Kiezen tussen twee tassen | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Hvilken taske skal jeg vælge?

   Welke tas zal ik kiezen?

   Hvilken

   welke

   taske

   tas

   skal jeg

   zal ik

   vælge

   kiezen

   Uitgebreide uitleg

   Hvilken betekent hier “welke” en staat bij taske. Deze vorm hoort bij een enkelvoudig zelfstandig naamwoord van de gemeenschappelijke woordklasse. Vergelijk hvilket bij een enkelvoudig onzijdig woord en hvilke bij meervoud. Voorbeeld: Hvilken bog læser du? — “Welk boek lees je?” taske betekent hier “tas”. Het is de onbepaalde enkelvoudsvorm; de bepaalde vorm is tasken, en een meervoudsvorm is tasker. Voorbeeld: Jeg har en taske. — “Ik heb een tas.” skal jeg bestaat uit skal, de tegenwoordige vorm van het modale werkwoord skulle, en het onderwerp jeg (“ik”). In deze vraag drukt skal uit wat de spreker zal of moet doen; samen met de vraagvorm betekent het hier “zal ik”. Na een modaal werkwoord staat het volgende werkwoord in de infinitief. Voorbeeld: Skal jeg vente? — “Zal ik wachten?” vælge betekent “kiezen”. Dit is de infinitief, hier gebruikt na skal; een belangrijke verleden vorm is valgte (“koos”), en het voltooid deelwoord is valgt (“gekozen”). Voorbeeld: Jeg vil vælge den blå. — “Ik wil de blauwe kiezen.” Samen vormt Hvilken taske de vraag naar één tas uit een niet nader genoemde keuze. skal jeg vælge vraagt welke handeling de spreker zal uitvoeren. De volledige betekenis is daarom: “Welke tas zal ik kiezen?”

2. Denne er let.

   Deze is licht.

   Denne

   deze

   er

   is

   let

   licht

   Uitgebreide uitleg

   Denne betekent hier “deze” en verwijst naar één nabij aangewezen zaak; de specifieke zaak wordt in deze zin niet met naam genoemd. Het is de vorm voor enkelvoud met gemeenschappelijk geslacht. Vergelijk dette voor enkelvoud onzijdig en disse voor meervoud. Voorbeeld: Denne er ny. — “Deze is nieuw.” er is de tegenwoordige tijd van være (“zijn”). De vorm blijft er bij verschillende personen en aantallen: jeg er, du er, de er. Voorbeeld: Tasken er klar. — “De tas is klaar.” let betekent hier “licht” in de betekenis van niet zwaar. Hetzelfde woord kan in andere contexten ook “gemakkelijk” betekenen, maar de vaste vertaling kiest hier de betekenis “licht”. De basisvorm is let; voor een meervoud of bepaalde vormen verschijnt vaak lette, en de vergelijking is lettere — “lichter” — en lettest — “lichtst”. Voorbeeld: Denne taske er lettere. — “Deze tas is lichter.” Samen vormen de delen Denne er let de betekenis “Deze is licht.” Het aanwijzende woord staat als zelfstandig onderwerp, er verbindt het onderwerp met de eigenschap, en let beschrijft die eigenschap.

3. Den anden taske ser stærkere ud.

   De andere tas ziet er steviger uit.

   Den

   de

   anden

   andere

   taske

   tas

   ser … ud

   ziet eruit

   stærkere

   steviger

   Uitgebreide uitleg

   Den is hier de bepaalde lidwoordsvorm bij een enkelvoudig zelfstandig naamwoord van het en-geslacht. In den anden taske betekent het samen met de rest van de woordgroep ‘de andere tas’. Het is hier niet nodig om den als een zelfstandig aanwijzend woord te analyseren. anden betekent hier ‘andere’ en staat vóór het zelfstandig naamwoord. Bij een enkelvoudig en-woord is de vorm anden; bij een ett-woord is dat andet, en in het meervoud andre, bijvoorbeeld andre tasker (‘andere tassen’). Het woord markeert hier een onderscheid tussen deze tas en een andere tas. taske betekent ‘tas’. De onbepaalde vorm is en taske en de bepaalde vorm tasken (‘de tas’). In den anden taske benoemt taske het voorwerp waarover de zin gaat. ser ... ud is een onderbroken constructie met se ... ud, die hier ‘eruitzien’ betekent. ser is de tegenwoordige tijd van se; deze vorm verandert niet naar persoon of enkelvoud/meervoud, bijvoorbeeld jeg ser, du ser en den ser. Een beschrijvend woord kan tussen de twee delen staan: Hun ser træt ud — ‘Zij ziet er moe uit.’ Hier gaat het dus om hoe de tas eruitziet, niet alleen om kijken. stærkere betekent hier ‘steviger’. Het is de vergrotende trap van stærk (‘sterk’): stærk → stærkere. De vorm vergelijkt de tas met een andere, niet opnieuw genoemde maatstaf. Voorbeeld: Denne stol ser stærkere ud — ‘Deze stoel ziet er steviger uit.’ Samen vormen Den anden taske het onderwerp: ‘de andere tas’. In ser stærkere ud staat de vergrotende beschrijving tussen de twee delen van se ... ud. De volledige betekenis is: ‘De andere tas ziet er steviger uit.’

4. Den har også to lommer.

   Deze heeft ook twee zakken.

   Den

   deze

   har

   heeft

   også

   ook

   to

   twee

   lommer

   zakken

   Uitgebreide uitleg

   Den betekent hier “deze” en staat zelfstandig als aanwijzend voornaamwoord voor het eerder besproken voorwerp. In het Deens staat den bij een enkelvoudig woord van het gemeenschappelijke geslacht; det wordt gebruikt bij een enkelvoudig onzijdig woord. Voorbeeld: Den er stor. — “Deze is groot.” har is de vorm van het werkwoord have (“hebben”) voor onder andere jeg, du, han, hun en den. Het beschrijft hier wat het voorwerp bezit of heeft. Voorbeeld: Tasken har en rem. — “De tas heeft een riem.” også betekent “ook” en voegt deze mededeling toe aan iets dat al over het onderwerp bekend is. Het verandert niet van vorm. to is het telwoord “twee”. Het geeft hier het aantal zakken aan; het is geen verbogen vorm. lommer betekent hier “zakken”. Het enkelvoud is lomme, en lommer is het meervoud zonder bepaaldheidsuitgang. Voorbeeld: Tasken har to lommer. — “De tas heeft twee zakken.” Samen vormen de delen: Den (“deze”) + har (“heeft”) + også (“ook”) + to lommer (“twee zakken”). De volledige betekenis is daarom: “Deze heeft ook twee zakken.”

5. Jeg har brug for en taske til arbejde.

   Ik heb een tas nodig voor mijn werk.

   Jeg har brug for

   nodig hebben

   taske

   tas

   arbejde

   werk

   Uitgebreide uitleg

   Jeg har brug for betekent hier “ik heb nodig”. Dit is een vaste Deense constructie: at have brug for + iets/iemand. Jeg is de eerste persoon enkelvoud en har is de tegenwoordige tijd van have. Het patroon kan bijvoorbeeld ook met Du har brug for ... worden gebruikt: “Jij hebt ... nodig.” Het losse woord brug betekent in deze constructie niet simpelweg “gebruik”; de hele combinatie have brug for drukt behoefte uit. taske betekent hier “tas”. Het is een zelfstandig naamwoord met het lidwoord en: en taske (een tas), tasken (de tas), tasker (tassen). In de gegeven zin staat de onbepaalde vorm na en: en taske. arbejde betekent hier “werk”. Het kan ook naar een baan of werk als activiteit verwijzen. In til arbejde geeft til het doel aan: “voor werk” of, volgens de vaste vertaling, “voor mijn werk”. De Deense zin bevat daarbij geen afzonderlijk bezittelijk woord voor “mijn”. Een bruikbaar vergelijkingsvoorbeeld is Jeg arbejder hjemme. — “Ik werk thuis.” Samen betekenen de delen: Jeg har brug for + en taske + til arbejde = “Ik heb een tas nodig voor mijn werk.” De constructie zegt dat de spreker een tas nodig heeft; til arbejde legt uit waarvoor die tas bedoeld is.

6. Så er den stærkere taske et logisk valg.

   Dan is de stevigere tas een logische keuze.

   Så

   dan

   er

   is

   den

   de

   stærkere

   sterkere

   taske

   tas

   et

   een

   logisk

   logische

   valg

   keuze

   Uitgebreide uitleg

   Så betekent hier “dan” en staat aan het begin van de zin om deze keuze als gevolg of conclusie te presenteren. In andere contexten kan så ook “zo” betekenen; de vaste vertaling bepaalt hier de betekenis “dan”. er is de tegenwoordige tijd van at være (“zijn”). De vorm er wordt gebruikt bij verschillende personen en aantallen: jeg er (“ik ben”), den er (“het/deze is”) en de er (“zij zijn”). den is hier het bepaalde lidwoord bij een enkelvoudig gemeenschappelijk-geslachtig zelfstandig naamwoord. In den stærkere taske markeert den de bepaalde tas: “de stevigere tas”. De vorm zelf zegt niet wie of wat precies eerder genoemd is; de zin identificeert hier een bepaalde tas als keuze. Vergelijk voor een onbepaalde tas en taske (“een tas”). stærkere betekent hier “stevigere”. Het is de vergrotende trap van stærk (“stevig/sterk”): stærk → stærkere → stærkest (“het stevigst/sterkst”). De uitgang -ere hoort dus bij het bijvoeglijk naamwoord stærk, niet bij taske. Voorbeeld: Denne taske er stærkere. — “Deze tas is steviger.” taske is een zelfstandig naamwoord voor “tas”. De vorm is enkelvoud en onbepaald als los woord; in deze woordgroep wordt de bepaaldheid echter door den uitgedrukt, waardoor er geen bepaalde uitgang aan taske staat. De onbepaalde combinatie is en taske (“een tas”); een bepaalde tas kan ook tasken zijn, afhankelijk van de constructie. et is het onbepaalde lidwoord voor een enkelvoudig onzijdig zelfstandig naamwoord. Het drukt op zichzelf geen getal als aparte hoeveelheid uit; het markeert hier de onbepaalde vorm van valg. Bij een gemeenschappelijk-geslachtig woord staat vaak en, bijvoorbeeld en taske. logisk betekent “logisch”. Het beschrijft hier valg in de woordgroep et logisk valg. Na et staat de vorm die bij een onzijdig enkelvoud hoort; bij het gemeenschappelijk geslacht is de vorm bijvoorbeeld en logisk idé (“een logisch idee”). valg betekent “keuze”. Het is hier een enkelvoudig, onzijdig zelfstandig naamwoord, zoals blijkt uit et valg. Een bruikbaar voorbeeld is Det er et godt valg. — “Dat is een goede keuze.” Samen vormen Så er de inleidende betekenis “Dan is”, gevolgd door de bepaalde woordgroep den stærkere taske (“de stevigere tas”). et logisk valg is het naamwoordelijke deel na “is” en betekent “een logische keuze”. De volledige vaste betekenis is daarom: “Dan is de stevigere tas een logische keuze.”

7. Jeg kan lægge mine papirer i lommerne.

   Ik kan mijn papieren in de zakken doen.

   Jeg kan

   ik kan

   lægge

   leggen; doen

   mine

   mijn

   papirer

   papieren

   lommerne

   de zakken

   Uitgebreide uitleg

   Jeg kan betekent hier “ik kan”. Jeg is de eerste persoon enkelvoud: “ik”. kan is de tegenwoordige tijd van kunne (“kunnen”) en drukt hier mogelijkheid of vermogen uit. Na kan staat een infinitief zonder at: Jeg kan læse = “Ik kan lezen”. lægge betekent hier “leggen” of, in deze context, “doen/plaatsen”. Het is de infinitief van lægge. Een belangrijk onderscheid is lægge tegenover ligge: lægge beschrijft dat iemand iets ergens plaatst, terwijl ligge beschrijft dat iets ergens ligt. Voorbeeld: Jeg lægger bogen på bordet. = “Ik leg het boek op tafel.” mine betekent “mijn” bij een meervoudig zelfstandig naamwoord. Het bezittelijke woord verwijst naar de eerste persoon (“van mij”) en neemt hier de meervoudsvorm mine omdat papirer meervoud is. Bij een enkelvoudig zelfstandig naamwoord staat vaak min of mit, afhankelijk van het grammaticale geslacht van dat zelfstandig naamwoord; mine zelf is de meervoudsvorm. papirer betekent hier “papieren” of “documenten”. Het is het meervoud van papir (“papier/document”). In deze zin gaat het volgens de vertaling om papieren die de spreker bezit. Voorbeeld: Jeg læser mine papirer. = “Ik lees mijn papieren.” lommerne betekent “de zakken”. Het is de bepaalde meervoudsvorm van lomme (“zak”). De uitgang -ne markeert hier bepaald meervoud: lommer = “zakken”, lommerne = “de zakken”. De plaatsaanduiding i lommerne betekent “in de zakken”. Samen vormen de delen: Jeg kan + lægge = “ik kan plaatsen”, mine papirer = “mijn papieren”, en i lommerne = “in de zakken”. De volledige betekenis is daarom: “Ik kan mijn papieren in de zakken doen.” De combinatie kan + infinitief is een herbruikbaar patroon voor wat iemand kan of mogelijk kan doen: Jeg kan skrive. = “Ik kan schrijven.”

8. Det burde fungere godt for dig.

   Dat zou goed voor je moeten werken.

   Det

   dat

   burde

   zou moeten

   fungere

   werken

   godt

   goed

   for dig

   voor jou

   Uitgebreide uitleg

   Det staat hier als onderwerp en betekent in deze vertaling dat. De precieze referent wordt door deze zin zelf niet benoemd. In het Deens is det de onzijdige enkelvoudsvorm van het persoonlijke voornaamwoord; dezelfde vorm kan ook als onpersoonlijk onderwerp worden gebruikt, afhankelijk van de context. Het is dus niet automatisch het dichtstbijzijnde zelfstandige naamwoord uit de vorige zin. burde is de verleden-tijdsvorm van bør en drukt hier zou moeten uit. Het geeft een verwachting of redelijke veronderstelling: iets zal naar verwachting werken. Na een modaal werkwoord zoals burde staat het volgende werkwoord in de infinitief, zonder een extra infinitiefmarker. Vergelijk: Det bør fungere — Dat zou moeten werken. fungere is de infinitief van het werkwoord fungere, werken of functioneren. In deze zin gaat het om de werking of geschiktheid van iets, niet om het verrichten van werk door een persoon. Voorbeeld: Planen fungerer godt. — Het plan werkt goed. godt betekent hier goed en zegt hoe iets functioneert. Het is de vorm die fungere bijwoordelijk nader bepaalt. Het verwante bijvoeglijke naamwoord is god, bijvoorbeeld in en god plan — een goed plan; bij het werkwoord staat in deze zin godt. for dig betekent voor jou. for is het voorzetsel voor, en dig is de object- en voorzetselvorm van het persoonlijke voornaamwoord du voor de aangesproken persoon. Voorbeeld: Det er for dig. — Dat is voor jou. Samen vormen de delen: Det + burde + fungere + godt + for dig = Dat zou goed voor je moeten werken. De zin drukt uit dat iets naar verwachting goed zal werken voor de aangesproken persoon.