Een stoel kiezen | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Hvilken stol skal vi vælge?

   Welke stoel zullen we kiezen?

   Hvilken

   welke

   stol

   stoel

   skal vi

   zullen we

   vælge

   kiezen

   Uitgebreide uitleg

   Hvilken betekent hier “welke” en staat bij een enkelvoudig zelfstandig naamwoord van het fælleskøn. Bij stol is dat hvilken stol; bij een onzijdig woord gebruik je hvilket, en bij meervoud hvilke. Voorbeeld: Hvilken bog læser du? — “Welk boek lees je?” stol betekent “stoel”. De vorm is onbepaald enkelvoud; het bepaalde enkelvoud is stolen (“de stoel”) en het meervoud is stole (“stoelen”). Voorbeeld: Stolen er gammel. — “De stoel is oud.” skal vi vormt hier samen het patroon “zullen we ...?”. skal is de tegenwoordige vorm van het modale werkwoord skulle; vi is het onderwerp “we”. Na een modaal werkwoord staat het volgende werkwoord in het Deens doorgaans in de infinitief zonder at. Voorbeeld: Skal vi gå? — “Zullen we gaan?” vælge betekent “kiezen”. Dit is de infinitief, passend na skal; de tegenwoordige vorm is vælger (“kiest/kiezen”). Voorbeeld: Vi vælger en stol. — “We kiezen een stoel.” Samen betekent Hvilken stol skal vi vælge? letterlijk: “Welke stoel zullen we kiezen?” De vraag vraagt om een keuze uit stoelen: Hvilken stol is wat gekozen wordt, skal vi geeft het voorstel of de geplande handeling “zullen we” aan, en vælge benoemt de handeling “kiezen”.

2. Denne ser behagelig ud.

   Deze ziet er comfortabel uit.

   Denne

   deze

   ser … ud

   eruitzien

   behagelig

   comfortabel

   Uitgebreide uitleg

   Denne verwijst hier naar één bepaald enkelvoudig voorwerp; met de gegeven vertaling en context gaat het om de bedoelde stoel. Het is de Deense aanwijzende vorm voor enkelvoudig gemeenschappelijk geslacht. Vergelijk: dette voor onzijdig enkelvoud en disse voor meervoud. De vorm staat vóór het bijvoeglijk naamwoord en maakt het voorwerp specifiek. ser ... ud is een vaste constructie met de betekenis ‘eruitzien’ of ‘lijken’. ser is de tegenwoordige tijd van se (‘zien’), maar in deze combinatie gaat het niet om letterlijk kijken; ud maakt de indruk- of uiterlijksbetekenis. Een bruikbaar patroon is X ser + bijvoeglijk naamwoord + ud: ‘X ziet er ... uit’. Voorbeeld: Huset ser gammelt ud. — ‘Het huis ziet er oud uit.’ behagelig betekent hier ‘comfortabel’ of ‘aangenaam’ en beschrijft hoe de stoel eruitziet. Het is de vorm bij gemeenschappelijk enkelvoud. Dezelfde vergelijking luidt behageligt bij onzijdig enkelvoud en behagelige bij meervoud of bepaalde vormen. Voorbeeld: Sengen ser behagelig ud. — ‘Het bed ziet er comfortabel uit.’ Samen vormen de delen Denne + ser behagelig ud: ‘Deze ziet er comfortabel uit.’ De aanwijzer identificeert het bedoelde voorwerp, en ser ... ud met behagelig geeft daarvan een indruk of uiterlijk oordeel.

3. Den anden stol virker for lille.

   De andere stoel lijkt te klein.

   Den anden

   de andere

   stol

   stoel

   virker

   lijkt

   for lille

   te klein

   Uitgebreide uitleg

   Den anden betekent hier “de andere”. Den is de bepaalde vorm die bij een enkelvoudig gemeenschappelijk-geslachtswoord staat; stol is zo’n woord. Anden is de vorm van “andere” bij een enkelvoudig gemeenschappelijk-geslachtswoord. Vergelijk: den anden stol = “de andere stoel”, maar det andet bord = “de andere tafel” en de andre stole = “de andere stoelen”. De vorm den anden maakt de stoel bepaald, terwijl stol zelf in de onbepaalde vorm blijft. Stol betekent “stoel”. De basisvorm is en stol; belangrijke vormen zijn stolen (“de stoel”), stole (“stoelen”) en stolene (“de stoelen”). Voorbeeld: Jeg har en stol. — “Ik heb een stoel.” Virker komt van virke en staat hier in de tegenwoordige tijd. In deze zin betekent het “lijkt” of “komt over als”: het beschrijft een indruk, niet een vastgestelde eigenschap. De tegenwoordige vorm virker blijft bij verschillende personen gelijk: jeg virker, du virker, den virker. Virke kan in andere contexten ook “werken” of “functioneren” betekenen, maar die betekenis past hier niet. Voorbeeld: Det virker mærkeligt. — “Het lijkt vreemd.” For lille betekent “te klein”. For geeft hier een mate aan die boven de gewenste grens ligt; het betekent dus niet alleen “erg klein”. Lille is het bijvoeglijke naamwoord “klein”. De vergelijking is onregelmatig: lille — mindre — mindst (“klein” — “kleiner” — “kleinst”). Voorbeeld: Denne kasse er for lille. — “Deze doos is te klein.” Samen vormen de delen: Den anden stol (“de andere stoel”) + virker (“lijkt”) + for lille (“te klein”). De volledige betekenis is daarom: “De andere stoel lijkt te klein.”

4. Så burde denne fungere.

   Dan zou deze moeten werken.

   Så

   dan

   burde

   zou moeten

   denne

   deze

   fungere

   werken

   Uitgebreide uitleg

   Så staat hier vooraan en betekent dan in de betekenis van een gevolgtrekking: “dan zou...”. Het kan in andere zinnen ook andere functies hebben, maar hier sluit het aan bij de voorafgaande context. burde is de vorm van bør in deze constructie. Samen met een infinitief drukt het hier uit dat iets naar verwachting of volgens de omstandigheden zou moeten gebeuren: burde fungere = “zou moeten werken”. Het is dus niet simpelweg een verleden tijd met de betekenis “moest”. Vergelijk: Det bør fungere. = “Het zou moeten werken.” denne is een aanwijzend voornaamwoord voor één dichtbij bedoelde persoon of zaak van het gemeenschappelijk geslacht. De vorm contrasteert met dette voor onzijdig enkelvoud en disse voor meervoud. In deze zin wordt denne zelfstandig gebruikt: het staat niet vóór een uitgedrukt zelfstandig naamwoord. De vertaling ondersteunt daarom deze; de concrete zaak wordt in de zin zelf niet opnieuw genoemd. fungere is de infinitief en betekent hier “werken” of “functioneren”. Na burde blijft het werkwoord in de infinitief staan. De infinitief is ook de vorm die je in een woordenboek vindt; een voorbeeld is Denne fungerer. = “Deze werkt.” Samen vormen burde en fungere het patroon burde + infinitief, met de betekenis “zou moeten + werkwoord”. Så maakt daar een gevolgtrekking van en denne benoemt het bedoelde enkelvoudige element: Så burde denne fungere. betekent dus: “Dan zou deze moeten werken.”

5. Hvad synes du om den klare farve?

   Wat vind je van de felle kleur?

   Hvad

   wat

   synes … om

   vinden van

   du

   jij

   den

   de

   klare

   felle

   farve

   kleur

   Uitgebreide uitleg

   Hvad betekent hier “wat” en vraagt naar het object van de mening. Het is de gebruikelijke Deense vraagvorm voor een inhoud als “Wat vind je van …?”. Vergelijk bijvoorbeeld: Hvad læser du? — “Wat lees je?” synes om is een vaste combinatie voor “vinden van” of “ergens een mening over hebben”. Het werkwoord is synes; om hoort bij deze betekenis. Voorbeeld: Jeg synes om farven. — “Ik vind de kleur mooi.” In een ontkennende zin staat de ontkenning bij de combinatie: Jeg synes ikke om farven. — “Ik vind de kleur niet mooi.” du betekent “jij” en is de onderwerpsvorm voor de aangesprokene. Het staat hier bij synes: “jij vindt”. Voorbeeld: Synes du om stolen? — “Vind je de stoel mooi?” den is hier het bepaalde lidwoord bij een enkelvoudig zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijke geslacht. Samen met het bijvoeglijk naamwoord en zelfstandig naamwoord vormt het de bepaalde naamwoordgroep. In deze zin verwijst de groep volgens de vaste vertaling naar “de kleur”. klare betekent hier “felle” of “heldere”. De basisvorm van het bijvoeglijk naamwoord is klar. In den klare farve staat de bepaalde vorm klare, omdat het bijvoeglijk naamwoord deel uitmaakt van een bepaalde naamwoordgroep. Voorbeeld: en klar farve — “een felle kleur”; den klare farve — “de felle kleur”. farve betekent “kleur”. De basisvorm is farve; het meervoud is farver. In den klare farve staat het zelfstandig naamwoord in het enkelvoud. De bepaaldheid wordt in deze naamwoordgroep uitgedrukt door den en de bijbehorende vorm van het bijvoeglijk naamwoord, terwijl het zelfstandig naamwoord de vorm farve behoudt. Samen vormen de delen de vraag Hvad synes du om den klare farve?: “Wat vind je van de felle kleur?” Het patroon Hvad synes du om + bepaalde naamwoordgroep? is herbruikbaar om naar iemands oordeel over iets te vragen. De vraag is neutraal en geschikt voor gewone gesprekken.

6. Så er stolen nem at få øje på.

   Daardoor valt de stoel makkelijk op.

   Så er

   daardoor is

   stolen

   de stoel

   nem

   makkelijk

   at få øje på

   opmerken

   Uitgebreide uitleg

   Så er bevat så in de betekenis ‘daardoor/zo’ en er, de tegenwoordige tijd van at være (‘zijn’). Samen koppelt het een gevolg aan de voorafgaande context: ‘daardoor is …’. Så kan in andere zinnen ook ‘dan’ of ‘toen’ betekenen; hier past de gevolgbetekenis bij de vaste vertaling. stolen betekent hier ‘de stoel’. Het zelfstandig naamwoord is stol; de bepaalde enkelvoudsvorm is stolen. Een bruikbare reeks is en stol (een stoel), stolen (de stoel), stole (stoelen), stolene (de stoelen). De uitgang -en markeert hier bepaaldheid, niet op zichzelf een numerieke hoeveelheid. nem betekent hier ‘makkelijk’. Het is een bijvoeglijk naamwoord en staat in de constructie nem at + infinitief: ‘makkelijk om … te’. In deze zin beschrijft nem hoe gemakkelijk de handeling is, niet de grootte of het type van de stoel. at få øje på is een vaste uitdrukking met de betekenis ‘opmerken’ of ‘zien’. Het werkwoord is få (‘krijgen’), maar in deze uitdrukking betekent de hele combinatie dat iets in het zicht komt en wordt opgemerkt. De vorm at få is de infinitief; på hoort bij de uitdrukking en moet dus niet als een los voorzetsel met een afzonderlijke betekenis voor deze zin worden geleerd. Bijvoorbeeld: Det er svært at få øje på skiltet. — ‘Het is moeilijk om het bord te zien.’ De zinsbouw is Så er + stolen + nem + at få øje på: ‘Daardoor is de stoel makkelijk om op te merken.’ Natuurlijk Nederlands maakt daarvan: ‘Daardoor valt de stoel makkelijk op.’ De zin zegt dus dat de stoel door de genoemde omstandigheid gemakkelijk zichtbaar of opmerkbaar is.

7. Lad os vælge denne stol.

   Laten we deze stoel kiezen.

   Lad os

   laten we

   vælge

   kiezen

   denne

   deze

   stol

   stoel

   Uitgebreide uitleg

   Lad os is een vaste Deense constructie voor een voorstel: letterlijk ongeveer ‘laat ons’, maar in deze zin natuurlijk ‘laten we’. Lad is de gebiedende wijs van lade; samen met os vormt het patroon lad os + infinitief. Bijvoorbeeld: Lad os gå. — ‘Laten we gaan.’ vælge betekent hier ‘kiezen’. Dit is de infinitief, die na lad os staat. Dezelfde vorm kan ook na andere infinitiefinleidende werkwoorden voorkomen. Bijvoorbeeld: Vi vil vælge. — ‘Wij willen kiezen.’ denne betekent hier ‘deze’ en staat vóór het zelfstandig naamwoord. Het is de vorm voor enkelvoudig gemeenschappelijk geslacht. De bijbehorende contrasten zijn dette bij een onzijdig enkelvoudig woord en disse bij een meervoud. In denne stol bepaalt denne dus niet zelf wie of wat de stoel is; het wijst naar een specifieke stoel die de spreker bedoelt. stol is het zelfstandig naamwoord ‘stoel’. De basisvorm is stol; een bepaalde enkelvoudsvorm is stolen (‘de stoel’) en het meervoud is stole (‘stoelen’). Na denne gebruikt het Deens hier de vorm stol, niet stolen. Samen vormen de delen Lad os vælge denne stol. de betekenis: ‘Laten we deze stoel kiezen.’ De voorstelconstructie lad os combineert met de infinitief vælge, terwijl denne stol het gekozen object aanduidt. De zin is een gewone, neutrale manier om dit als voorstel te formuleren.

8. Jeg flytter den herhen.

   Ik zet hem hierheen.

   Jeg

   ik

   flytter

   verplaats

   den

   hem

   herhen

   hierheen

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik”. Het is de eerste persoon enkelvoud: de spreker voert de handeling uit. Het staat in het Deens als zelfstandig onderwerp vóór het werkwoord. flytter betekent hier “verplaats” of, volgens de vaste vertaling, “zet”. De basisvorm is flytte (“verplaatsen”); flytter is de tegenwoordige tijd. In deze zin gaat het om iets naar een andere plaats brengen. Voor een concrete handeling kun je bijvoorbeeld zeggen: Jeg flytter stolen. — “Ik verplaats de stoel.” den betekent hier “hem” en verwijst met de gegeven context naar denne stol (“deze stoel”). Het is een Deens persoonlijk voornaamwoord voor een enkelvoudig gemeenschappelijk-geslachtsreferent; het is hier het voorwerp van de handeling. Den kan ook als aanwijzend element voorkomen, maar in deze zin staat het zelfstandig als voornaamwoord. herhen betekent “hierheen”: naar de plaats waar de spreker zich bevindt of die als “hier” geldt. Het duidt dus een richting of bestemming aan, niet alleen een locatie. Vergelijk het patroon flytte noget herhen — “iets hierheen verplaatsen”. Samen vormen de delen: Jeg (ik) + flytter (verplaats/zet) + den (hem, de stoel) + herhen (hierheen). De volledige betekenis is daarom: “Ik zet hem hierheen.” De zin zegt dat de spreker de bedoelde stoel naar deze plek verplaatst.