Vooruit in de rij | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Køen rykker frem.

   De rij schuift op.

   Køen

   de rij

   rykker frem

   schuift op

   Uitgebreide uitleg

   Køen betekent hier “de rij”. De basisvorm is kø (“rij”); -en maakt in het Deens de bepaalde enkelvoudsvorm: kø → køen. Het gaat dus om één bepaalde rij die in deze situatie bekend is. Voorbeeld: En kø — “een rij”; køen — “de rij”. rykker frem betekent hier “schuift op” of “gaat vooruit”. Rykker is de tegenwoordige tijd van rykke, “zich verplaatsen” of “opschuiven”. Frem geeft de richting aan: vooruit. Samen vormt rykke frem een herbruikbare combinatie voor vooruitgaan of opschuiven. In deze zin beweegt de rij als geheel vooruit; er wordt niet gezegd wie of wat de rij veroorzaakt. Voorbeeld: Vi rykker frem nu. — “We schuiven nu op.” Samen vormen Køen en rykker frem de mededelende zin “De rij schuift op.” De bepaalde vorm køen is het onderwerp, en rykker frem zegt wat dat onderwerp doet. De tegenwoordige tijd presenteert het opschuiven als iets dat nu plaatsvindt of als de actuele toestand van de rij.

2. Vi skal rykke frem nu.

   We moeten nu een stap naar voren zetten.

   Vi skal

   wij moeten

   rykke frem

   naar voren gaan

   nu

   nu

   Uitgebreide uitleg

   Vi skal: vi betekent “wij” en is de eerste-persoons meervoudsvorm. skal is de tegenwoordige vorm van skulle; hier drukt het een noodzakelijkheid uit: “moeten”. Na een modaal werkwoord zoals skal staat het volgende werkwoord in de infinitief zonder at: Vi skal rykke = “Wij moeten bewegen”. rykke frem: Dit is hier de vaste combinatie voor “naar voren bewegen” of “opschuiven”. Het werkwoord is rykke; frem geeft de richting naar voren aan. In het vorige contextzinnetje staat de tegenwoordige vorm rykker in Køen rykker frem (“De rij schuift op”). Voorbeeld: Vi rykker frem. — “Wij schuiven naar voren.” nu: Dit bijwoord betekent “nu” en plaatst de handeling in het huidige moment. Het bepaalt niet op zichzelf wie moet bewegen of waarom. Samen betekent Vi skal rykke frem nu.: “We moeten nu een stap naar voren zetten.” Vi skal geeft de noodzaak aan, rykke frem beschrijft de beweging naar voren en nu zegt dat die beweging op dit moment moet plaatsvinden. De formulering is bruikbaar wanneer iemand aangeeft dat een groep of persoon verder naar voren moet opschuiven.

3. Er vi de næste?

   Zijn wij de volgende?

   Er vi

   zijn wij?

   de næste

   de volgende

   Uitgebreide uitleg

   Er vi vormt een ja-neevraag. Er is de tegenwoordige tijd van være (“zijn”); in het Deens blijft deze vorm bij de verschillende personen gelijk: jeg er, du er, vi er. In een gewone mededelende zin staat het onderwerp ervoor: Vi er ... (“Wij zijn ...”). In deze vraag staat het werkwoord vóór het onderwerp: Er vi ...? (“Zijn wij ...?”). Vi is het persoonlijke voornaamwoord van de eerste persoon meervoud en verwijst hier, overeenkomstig de vertaling, naar de spreker en diens groep. De næste betekent hier “de volgende”, zelfstandig gebruikt voor de volgende personen in de rij. De is hier de bepaalde meervoudige bepaler; vergelijk in het enkelvoud den bij een gemeenschappelijk-geslachtswoord en det bij een onzijdig woord. Het bijvoeglijke woord næste heeft in deze vorm geen aparte meervoudsuitgang. In andere contexten kan næste ook vóór een zelfstandig naamwoord staan, bijvoorbeeld den næste bus (“de volgende bus”). Samen geeft Er vi + de næste de vraag Er vi de næste?: “Zijn wij de volgende?” De vraag gaat na of de spreker en diens groep de volgende in de volgorde zijn, dus volgens de context nu aan de beurt komen. De næste benoemt hun positie en voegt geen extra handeling of tijdsvorm toe.

4. Næsten, der står én person foran os.

   Bijna, er staat één persoon voor ons.

   Næsten

   bijna

   der står

   er staat

   én

   één

   person

   persoon

   foran

   voor

   os

   ons

   Uitgebreide uitleg

   Næsten betekent hier ‘bijna’. Het is een bijwoord dat vooraan de hele mededeling kwalificeert. Voorbeeld: Det er næsten færdigt. — ‘Het is bijna klaar.’ der står betekent hier ‘er staat’. står is de tegenwoordige tijd van stå (‘staan’): stå – står – stod – har stået. In deze bestaansconstructie is der een onpersoonlijk element, vergelijkbaar met ‘er’ in ‘er staat iemand’. står heeft in de tegenwoordige tijd dezelfde vorm bij verschillende personen. Voorbeeld: Der står en cykel udenfor. — ‘Er staat buiten een fiets.’ én betekent hier ‘één’ en benadrukt dat het om precies één persoon gaat. Het is een telwoord, niet alleen een onbepaald lidwoord. De vorm is én bij een zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijke geslacht en ét bij een onzijdig zelfstandig naamwoord; de keuze hangt dus samen met het grammaticale geslacht van het zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: Der er én stol og to borde. — ‘Er is één stoel en twee tafels.’ person betekent ‘persoon’. De vorm is hier enkelvoud; het meervoud is personer. Samen met én vormt het de nominale groep én person, ‘één persoon’. Voorbeeld: En person venter. — ‘Een persoon wacht.’ foran betekent hier ‘voor’ in ruimtelijke zin: aan de voorkant van iets of iemand. Het is een voorzetsel. Voorbeeld: Bilen står foran huset. — ‘De auto staat voor het huis.’ os betekent ‘ons’. Dit is de objectsvorm van het persoonlijke voornaamwoord vi (‘wij’): vi wordt als onderwerp gebruikt en os als object, onder andere na een voorzetsel. Hier staat os na foran, zodat foran os ‘voor ons’ betekent. Voorbeeld: Hun går foran os. — ‘Zij loopt voor ons.’ Samen vormen der står én person de betekenis ‘er staat één persoon’ en foran os de betekenis ‘voor ons’. Næsten betekent dat de mededeling als geheel ‘bijna’ geldt. De volledige betekenis is: ‘Bijna, er staat één persoon voor ons.’

5. Jeg har mit kort klar.

   Ik heb mijn kaart klaar.

   Jeg

   ik

   har

   heb

   mit

   mijn

   kort

   kaart

   klar

   klaar

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik”: de spreker verwijst naar zichzelf als onderwerp. De vorm is de Deense subjectsvorm; bijvoorbeeld Jeg kommer betekent “Ik kom”. har is de tegenwoordige tijd van have (“hebben”). In deze zin drukt het bezit uit, maar samen met ... klar ook uit dat iets gereed is: Jeg har billetten klar betekent “Ik heb het ticket klaar”. mit betekent hier “mijn” en staat bij kort. De vorm mit hoort bij een enkelvoudig onzijdig zelfstandig naamwoord, zoals et kort; bij een enkelvoudig gemeenk geslacht staat min, en bij meervoud mine. Mit drukt bezit uit en geeft op zichzelf geen aantal aan. kort betekent hier “kaart”. Het is een zelfstandig naamwoord; de gebruikelijke onbepaalde vorm is et kort. In andere contexten kan hetzelfde Deense woord ook een ander soort kaart aanduiden, maar de vaste vertaling maakt hier de bedoelde kaart duidelijk. klar betekent hier “klaar” of “gereed”. In de combinatie have noget klar zegt het dat iets beschikbaar en gereed is. Leer het als een herbruikbaar patroon: have + iets + klar = “iets klaar hebben”. Samen vormen de delen: Jeg har = “Ik heb”, mit kort = “mijn kaart”, en klar voegt toe dat die kaart gereed is. De hele zin betekent dus: “Ik heb mijn kaart klaar.”

6. Hold det i hånden.

   Houd hem in je hand.

   Hold

   houd vast

   det

   het / hem

   hånden

   de hand

   i hånden

   in de hand

   Uitgebreide uitleg

   Hold is de gebiedende wijs van holde (“vasthouden”, “houden”). De vorm heeft hier geen uitgesproken onderwerp: de aangesprokene is degene die moet vasthouden. Bijvoorbeeld: Hold døren! — “Houd de deur vast!” det is hier het Deense persoonlijk voornaamwoord in de derde persoon enkelvoud als object. In deze zin wordt het volgens de vaste vertaling bedoeld als “hem”. De vorm det wordt in het Deens gebruikt voor een onzijdig grammaticaal geslacht; dat grammaticale kenmerk hoeft niet overeen te komen met het Nederlandse voornaamwoord in de vertaling. hånden is de bepaalde enkelvoudsvorm van hånd (“hand”): hånd → hånden. De uitgang -en markeert hier de bepaalde vorm, dus “de hand”. i hånden betekent “in de hand”. i geeft hier de plaats aan, en de bepaalde vorm van hånd past bij de bedoelde hand in deze instructie. Het patroon i + een plaatsaanduiding is breed herbruikbaar, bijvoorbeeld i tasken — “in de tas”. Samen bestaat de zin uit de gebiedende wijs Hold, het object det en de plaatsbepaling i hånden: “Houd hem in je hand.”

7. Jeg er klar til at bestille.

   Ik ben klaar om te bestellen.

   Jeg

   ik

   er

   ben

   klar

   klaar

   til at

   om te

   bestille

   bestellen

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik” en is de eerste persoon enkelvoud. De gebruikelijke onderwerpsvorm is jeg; als voorwerpsvorm gebruik je bijvoorbeeld mig: Hun ser mig = “Zij ziet mij”. er is hier de tegenwoordige tijd van være (“zijn”). De vorm er wordt in de tegenwoordige tijd gebruikt bij verschillende personen: jeg er = “ik ben”, du er = “jij bent”, de er = “zij zijn”. In deze zin verbindt er het onderwerp met een toestand of eigenschap. klar betekent hier “klaar” of “gereed”. Het is de vorm van het bijvoeglijk naamwoord bij een onbepaald zelfstandig naamwoord in de gemeenschappelijke enkelvoudsvorm, maar hier staat het zelfstandig naamwoord niet uitgedrukt: Jeg er klar = “Ik ben klaar”. De relevante vormen zijn onder meer klar, klart en klare; welke vorm nodig is, hangt onder andere af van het soort en het aantal van het zelfstandig naamwoord. Bijvoorbeeld: Et svar er klart = “Een antwoord is duidelijk/klaar”, terwijl Svarene er klare = “De antwoorden zijn duidelijk/klaar”. til at vormt hier samen met een infinitief een constructie met de betekenis “om te”. Na til at komt het werkwoord in de infinitief: klar til at gå = “klaar om te gaan”. Het is dus de combinatie klar til at die de overgang maakt van de toestand “klaar” naar de voorgenomen handeling. bestille is de infinitief van het werkwoord met de betekenis “bestellen”. In deze zin gaat het, volgens de vaste vertaling en de aansluitende context, om iets bestellen; dezelfde infinitief kan in andere contexten ook “reserveren” betekenen. De tegenwoordige tijd heeft bijvoorbeeld jeg bestiller = “ik bestel”. Samen vormen de delen: Jeg er klar (“Ik ben klaar”) + til at bestille (“om te bestellen”). De volledige betekenis is daarom: “Ik ben klaar om te bestellen.”

8. Så kan de tage imod vores bestilling.

   Daarna kunnen ze onze bestelling opnemen.

   Så

   daarna

   kan de

   kunnen ze

   tage imod

   opnemen

   vores

   onze

   bestilling

   bestelling

   Uitgebreide uitleg

   Så betekent hier ‘daarna’ en plaatst deze handeling na de vorige stap. Het kan in andere zinnen ook ‘dus’ of ‘zo’ betekenen; de vaste vertaling maakt hier de tijdsbetekenis duidelijk. kan de betekent ‘kunnen ze’. kan is de tegenwoordige vorm van kunne (‘kunnen’). In het Deens blijft kan hetzelfde bij verschillende personen en aantallen; de is hier het persoonlijke voornaamwoord van de derde persoon meervoud. Na een modaal werkwoord staat het volgende werkwoord in de infinitief, zonder at: kan tage = ‘kunnen opnemen’. tage imod is een vaste werkwoordelijke combinatie met de betekenis ‘in ontvangst nemen’ of, in deze context, ‘opnemen’. Het eerste deel is tage, de infinitief van ‘nemen’; imod geeft samen met tage de betekenis van aannemen/in ontvangst nemen. Bijvoorbeeld: De tager imod betalingen. — ‘Ze nemen betalingen in ontvangst.’ vores betekent ‘onze’. Het is de bezittelijke vorm voor de eerste persoon meervoud en verandert niet mee met het grammaticale geslacht of aantal van het bezeten zelfstandig naamwoord. Het verwijst hier naar de bestelling die bij de spreker en diens groep hoort. bestilling betekent ‘bestelling’. Dit is de onbepaalde enkelvoudsvorm; de bepaalde vorm is bestillingen (‘de bestelling’) en het meervoud is bestillinger (‘bestellingen’). In vores bestilling wordt het zelfstandig naamwoord bezeten door ‘onze’, waardoor er geen apart lidwoord voor staat. Samen vormen de delen: Så (‘daarna’) + kan de (‘kunnen ze’) + tage imod (‘opnemen’) + vores bestilling (‘onze bestelling’). De hele zin betekent dus: ‘Daarna kunnen ze onze bestelling opnemen.’