraagt of hij/zij iets moet of zal doen. skal staat bij het onderwerp jeg en blijft in deze vorm; jeg betekent ‘ik’. Voorbeeld: Skal jeg vente? — ‘Zal ik wachten?’ rykke betekent hier ‘zich verplaatsen’ of ‘opschuiven’. Het is de infinitief die na skal komt. In een mededelende zin verandert de vorm volgens de tijd: Jeg rykker — ‘Ik schuif op’; Jeg rykkede — ‘Ik schoof op.’ lidt geeft een kleine mate aan: ‘een beetje’. Het beperkt hier de omvang van het opschuiven. Voorbeeld: Flyt lidt. — ‘Schuif een beetje op.’ tilbage geeft de richting aan: naar achteren of terug. Samen met rykke beschrijft het een beweging naar een meer achterwaartse positie. Voorbeeld: Gå lidt tilbage. — ‘Ga een beetje terug.’ Samen betekent Skal jeg rykke lidt tilbage? letterlijk dat de spreker vraagt of die een beetje naar achteren moet gaan. In deze context past dat bij het vrijlaten van ruimte aan de zijkant, zodat mensen er gemakkelijker langs kunnen.

4. Så kan folk lettere komme forbi.

   Dan kunnen mensen er makkelijker langs.

   Så

   dan

   kan folk

   kunnen mensen

   lettere

   makkelijker

   komme

   komen

   forbi

   langs / voorbij

   Uitgebreide uitleg

   Så betekent hier dan en verbindt deze zin met wat eraan voorafgaat. Het kan in andere contexten ook zo betekenen, maar die betekenis past hier niet. kan folk: kan is de tegenwoordige tijd van kunne en drukt mogelijkheid of vermogen uit: kunne → kan. Na een modaal werkwoord staat het volgende werkwoord in de infinitief, zonder at. Folk betekent hier mensen; het is het onderwerp van kan. Een bruikbaar patroon is kan + infinitief: Hun kan komme. — Zij kan komen. lettere is de vergrotende trap van let: let — lettere — lettest (makkelijk — makkelijker — het makkelijkst). Het beschrijft hier dat iets met minder moeite kan gebeuren. Het is dus lettere dat wordt vergeleken, niet folk of komme. komme betekent komen. Dit is de infinitief die door kan wordt vereist. Het werkwoord kan ook zelfstandig worden gebruikt, bijvoorbeeld: De kommer snart. — Ze komen snel. forbi betekent hier langs of voorbij, in de combinatie komme forbi: langs een plek of persoon komen. De combinatie komme forbi is een herbruikbare manier om langskomen of ergens voorbij komen uit te drukken; de precieze Nederlandse vertaling hangt van de situatie af. Samen vormen de delen: Så + kan folk + lettere + komme forbi: Dan kunnen mensen er makkelijker langs. De modaliteit komt van kan, lettere geeft de vergelijking aan, en komme forbi beschrijft het langs een plek of persoon komen.

5. Er det langt nok?

   Is dit ver genoeg?

   Er det

   is het?

   langt

   ver

   nok

   genoeg

   Uitgebreide uitleg

   Er det staat aan het begin van een ja/nee-vraag. er is de tegenwoordige tijd van at være (“zijn”); det is het onderwerp in de vorm “het/dit”. De volgorde er det ...? is de gebruikelijke vraagvolgorde, tegenover det er ... in een mededeling. In deze context gaat de vraag volgens de vaste vertaling over de afstand of reikwijdte van de doorgang, zonder dat det zelf een zelfstandig naamwoord hoeft te herhalen. langt betekent hier “ver” en beschrijft een ruimtelijke afstand of reikwijdte. De basisvorm van het bijvoeglijk naamwoord is lang; langt is de onzijdige vorm, passend bij det, en dezelfde vorm kan ook als bijwoord voorkomen. Dit woord betekent hier niet “lang” in de zin van tijdsduur; die betekenis is wel mogelijk in andere contexten. nok betekent “genoeg”. Het staat na langt en beperkt de mate: niet zomaar “ver”, maar “ver genoeg”. Een herbruikbaar patroon is adjectief + nok, bijvoorbeeld stor nok (“groot genoeg”). Samen vormen Er det langt nok? de vraag “Is het ver genoeg?” In de gegeven context sluit dat aan bij de vrije doorgang: de spreker vraagt of de beschikbare afstand of ruimte voldoende is. De korte vraag is neutraal en bruikbaar wanneer je wilt controleren of iets aan een vereiste mate voldoet.

6. Der er nu en fri passage.

   Nu is er een vrije doorgang.

   Der er

   er is

   nu

   nu

   fri

   vrije

   passage

   doorgang

   Uitgebreide uitleg

   Der er is de vaste Deense constructie voor het introduceren of aangeven van het bestaan of de aanwezigheid van iets: “er is” of “er zijn”. Der is hier geen zelfstandig verwijzend woord voor een bepaalde plaats. er hoort bij het werkwoord være (“zijn”); in deze constructie blijft de vorm er gelijk bij enkelvoud en meervoud. Voorbeeld: Der er to stole. — “Er zijn twee stoelen.” nu betekent hier “nu” en plaatst de situatie in het heden. Het kan ook aangeven dat iets vanaf dit moment geldt. In deze zin staat het tussen er en de genoemde zaak, zonder de betekenis van de constructie Der er te veranderen. fri betekent hier “vrij” in de betekenis “niet geblokkeerd of beschikbaar”. Het is een bijvoeglijk naamwoord. De vorm stemt in het Deens af op het zelfstandig naamwoord: fri bij een enkelvoudig gemeenschappelijk woord, frit bij een enkelvoudig onzijdig woord en frie bij meervoud of bepaalde vormen. passage is een en-woord, dus staat hier de vorm fri. Voorbeeld: en fri plads — “een vrije plaats”. passage betekent hier “doorgang”: een ruimte of route waardoor men kan gaan. Het is een zelfstandig naamwoord; het meervoud is passager. Voorbeeld: Passagen er fri. — “De doorgang is vrij.” Samen betekent Der er nu en fri passage.: “Nu is er een vrije doorgang.” De zin geeft aan dat er op dit moment een vrije of niet-geblokkeerde doorgang aanwezig is. Het onbepaalde lidwoord en introduceert die doorgang, maar stelt op zichzelf geen numerieke telling vast.

7. Jeg kan stå tættere på væggen.

   Ik kan dichter bij de muur staan.

   Jeg kan

   ik kan

   stå

   staan

   tættere

   dichterbij

   væggen

   de muur

   Uitgebreide uitleg

   Jeg kan betekent hier “ik kan”: Jeg is het eerste-persoonspronomen voor één spreker, en kan is de tegenwoordige vorm van kunne (“kunnen”). Samen drukken ze mogelijkheid of vermogen uit. Na kan staat het volgende werkwoord in de infinitief; het is dus niet vervoegd naar de persoon van Jeg. stå is de infinitief van “staan”. In deze zin gaat het om de positie waarin iemand kan staan. Dezelfde infinitief na een modaal werkwoord is herbruikbaar, bijvoorbeeld: Jeg kan sidde her. — “Ik kan hier zitten.” tættere betekent hier “dichterbij” en is de vergrotende trap van tæt (“dichtbij” of “dicht”). De vorm geeft een vergelijking aan: dichterbij dan de huidige of een eerder bedoelde positie. De overtreffende trap is tættest (“het dichtstbij”). væggen betekent “de muur”. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van væg (“muur”): væg is onbepaald en væggen bepaald. Het zelfstandig naamwoord zelf draagt hier dus de bepaaldheid; -en is niet een afzonderlijk woord. på verbindt de positie met het referentiepunt: tættere på væggen betekent “dichter bij de muur”. Samen vormt Jeg kan stå tættere på væggen de betekenis: “Ik kan dichter bij de muur staan.” De zin zegt dat de spreker die mogelijkheid heeft; de vergelijking betreft de afstand tot de muur.

8. Så holder vi gangstien fri.

   Zo houden we het looppad vrij.

   Så

   zo

   holder

   houden

   vi

   wij

   gangstien

   het looppad

   fri

   vrij

   Uitgebreide uitleg

   Så betekent hier “zo” en verwijst naar de manier waarop de toestand wordt bereikt: op die manier. Het kan in andere zinnen ook een gevolg of overgang inleiden, maar hier past de betekenis “zo”. holder is de tegenwoordige tijd van holde, “houden”. De vorm staat bij vi (“wij”); Deense werkwoorden krijgen in de tegenwoordige tijd geen aparte persoons- of meervoudsuitgang. Een bruikbaar patroon is holde noget fri: iets vrij of onbelemmerd houden. Voorbeeld: Vi holder døren åben. — “Wij houden de deur open.” vi betekent “wij” en is het onderwerp van de zin. Het verwijst hier naar de groep die het looppad vrijhoudt; de zin specificeert niet wie precies tot die groep behoort. vi blijft dezelfde vorm als onderwerp, ook bij andere werkwoordstijden. gangstien betekent hier “het looppad”. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van gangsti: gangsti = “een looppad”, gangstien = “het looppad”. Het achtervoegsel -en maakt dit zelfstandig naamwoord bepaald; het drukt niet op zichzelf een meervoud uit. fri betekent hier “vrij” of “onbelemmerd”. Het is een bijvoeglijk naamwoord dat de toestand van gangstien beschrijft. In holde gangstien fri staat het als predicatief complement bij het voorwerp: men houdt het looppad in een bepaalde toestand. Voorbeeld: Hold vejen fri. — “Houd de weg vrij.” Samen vormt Så holder vi gangstien fri het patroon Så + onderwerp + werkwoord + voorwerp + toestand: “Zo houden wij het looppad vrij.” De vaste Nederlandse vertaling geeft dezelfde deelnemers en handeling weer.