Een plek kiezen om te zitten | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Hvor skal vi sidde?

   Waar zullen we zitten?

   Hvor

   waar

   skal vi

   zullen we

   sidde

   zitten

   Uitgebreide uitleg

   Hvor betekent hier “waar” en vraagt naar een plaats. Het is een vraagwoord; vergelijk hvor? (“waar?”) met hvornår? (“wanneer?”). Voorbeeld: Hvor bor du? — “Waar woon je?” skal vi vormt hier samen met het volgende werkwoord de vraag naar wat we zullen of van plan zijn te doen. vi is het persoonlijke voornaamwoord voor “wij/we”. skal is de vorm van skulle bij deze constructie; vóór een ander werkwoord drukt het hier toekomst of een voornemen uit. Voorbeeld: Vi skal spise. — “We zullen gaan eten.” sidde betekent “zitten”. Dit is de infinitief die na skal staat. De vorm betekent een toestand of houding van zitten; voor het plaatsen of neerzetten van iets gebruikt het Deens een ander werkwoord, sætte. Voorbeeld: Jeg sidder her. — “Ik zit hier.” Samen vormen de delen Hvor + skal vi + sidde?: “Waar zullen we zitten?” De vraag vraagt dus naar de plaats waar de sprekers zullen zitten.

2. Bordet i hjørnet står et roligt sted.

   De tafel in de hoek staat op een rustige plek.

   Bordet

   de tafel

   hjørnet

   de hoek

   står

   staat

   roligt

   rustig

   sted

   plek

   Uitgebreide uitleg

   Bordet betekent hier “de tafel”. De vorm is de bepaalde enkelvoudsvorm van bord; het achtervoegsel -et markeert in het Deens bepaaldheid bij dit onzijdige woord. Vergelijk et bord = “een tafel” en bordet = “de tafel”. hjørnet betekent “de hoek”. Dit is de bepaalde enkelvoudsvorm van hjørne: et hjørne = “een hoek”, hjørnet = “de hoek”. Met i ervoor vormt het de bepaling i hjørnet = “in de hoek”. står betekent hier “staat” in de betekenis “bevindt zich” of “staat ergens”. Het is de tegenwoordige tijd van stå = “staan”. Bij voorwerpen kan stå dus ook een locatie aangeven, zonder dat het belangrijk is dat het voorwerp letterlijk rechtop staat. roligt betekent hier “rustig”. Het is de vorm van het bijvoeglijk naamwoord rolig bij het onzijdige enkelvoudige zelfstandig naamwoord sted. Een bruikbare reeks is rolig (enkelvoud bij een gemeenschappelijk-geslachtwoord), roligt (onzijdig enkelvoud) en rolige (meervoud of bepaald enkelvoud in relevante naamwoordgroepen). In et roligt sted beschrijft roligt dus sted, niet bordet. sted betekent “plek” of “plaats”. Het is een onzijdig woord: et sted = “een plek”. Het onbepaalde lidwoord et markeert hier een onbepaalde naamwoordgroep; het stelt op zichzelf geen specifieke telwaarde centraal. De combinatie Bordet i hjørnet is “de tafel in de hoek”. Daarna geeft står de locatie aan: de tafel bevindt zich op een rustige plek. Samen vormen et roligt sted en de voorafgaande delen de betekenis: “De tafel in de hoek staat op een rustige plek.”

3. Dette bord har også godt lys.

   Deze tafel heeft ook goed licht.

   Dette

   deze

   bord

   tafel

   har

   heeft

   også

   ook

   godt

   goed

   lys

   licht

   Uitgebreide uitleg

   Dette betekent hier “deze” en staat bij bord, een onzijdig zelfstandig naamwoord in het enkelvoud. In het Deens moet het aanwijzende woord bij het geslacht en getal van het zelfstandig naamwoord passen: dette bij onzijdig enkelvoud, denne bij gemeenschappelijk enkelvoud, en disse bij meervoud. Voorbeeld: Dette hus er stort. — “Dit huis is groot.” bord betekent “tafel”. Het is een onzijdig zelfstandig naamwoord; dat zie je ook aan dette en aan de vorm godt verderop. Het bepaalde enkelvoud is bordet (“de tafel”), zoals in de eerdere context. Voorbeeld: Et bord står her. — “Er staat hier een tafel.” har is de tegenwoordige tijd van have (“hebben”). De vorm har blijft in de tegenwoordige tijd gelijk bij verschillende personen: jeg har, du har, de har. Hier drukt har bezit of het hebben van een kenmerk uit: de tafel heeft goed licht. Voorbeeld: Vi har tid. — “Wij hebben tijd.” også betekent “ook”. Het voegt deze tafel toe aan iets dat al in de context genoemd of verondersteld is. Het verandert de grammaticale vorm van de andere woorden niet. Voorbeeld: Dette rum har også lys. — “Deze kamer heeft ook licht.” godt betekent hier “goed” en beschrijft lys. De vorm is de onzijdige vorm van het bijvoeglijke naamwoord god: god bij gemeenschappelijk enkelvoud, godt bij onzijdig enkelvoud en gode in het meervoud en bij bepaalde vormen. Het is dus godt omdat lys onzijdig enkelvoud is, niet omdat bord ernaast staat. Voorbeeld: Et godt lys hjælper. — “Goed licht helpt.” lys betekent “licht”. In deze zin gaat het om de lichtkwaliteit of de verlichting die de tafel heeft; de zin zegt niet dat er één afzonderlijke lamp is. Lys kan in het Deens ook “licht” als tegengestelde van donker betekenen, maar die andere betekenis is hier niet nodig. Voorbeeld: Der er lys i rummet. — “Er is licht in de kamer.” Samen vormen Dette bord het onderwerp “deze tafel”. har zegt dat de tafel iets heeft, også voegt dit feit toe, en godt lys betekent “goed licht”. De volledige betekenis is daarom: “Deze tafel heeft ook goed licht.”

4. Dette bord ville være bedre at læse ved.

   Deze tafel zou beter zijn om te lezen.

   Dette

   deze

   bord

   tafel

   ville være

   zou zijn

   bedre

   beter

   læse

   lezen

   ved

   bij

   Uitgebreide uitleg

   Dette betekent hier “deze” en verwijst naar een enkelvoudig onzijdig woord. Het hoort bij et-woorden, zoals et bord; bij een en-woord staat doorgaans denne. Voorbeeld: Dette hus er stort. — “Dit huis is groot.” bord betekent “tafel”. Het is een zelfstandig naamwoord van het onzijdige type: et bord, meervoud borde. Het woord verwijst hier naar de tafel die ook in de voorafgaande zin wordt genoemd. ville være bestaat uit ville plus het infinitief være (“zijn”). Samen drukt het hier een voorwaardelijke of veronderstelde beoordeling uit: “zou zijn”. Ville kan in andere contexten ook een verleden vorm van “willen” zijn, maar in deze zin vormt het met være de betekenis “zou zijn”. Voorbeeld: Det ville være godt. — “Dat zou goed zijn.” bedre is de vergrotende trap van god (“goed”): god → bedre → bedst (“best”). Het is dus bedre zelf dat wordt vergeleken, niet het zelfstandig naamwoord bord. Voorbeeld: Denne stol er bedre. — “Deze stoel is beter.” læse betekent “lezen”. Dit is de infinitief; in de volledige verbinding staat at læse, letterlijk “te lezen”. Het werkwoord verandert hier niet omdat het na at in de infinitief staat. Voorbeeld: Jeg kan lide at læse. — “Ik lees graag.” ved is hier een voorzetsel met de betekenis “bij” of “aan”, en geeft de plaats aan waar men leest: bij de tafel. Het is dus niet het werkwoordelijke deel van “lezen”; de combinatie is læse ved — “lezen bij/aan”. Voorbeeld: Hun læser ved vinduet. — “Zij leest bij het raam.” Samen wordt de structuur Dette bord ville være bedre at læse ved: Dette bord is het onderwerp, ville være bedre betekent “zou beter zijn”, en at læse ved geeft aan waarvoor of op welke plaats de tafel geschikter zou zijn. In overeenstemming met de vaste vertaling betekent de hele zin: “Deze tafel zou beter zijn om te lezen.”

5. Er disse stole behagelige?

   Zijn deze stoelen comfortabel?

   Er

   zijn

   disse

   deze

   stole

   stoelen

   behagelige

   comfortabel

   Uitgebreide uitleg

   Er is de tegenwoordige tijd van at være (“zijn”). In een ja/nee-vraag staat deze werkwoordsvorm vóór het onderwerp: Er ...? betekent hier “Zijn ...?”. disse betekent “deze” en verwijst naar meerdere dingen. Het is de meervoudsvorm van het aanwijzende woord; het verandert hier niet mee met het zelfstandig naamwoord stole. stole betekent hier “stoelen”. De basisvorm is stol (“stoel”); stole is het meervoud. Het woord zelf draagt hier dus de meervoudsinformatie. behagelige betekent “comfortabel”. De basisvorm van het bijvoeglijk naamwoord is behagelig; na een meervoudig zelfstandig naamwoord krijgt het hier de vorm behagelige. Vergelijk: en behagelig stol = “een comfortabele stoel”, maar behagelige stole = “comfortabele stoelen”. Samen vormen de woorden de vraag Er disse stole behagelige?: “Zijn deze stoelen comfortabel?” De woordvolgorde maakt duidelijk dat het om een ja/nee-vraag gaat; disse stole is het onderwerp en behagelige beschrijft de stoelen.

6. De føles fine for mig.

   Voor mij voelen ze goed aan.

   De

   ze

   føles

   voelen aan

   fine

   goed

   for mig

   voor mij

   Uitgebreide uitleg

   De is hier het Deense persoonlijke voornaamwoord voor meervoud: “ze”. In combinatie met de voorafgaande vraag over stoelen verwijst het hier naar die stoelen. Hetzelfde woord kan in een andere context ook een formele aanspreekvorm zijn, maar dat is hier niet de bedoelde lezing. føles komt van at føle en is de tegenwoordige tijd: “voelen” of, in deze constructie, “aanvoelen”. De vorm føles past bij de constructie waarin iets een bepaalde indruk geeft: Det føles godt = “Het voelt goed aan”. Het onderwerp is hier De, terwijl føles zelf geen meervoudsuitgang krijgt. fine komt van het bijvoeglijk naamwoord fin en betekent hier “goed” of “comfortabel”. De vorm fine wordt gebruikt bij meervoud en ook in bepaalde andere omgevingen, zoals bij bepaalde zelfstandige naamwoorden. Vergelijk: en fin stol = “een goede/fijne stoel”, et fint bord = “een goede/fijne tafel”, fine stole = “goede/fijne stoelen”. In deze zin sluit fine aan bij het meervoudige onderwerp De. for mig betekent letterlijk “voor mij”. mig is de objectsvorm van jeg (“ik”); na for gebruik je dus mig, niet jeg. De woordgroep maakt duidelijk vanuit wiens ervaring of beoordeling iets goed aanvoelt. Bijvoorbeeld: Det føles rigtigt for mig. = “Dat voelt voor mij goed aan.” Samen vormen de delen De føles fine en for mig de betekenis: “Ze voelen goed aan voor mij.” Natuurlijker Nederlands is: “Voor mij voelen ze goed aan.” De zin geeft de beoordeling van de spreker weer en zegt niet dat iedereen dezelfde indruk heeft.

7. Lad os sætte os ved dette bord.

   Laten we aan deze tafel gaan zitten.

   Lad os

   laten we

   sætte os

   gaan zitten

   ved

   bij; aan

   dette

   deze; dit

   bord

   tafel

   Uitgebreide uitleg

   Lad os is een vaste Deense aansporing: letterlijk ongeveer “laat ons”, maar in deze constructie betekent het “laten we”. Lad is de gebiedende wijs van lade (“laten”), en os is het objectpronomen “ons”. Het patroon lad os + infinitief is bruikbaar om een gezamenlijk voorstel te doen. Voorbeeld: Lad os spise. — “Laten we eten.” Sætte os betekent hier “gaan zitten”. Sætte staat na lad os in de infinitief. Het werkwoord sætte betekent in andere contexten ook “zetten”; met os als wederkerend pronomen beschrijft het hier dat de spreker en de aangesproken persoon of personen samen gaan zitten. Het Deens gebruikt voor “zitten” bovendien het toestandswerkwoord sidde; vergelijk Vi sidder ved bordet. — “Wij zitten aan tafel.” De vorm sætte os benadrukt hier de overgang naar die zittende positie. Ved betekent hier “bij” of “aan” en geeft de plaats aan: ved bordet is “aan tafel”. Het is niet hetzelfde als på (“op”); på bordet betekent “op de tafel”. Dette betekent “deze/dit” en staat vóór het zelfstandig naamwoord. Het is de onzijdige enkelvoudsvorm die hier past bij bord, een onzijdig enkelvoudig woord. Het bijbehorende onderscheid is denne bij gemeenschappelijk geslacht en dette bij onzijdig geslacht; meervoud gebruikt disse. Voorbeeld: dette hus — “dit huis”, maar denne stol — “deze stoel”. Bord betekent “tafel”. Het is een onzijdig zelfstandig naamwoord: et bord is “een tafel”, de bepaalde vorm is bordet (“de tafel”), en het meervoud is borde (“tafels”). In deze zin staat bord na dette, waardoor de combinatie dette bord “deze tafel” betekent. Samen vormen Lad os sætte os het voorstel “laten we gaan zitten”. De plaatsgroep ved dette bord zegt waar: “aan deze tafel”. De volledige betekenis is dus: “Laten we aan deze tafel gaan zitten.”

8. Jeg lægger vores tasker under det.

   Ik leg onze tassen eronder.

   Jeg

   ik

   lægger

   leg; zet neer

   vores

   onze

   tasker

   tassen

   under

   onder

   det

   het

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik” en is de eerste persoon enkelvoud. Het is de vorm voor de spreker als onderwerp; vergelijk voor meerdere sprekers vi (“wij”). lægger betekent hier “leg” of “zet neer”: de spreker plaatst iets ergens. De infinitief is lægge; lægger is de tegenwoordige tijd en verandert in het Deens niet mee met de persoon: jeg lægger, du lægger. Een belangrijk contrast is ligge (“liggen”) voor iets dat al ergens ligt: Jeg lægger tasken under bordet = “Ik leg de tas onder de tafel”; Tasken ligger under bordet = “De tas ligt onder de tafel”. vores betekent “onze”. Dit bezittelijke woord verwijst naar de spreker samen met anderen en blijft hier dezelfde vorm bij enkelvoud en meervoud: vores taske (“onze tas”) en vores tasker (“onze tassen”). tasker betekent “tassen”. De enkelvoudige basisvorm is taske; tasker is het meervoud. Het meervoud maakt hier duidelijk dat het om meerdere tassen gaat. Een onbepaald enkelvoud is en taske (“een tas”), terwijl taskerne “de tassen” betekent. under betekent “onder” en geeft hier de plaats aan waar de tassen terechtkomen. Het kan ook in andere zinnen een relatie van lagere positie aangeven, bijvoorbeeld Tasken er under bordet = “De tas is onder de tafel.” det betekent hier “het” en verwijst, met steun van de vorige zin, naar dette bord (“deze tafel”). Bord is onzijdig enkelvoud, daarom past det hierbij. In de vaste zin staat under det: samen betekent dat “eronder”. Het voornaamwoord staat na het voorzetsel en voorkomt dat bord opnieuw moet worden genoemd. Samen vormen Jeg lægger een handeling waarbij de spreker iets plaatst, vores tasker het geplaatste voorwerp en under det de bestemming. De volledige betekenis is daarom: “Ik leg onze tassen eronder”, waarbij “eronder” verwijst naar de eerder genoemde tafel. De tegenwoordige tijd kan in het Deens, zoals hier, ook een handeling in de huidige situatie beschrijven.