Kiezen tussen een broodje en een salade | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Skal jeg vælge en sandwich eller en salat?

   Zal ik een broodje of een salade kiezen?

   Skal jeg

   zal ik …?

   vælge

   kiezen

   en sandwich

   een broodje

   eller

   of

   en salat

   een salade

   Uitgebreide uitleg

   Skal jeg betekent hier “zal ik …?” en vormt een vraag over wat de spreker moet of zal kiezen. skal is de tegenwoordige vorm van skulle; met een persoonlijk voornaamwoord kan het onder andere “moeten” of, zoals hier in een keuzevraag, “zullen” uitdrukken. In een vraag staat het werkwoord vóór het onderwerp: Skal jeg ...?. vælge betekent “kiezen”. Dit is de infinitief, die na skal staat: skal + infinitief. De vorm vælge blijft hier dus onverbogen na het modale werkwoord. Voorbeeld: Jeg skal vælge. — “Ik moet kiezen.” en sandwich betekent “een broodje”. sandwich is een zelfstandig naamwoord met het onbepaalde lidwoord en; en markeert hier een onbepaald zelfstandig naamwoord, niet op zichzelf een expliciet aantal. Voorbeeld: Jeg vælger en sandwich. — “Ik kies een broodje.” eller betekent “of” en verbindt de twee keuzemogelijkheden. Het zet alternatieven naast elkaar, zoals in te eller kaffe — “thee of koffie”. en salat betekent “een salade”. Ook salat krijgt hier het onbepaalde lidwoord en. In een bepaalde vorm wordt dit zelfstandig naamwoord salaten, zoals in de aansluitende zin Salaten er et lettere valg. — “De salade is een lichtere keuze.” Dat is een andere vorm dan het onbepaalde en salat in deze vraag. Samen geeft Skal jeg vælge en sandwich eller en salat? de keuzevraag “Zal ik een broodje of een salade kiezen?” De structuur is skal jeg + infinitief + optie 1 + eller + optie 2: de spreker vraagt welke van de twee genoemde mogelijkheden hij of zij moet of zal kiezen.

2. Salaten er et lettere valg.

   De salade is een lichtere keuze.

   Salaten

   de salade

   er et

   is een

   lettere

   lichter

   valg

   keuze

   Uitgebreide uitleg

   Salaten betekent hier “de salade”. Het is de bepaalde vorm van salat: en salat = “een salade”, salaten = “de salade”. De bepaalde vorm past hier bij de salade die in de voorafgaande vraag al als keuze wordt genoemd. er et bestaat uit de tegenwoordige tijd van være (“zijn”) en het onbepaalde lidwoord et. Valg is een onzijdig zelfstandig naamwoord: et valg = “een keuze”. Et drukt hier niet op zichzelf een aantal uit; het markeert het grammaticale geslacht van valg. Vergelijk: en salat, maar et valg. lettere betekent hier “lichter”. Het is de vergrotende trap van let: let – lettere – lettest (“licht” – “lichter” – “lichtst”). De vorm lettere vergelijkt deze keuze met de andere genoemde mogelijkheid. Voorbeeld: Denne taske er lettere. — “Deze tas is lichter.” valg betekent “keuze” en heeft in het Deens de vorm et valg in het enkelvoud. In het meervoud blijft de stamvorm zichtbaar: flere valg = “meerdere keuzes”. In deze zin is valg het naamwoord voor datgene wat de salade volgens de spreker is. Samen vormen de delen Salaten er et lettere valg. de betekenis “De salade is een lichtere keuze.” De salade wordt dus vergeleken met de andere optie uit de voorafgaande vraag; de zin zegt niet dat er een bepaald aantal keuzes is.

3. Jeg er ikke særlig sulten.

   Ik heb niet zo veel honger.

   Jeg er

   ik ben

   ikke særlig

   niet erg

   sulten

   hongerig

   Uitgebreide uitleg

   Jeg er betekent hier “ik ben”. Jeg is de eerste persoon enkelvoud en verwijst naar de spreker. er is de tegenwoordige tijd van være (“zijn”); deze vorm verandert niet met het onderwerp. Voorbeeld: Jeg er træt. — “Ik ben moe.” ikke særlig maakt de beschrijving die erop volgt zwakker: “niet erg” of “niet bepaald”. ikke ontkent, terwijl særlig hier in deze combinatie “erg” betekent. Voorbeeld: Hun er ikke særlig glad. — “Ze is niet erg blij.” sulten betekent hier “hongerig” en is een bijvoeglijk naamwoord in de naamwoordelijke bepaling na er. De vorm sulten hoort bij een enkelvoudig gemeenschappelijk geslacht; sultent is de onzijdige enkelvoudsvorm en sultne wordt gebruikt bij meervoud en bij een bepaalde vorm. De keuze voor sulten hangt hier dus samen met de vorm van de predicatieve bepaling, niet met een aparte verbuiging voor de eerste persoon. Voorbeeld: Barnet er sultent. — “Het kind heeft honger.” Samen vormen de delen Jeg er ikke særlig sulten. de betekenis “Ik heb niet zo veel honger”, letterlijker “Ik ben niet erg hongerig”. De constructie zegt dat de spreker maar in beperkte mate honger heeft.

4. Så passer den måske bedre til dig.

   Dan past die misschien beter bij je.

   Så

   dan

   passer

   past; staat goed

   den

   die; het

   måske

   misschien

   bedre

   beter

   til dig

   bij jou; voor jou

   Uitgebreide uitleg

   Så betekent hier “dan” en verbindt deze zin met wat eraan voorafgaat. Het wijst op een gevolg of conclusie: “dan …”. passer komt van at passe en is hier de tegenwoordige tijd. In deze betekenis betekent het dat iets geschikt is voor iemand of goed bij iemand aansluit. Het onderwerp is den, dus de vorm is passer; de uitgang verandert hier niet zichtbaar naar persoon of meervoud. Voorbeeld: Det passer mig. — “Dat komt mij uit.” den is een Deens persoonlijk of aanwijzend voornaamwoord voor een enkelvoudig woord van het gemeenschappelijke geslacht. In deze zin is de bedoelde betekenis, overeenkomstig de vaste vertaling, “die”. De precieze zaak waarnaar den verwijst, wordt in de aangeleverde zin niet benoemd. De vorm den is niet zelf een aanwijzing dat die zaak mannelijk of vrouwelijk is; in het Deens wordt hier de categorie gemeenschappelijk geslacht gebruikt. måske betekent “misschien” en maakt de uitspraak onzeker: het is mogelijk dat iets beter past, maar het wordt niet als zeker voorgesteld. bedre is de vergrotende trap van god: god — bedre — bedst (“goed” — “beter” — “best”). Bedre vergelijkt de geschiktheid hier met een andere, niet nader genoemde mogelijkheid. De vergelijkende vorm bedre blijft in deze functie hetzelfde bij verschillende geslachten en aantallen. Voorbeeld: Denne løsning er bedre. — “Deze oplossing is beter.” til dig bestaat uit het voorzetsel til (“bij/voor”, afhankelijk van de constructie) en dig, de objectsvorm van du (“jij”). In passer til dig geeft het aan voor wie iets geschikt is: letterlijk ongeveer “bij jou passen”. dig is dus de persoon op wie de geschiktheid gericht is; het is niet de vorm van het onderwerp. Samen vormen de delen: Så (“dan”) + passer (“past”) + den (“die”) + måske (“misschien”) + bedre (“beter”) + til dig (“bij jou”). De volledige betekenis is: “Dan past die misschien beter bij je.” De zin zegt daarmee dat die zaak mogelijk geschikter bij jou aansluit dan een andere mogelijkheid.

5. Hvad tager du?

   Wat neem je?

   Hvad

   wat

   tager

   neemt

   du

   je

   Uitgebreide uitleg

   Hvad betekent hier “wat” en vraagt naar het ding dat wordt genomen of gekozen. Het staat als vraagwoord vooraan. Een bruikbaar contrast is Hvem tager du? — “Wie neem je mee?”; hvad vraagt naar een zaak, hvem naar een persoon. tager is de tegenwoordige tijd van tage (“nemen”). De vorm op -r wordt hier gebruikt bij de tegenwoordige tijd: jeg tager (“ik neem”), du tager (“je neemt”). In deze zin heeft tage de bedoelde betekenis “nemen/kiezen”. Voorbeeld: Jeg tager bussen. — “Ik neem de bus.” du is het Deense persoonlijke voornaamwoord voor de tweede persoon enkelvoud: “je/jij”. Het verwijst hier naar de aangesprokene en is de uitvoerder van tager. Het verandert niet naar grammaticaal geslacht. Samen vormt Hvad tager du? een directe vraag: hvad is het gevraagde object, tager is het werkwoord en du is het onderwerp. In deze Deense vraag staat het werkwoord vóór het onderwerp. De vaste betekenis is daarom: “Wat neem je?”

6. Jeg vil have noget større.

   Ik wil iets groters.

   Jeg vil

   ik wil

   have

   hebben

   noget

   iets

   større

   groter

   Uitgebreide uitleg

   Jeg vil betekent hier “ik wil”. Jeg is het Deense persoonlijke voornaamwoord voor “ik”; het verandert niet naar geslacht. vil is de tegenwoordige vorm van ville, “willen”. In deze combinatie drukt vil een wens of bedoeling uit. have betekent hier “hebben” en staat in de infinitief. Na het modale werkwoord vil komt in het Deens de infinitief zonder at: Jeg vil have ... = “Ik wil ...”. Vergelijk: Jeg vil spise. = “Ik wil eten.” noget betekent “iets”. Het is een onbepaald voornaamwoord voor een niet nader genoemd ding of een onbepaalde hoeveelheid. In noget større verwijst het niet naar een specifiek benoemd voorwerp; de aard van het gewenste ding wordt verder bepaald door større. større betekent hier “groter”. Het is de vergrotende trap van stor (“groot”): stor – større – størst (“groot” – “groter” – “grootst”). In noget større betekent de vergelijking dat het gewenste ding groter moet zijn dan een relevante, maar niet in deze zin genoemde maat of optie. De vorm større is de comparatief van het bijvoeglijk naamwoord stor; noget is niet de basisvorm ervan. Samen vormen Jeg vil have en noget større de betekenis: “Ik wil iets groters.” De constructie noget + comparatief is herbruikbaar wanneer iemand een niet nader genoemd ding met een grotere of kleinere eigenschap wenst, bijvoorbeeld Jeg vil have noget mindre. = “Ik wil iets kleiners.”

7. Jeg vælger sandwichen.

   Ik kies het broodje.

   Jeg

   ik

   vælger

   kies

   sandwichen

   het broodje

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik” en is de eerste persoon enkelvoud. Het is de vorm voor de spreker als onderwerp; in het Deens verandert dit voornaamwoord niet naar grammaticaal geslacht. Voorbeeld: Jeg læser. = “Ik lees.” vælger betekent hier “kies”. Dit is de tegenwoordige tijd van vælge (“kiezen”). De Deense tegenwoordige tijd heeft bij dit werkwoord dezelfde vorm bij verschillende personen: jeg vælger = “ik kies”, maar ook du vælger = “jij kiest”. Voorbeeld: Hun vælger te. = “Zij kiest thee.” sandwichen betekent hier “het broodje”. De basisvorm is sandwich; de uitgang -en maakt er een bepaalde enkelvoudsvorm van: “de/het broodje”. Het woord verwijst in deze zin naar één specifiek broodje, zoals ook door de vaste vertaling wordt weergegeven. Voorbeeld: Jeg spiser sandwichen. = “Ik eet het broodje.” Samen vormen de delen Jeg vælger sandwichen.: “Ik kies het broodje.” De volgorde is onderwerp + werkwoord + voorwerp. De zin zegt dat de spreker het broodje als keuze neemt.

8. Salaten passer til mig.

   De salade past bij mij.

   Salaten

   de salade

   passer

   past

   til mig

   bij mij

   Uitgebreide uitleg

   Salaten betekent hier “de salade”. De vorm bestaat uit salat (“salade”) met de bepaalde uitgang -en: salat = “een salade” en salaten = “de salade”. De uitgang maakt het zelfstandig naamwoord bepaald; hij drukt op zichzelf geen meervoud uit. Voorbeeld: Jeg spiser salaten. — “Ik eet de salade.” passer betekent hier dat iets bij iemand past of geschikt voor die persoon is. De basisvorm is passe; passer is de tegenwoordige tijd. In het Deens verandert het werkwoord in de tegenwoordige tijd niet mee met het onderwerp in persoon of getal. Det passer. betekent bijvoorbeeld “Dat past.” Het werkwoord kan in een andere context ook “passen” in de zin van ergens fysiek in passen betekenen; hier gaat het, volgens de vaste vertaling, om geschiktheid voor de spreker. til mig betekent “bij mij” in deze betekenis. til is het voorzetsel en mig is de vorm van het persoonlijke voornaamwoord voor “mij” na een voorzetsel. Vergelijk: til dig — “bij jou / voor jou”. Samen vormen de delen Salaten passer til mig. de betekenis “De salade past bij mij.” Het onderwerp is “de salade”, passer zegt dat zij geschikt is, en til mig geeft aan voor wie dat geldt: de spreker.

9. Lad os bestille, når medarbejderen kommer tilbage.

   Laten we bestellen als de medewerker terugkomt.

   Lad os

   laten we

   bestille

   bestellen

   når

   als, wanneer

   medarbejderen

   de medewerker

   kommer tilbage

   terugkomt

   Uitgebreide uitleg

   Lad os is een vaste Deense aansporing met de betekenis “laten we ...”. lad is de gebiedende wijs van lade in deze constructie, en os betekent “ons”. Het patroon Lad os + infinitief is bruikbaar om samen iets voor te stellen: Lad os gå. — “Laten we gaan.” bestille is hier de infinitief “bestellen”. Na Lad os staat het volgende werkwoord in de infinitief, zonder persoonsuitgang. Dezelfde vorm kan afhankelijk van de context bijvoorbeeld eten of een dienst bestellen betekenen; hier past “bestellen” bij de vaste vertaling. når leidt een tijdsbepaling in en betekent hier “als/wanneer”, voor iets dat als tijdstip of gebeurtenis wordt voorgesteld. Het is niet hetzelfde als hvis (“als” in de betekenis van een voorwaarde). Voorbeeld: Jeg ringer, når jeg kommer hjem. — “Ik bel wanneer ik thuiskom.” medarbejderen betekent “de medewerker”. De basisvorm is medarbejder; de uitgang -en maakt hier de bepaalde enkelvoudsvorm, dus “de medewerker”. Het gaat om een zelfstandig naamwoord; de vorm drukt hier geen meervoud uit. kommer tilbage betekent “terugkomt”. kommer is de tegenwoordige tijd van komme (“komen”); tilbage betekent “terug”. Samen beschrijven ze het terugkomen. Voorbeeld: Hun kommer tilbage i morgen. — “Zij komt morgen terug.” De zin bouwt zo op: Lad os + bestille geeft het voorstel “laten we bestellen”. når medarbejderen kommer tilbage specificeert wanneer: op het moment dat de medewerker terugkomt. Als geheel betekent de uiting: “Laten we bestellen als de medewerker terugkomt.”