Een plek in de rij vrijhouden | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Kan du holde min plads i køen i et minut?

   Kun je mijn plek een minuut vrijhouden?

   Kan du

   kun je

   holde

   vrijhouden

   min

   mijn

   plads

   plek

   køen

   de rij

   minut

   minuut

   Uitgebreide uitleg

   Kan du vormt hier een vraagpatroon: “kun je …?” kan is de tegenwoordige vorm van kunne voor kunnen, en du is “jij”. In een ja/nee-vraag staat kan vóór du; daarna volgt de infinitief. Dit patroon kun je hergebruiken: Kan du hjælpe? = “Kun je helpen?” holde is de infinitief van holde. Na kan staat deze vorm zonder at. In deze zin betekent holde niet algemeen “vasthouden”, maar “vrijhouden” of “bezet houden” van een plaats. De infinitief blijft na kan hetzelfde voor verschillende personen: Jeg kan holde ... = “Ik kan ... vrijhouden.” min betekent hier “mijn” en hoort bij plads. Het is de bezittelijke vorm voor één bezitter bij een enkelvoudig woord van het type van en plads. Vergelijk din plads = “jouw plek”. plads betekent hier “plek” of “plaats”. Het is een zelfstandig naamwoord: en plads, meervoud pladser. In combinatie met holde gaat het om een plek voor iemand vrijhouden. køen betekent “de rij”. De basisvorm is kø; -en markeert hier de bepaalde enkelvoudsvorm: en kø = “een rij”, køen = “de rij”. i køen betekent “in de rij”. i et minut geeft de duur aan: “een minuut lang” of natuurlijk Nederlands “een minuut”. minut is een onzijdig zelfstandig naamwoord (et minut), waardoor het onbepaalde lidwoord et is. In deze zin drukt et minut de bedoelde tijdsduur uit. Samen betekent holde min plads i køen “mijn plek in de rij vrijhouden”. De vraagstructuur Kan du maakt daar een verzoek van: “Kun je mijn plek in de rij een minuut vrijhouden?”

2. Jeg kan holde din plads, mens du er væk.

   Ik kan je plek vrijhouden terwijl je weg bent.

   Jeg kan

   ik kan

   holde

   vrijhouden

   din

   je/jouw

   plads

   plek

   mens

   terwijl

   du er væk

   je bent weg

   Uitgebreide uitleg

   Jeg kan: jeg betekent “ik” en is de onderwerpvorm voor de spreker. kan is de tegenwoordige tijd van kunne (“kunnen”) bij jeg; na een modaal werkwoord staat het volgende werkwoord in de infinitief, zonder at. Voorbeeld: Jeg kan hjælpe. — “Ik kan helpen.” holde: hier betekent holde niet algemeen “vasthouden”, maar “vrijhouden” in de combinatie holde en plads — een plaats voor iemand behouden. Het is de infinitief na kan. Dezelfde combinatie werkt met andere bezittelijke vormen: holde min plads — “mijn plek vrijhouden”; holde din plads — “jouw plek vrijhouden”. din: dit is een bezittelijk woord voor één bezitter, “jouw/je”. De vorm hangt in het Deens ook samen met het zelfstandig naamwoord: din bij een gemeenschappelijk-geslachtwoord zoals en plads, dit bij een onzijdig woord en dine bij meervoud. Hier hoort din bij plads. plads: betekent hier “plek” of “plaats”. In holde en plads gaat het om een plaats die voor iemand behouden blijft, bijvoorbeeld in een rij of op een andere locatie. Voorbeeld: Hun holder min plads. — “Zij houdt mijn plek vrij.” mens: betekent “terwijl” en verbindt hier de hoofdzin met een gelijktijdige bijzin. De bijzin beschrijft wat op hetzelfde moment geldt. Voorbeeld: Læs, mens jeg laver mad. — “Lees terwijl ik kook.” du er væk: du is de onderwerpvorm “jij/je”. er is de tegenwoordige tijd van være (“zijn”); væk betekent hier “weg” of “niet aanwezig”. Samen betekent de uitdrukking “je bent weg”. Voorbeeld: Hun er væk i dag. — “Zij is vandaag weg.” De hele zin bouwt zo op: Jeg kan (“ik kan”) + holde din plads (“jouw plek vrijhouden”) + mens du er væk (“terwijl je weg bent”). De vaste betekenis is: “Ik kan je plek vrijhouden terwijl je weg bent.”

3. Jeg har glemt min tegnebog.

   Ik heb mijn portemonnee laten liggen.

   Jeg har

   ik heb

   glemt

   vergeten

   min

   mijn

   tegnebog

   portemonnee

   Uitgebreide uitleg

   Jeg har is een combinatie van het onderwerp Jeg (“ik”) en de tegenwoordige vorm har van have (“hebben”). Samen met een voltooid deelwoord vormt har vaak de voltooide tijd: Jeg har glemt = “ik ben vergeten”. In het Deens helpt har hier om de gebeurtenis als voltooid te presenteren. glemt betekent hier “vergeten”. Het is het voltooid deelwoord van glemme (“vergeten”): glemme – glemte – glemt (infinitief – verleden tijd – voltooid deelwoord). Een bruikbaar patroon is Jeg har glemt ... (“Ik ben ... vergeten”). Voorbeeld: Jeg har glemt navnet. = “Ik ben de naam vergeten.” min betekent “mijn” en staat hier bij tegnebog. Het is een bezittelijk woord, geen werkwoordsvorm van glemme. De vorm stemt in het Deens af op het zelfstandig naamwoord: bij een enkelvoudig en-woord staat min, bij een enkelvoudig et-woord mit, en bij meervoud mine. Voorbeeld: min bog = “mijn boek”; mine bøger = “mijn boeken”. tegnebog betekent “portemonnee”. Het is een zelfstandig naamwoord; de combinatie min tegnebog betekent “mijn portemonnee”. Het woord behoort tot de en-klasse, wat hier de vorm min ondersteunt. Samen vormen de delen Jeg har glemt min tegnebog: “Ik ben mijn portemonnee vergeten.” In de vaste Nederlandse vertaling wordt dezelfde bedoelde situatie weergegeven als “Ik heb mijn portemonnee laten liggen.” Het patroon Jeg har glemt + [iets] is herbruikbaar om te zeggen dat je iets vergeten bent. De zin is een gewone, neutrale mededeling.

4. Prøv at komme tilbage snart.

   Probeer snel terug te komen.

   Prøv

   probeer

   komme

   komen

   tilbage

   terug

   snart

   snel

   Uitgebreide uitleg

   Prøv betekent hier “probeer”. Het is de gebiedende wijs van prøve (“proberen”): prøve → prøv. De vorm spreekt de aangesprokene rechtstreeks aan. Bijvoorbeeld: Prøv igen. — “Probeer het opnieuw.” komme betekent “komen” en staat hier in de infinitief na at: at komme — “komen”. Na prøv geeft Prøv at + infinitief aan wat iemand moet proberen te doen. Bijvoorbeeld: Prøv at læse. — “Probeer te lezen.” tilbage betekent “terug”. Het geeft aan dat de beweging teruggaat naar een eerder uitgangspunt of een eerdere plaats. Samen met komme vormt het komme tilbage — “terugkomen”. Bijvoorbeeld: Hun kommer tilbage. — “Zij komt terug.” snart betekent “binnenkort” of, afhankelijk van de context, “snel”. In deze zin bepaalt het dat het terugkomen spoedig moet gebeuren. Het is een bijwoord en verandert niet naar persoon of aantal. Samen vormen de delen Prøv at komme tilbage snart. de aansporing: “Probeer snel terug te komen.” Prøv at introduceert de handeling die geprobeerd moet worden, komme tilbage betekent “terugkomen” en snart voegt toe dat dit spoedig moet gebeuren.

5. Jeg henter den nu.

   Ik ga hem nu pakken.

   Jeg

   ik

   henter

   haal op; pak

   den

   hem

   nu

   nu

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik”. Het is de eerste persoon enkelvoud: de spreker voert de handeling uit. In een vraag of met een andere persoon kun je bijvoorbeeld Du henter kaffen. zeggen: “Jij haalt de koffie.” henter is de tegenwoordige tijd van hente, “halen, ophalen of pakken”. De vorm kan dus een handeling in het heden uitdrukken; de precieze Nederlandse keuze hangt van de context af. Voorbeeld: Jeg henter pakken senere. — “Ik haal het pakket later op.” den is hier het object dat de spreker gaat halen of pakken. De vaste vertaling maakt duidelijk dat het in deze zin om “hem” gaat. In het Deens is den een vorm voor een enkelvoudig referent van het gemeenschappelijke geslacht; de vorm zelf drukt niet dezelfde persoonsaanduiding uit als het Nederlandse hem. Bij een expliciet mannelijke persoon wordt in andere zinnen vaak ham gebruikt, maar in deze vaste uiting blijft de waargenomen vorm den. nu betekent “nu” en plaatst de handeling in het huidige moment. Voorbeeld: Jeg kommer nu. — “Ik kom nu.” Samen vormen de delen Jeg henter den nu. de betekenis: “Ik ga hem nu pakken.” Jeg geeft de uitvoerder aan, henter de handeling, den het object van die handeling en nu het tijdstip. De zin zegt dus dat de spreker hem op dit moment gaat halen of pakken.

6. Jeg bliver her i køen.

   Ik blijf hier in de rij.

   Jeg

   ik

   bliver

   blijf

   her

   hier

   køen

   de rij

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik”: de spreker verwijst naar zichzelf. Dit is het persoonlijke voornaamwoord van de eerste persoon enkelvoud. Voor een andere persoon gebruik je bijvoorbeeld du = “jij”. Voorbeeld: Jeg venter. — “Ik wacht.” bliver komt van blive en staat hier in de tegenwoordige tijd. In deze zin betekent het “blijf” of “ergens blijven”, niet “word”. De tegenwoordige vorm bliver verandert in het Deens normaal niet naar persoon of getal: zowel jeg bliver als de bliver gebruikt bliver. Voorbeeld: Hun bliver hjemme. — “Zij blijft thuis.” her is een bijwoord van plaats en betekent “hier”. Het verwijst naar de plaats waar de spreker zich bevindt of blijft. Voorbeeld: Kom her! — “Kom hier!” køen is de bepaalde enkelvoudsvorm van kø, “rij”. kø is de onbepaalde vorm; køen betekent “de rij”. Het achtervoegsel -en markeert hier de bepaaldheid. Voorbeeld: Køen er lang. — “De rij is lang.” Aan het einde vormt i køen een plaatsbepaling: i betekent “in” en køen betekent “de rij”. Samen met Jeg bliver en her ontstaat de volledige betekenis: “Ik blijf hier in de rij.”

7. Jeg fandt den og kom straks tilbage.

   Ik heb hem gevonden en ben meteen teruggekomen.

   Jeg

   ik

   fandt

   vond

   den

   hem

   og

   en

   kom

   kwam

   straks

   meteen

   tilbage

   terug

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik” en is de onderwerpsvorm voor de eerste persoon enkelvoud. De vorm van dit voornaamwoord verandert niet met de tijd; de verleden tijd blijkt hier uit de werkwoordsvormen. fandt is de verleden tijd van finde (“vinden”): finde → fandt. De vorm zegt dat het vinden vóór het moment van spreken plaatsvond. Voorbeeld: Jeg fandt min telefon. — “Ik vond mijn telefoon.” den is hier een zelfstandig gebruikt, enkelvoudig voornaamwoord voor het gevonden object; volgens de vaste vertaling wordt dat met “hem” weergegeven. De vorm den hoort bij een enkelvoudig woord van het gemeenschappelijke geslacht; voor een onzijdig enkelvoudig woord staat in deze functie doorgaans det. Het voornaamwoord zelf benoemt niet opnieuw wat er gevonden is. og betekent “en” en verbindt hier twee handelingen met hetzelfde onderwerp: Jeg fandt ... en kom .... Het onderwerp hoeft daarom niet vóór het tweede werkwoord opnieuw te worden genoemd. kom is de verleden tijd van komme (“komen”): komme → kom. Deze verleden tijd heeft in het Deens dezelfde vorm bij verschillende personen en aantallen; kom is dus niet specifiek een enkelvoudsvorm. Hier betekent het “kwam” bij het onderwerp Jeg. Voorbeeld: Jeg kom sent. — “Ik kwam laat.” straks betekent “meteen” of “direct”. Het bijwoord geeft aan dat het terugkomen onmiddellijk op het vinden volgde; het verandert niet van vorm. tilbage betekent “terug” en geeft de richting van het komen aan: naar een eerdere plaats of situatie. Samen met kom vormt het de betekenis “kwam terug”. Voorbeeld: Hun kom tilbage. — “Zij kwam terug.” De hele zin bestaat uit twee verbonden gebeurtenissen in het verleden: Jeg fandt den (“ik vond hem”), gevolgd door og kom straks tilbage (“en kwam meteen terug”). Samen betekent de vaste uiting: “Ik heb hem gevonden en ben meteen teruggekomen.”

8. Du kan stille dig i køen igen.

   Je kunt hier weer in de rij gaan staan.

   Du

   je

   kan

   kunt

   stille dig

   je opstellen / gaan staan

   køen

   de rij

   igen

   weer

   Uitgebreide uitleg

   Du is het Deense persoonlijk voornaamwoord voor de tweede persoon enkelvoud: ‘je/jij’. Het verwijst hier naar degene tegen wie gesproken wordt. kan is de tegenwoordige tijd van kunne (‘kunnen’). Bij een modaal werkwoord staat daarna een infinitief zonder at: Du kan stille ... = ‘je kunt ...’. De vorm kan verandert niet mee met de persoon. stille dig betekent hier ‘je opstellen’ of ‘gaan staan’. stille is de infinitief; dig is de reflexieve vorm die terugverwijst naar Du. In de herbruikbare constructie stille sig i kø betekent het geheel ‘in de rij gaan staan’ of ‘zich in de rij opstellen’. In een ander voorbeeld verandert het reflexieve voornaamwoord mee met het onderwerp, bijvoorbeeld Hun kan stille sig i kø = ‘Zij kan in de rij gaan staan’. køen betekent ‘de rij’. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van kø: het achtervoegsel -en maakt er ‘de rij’ van. i køen betekent letterlijk ‘in de rij’. igen is een bijwoord met de betekenis ‘weer’ of ‘opnieuw’. Het geeft aan dat de handeling nogmaals gebeurt. Samen vormen de delen Du kan + stille dig i køen + igen de betekenis: ‘Je kunt hier weer in de rij gaan staan.’ Het modale werkwoord drukt de mogelijkheid uit, stille dig i køen benoemt de handeling en igen voegt ‘weer’ toe.