De volgende taak kiezen | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Hvad skal vi gøre nu?

   Wat zullen we nu doen?

   Hvad

   wat

   skal vi

   zullen we

   gøre

   doen

   nu

   nu

   Uitgebreide uitleg

   Hvad betekent hier “wat” en vraagt naar datgene wat gedaan zal worden. Het is een vraagwoord; vergelijk Hvad laver du? — “Wat doe je?” skal vi vormt hier de vraag “zullen we …?”. Skal is de tegenwoordige vorm van skulle; naast verplichting kan skulle in deze context ook een toekomstig plan of voorstel uitdrukken. Vi is het persoonlijke voornaamwoord voor “wij/we” en verandert niet naar geslacht. Gøre betekent hier “doen”. Het is de infinitief van gøre en staat na skal. Dezelfde vorm kan afhankelijk van de context ook “maken” betekenen, maar in deze zin gaat het om wat men zal doen. Voorbeeld: Vi skal gøre det. — “We zullen dat doen.” Nu betekent “nu” en bepaalt wanneer de handeling plaatsvindt. De Deense vraagvolgorde is hier Hvad + skal + vi + gøre + nu?: het vraagwoord staat vooraan, daarna komt de vervoegde vorm skal, vervolgens het onderwerp vi, en daarna de infinitief gøre. Samen betekent de zin: “Wat zullen we nu doen?”

2. Lad os begynde med den korte liste.

   Laten we met de korte lijst beginnen.

   Lad os

   laten we

   begynde

   beginnen

   med

   met

   den

   de

   korte

   korte

   liste

   lijst

   Uitgebreide uitleg

   Lad os is een vaste Deense constructie om een voorstel in de eerste persoon meervoud te doen: “laten we …”. Lad is de gebiedende wijs van lade (“laten”) en os betekent “ons”. Daarna staat het werkwoord in de infinitief: Lad os begynde = “laten we beginnen”. Voorbeeld: Lad os gå. — “Laten we gaan.” begynde betekent hier “beginnen”. De infinitief komt na Lad os; dezelfde vorm kan ook na andere hulpwerkwoorden voorkomen. Het verwante werkwoord starte kan in veel contexten ook “beginnen” betekenen, maar begynde is de vorm die in deze zin staat. med betekent “met”. Het leidt hier datgene in waarmee de handeling begint: begynde med [iets] = “met [iets] beginnen”. Voorbeeld: Vi begynder med kaffen. — “We beginnen met de koffie.” den is hier het bepaalde lidwoord bij een enkelvoudig gemeenschappelijk-geslachtwoord. Het verwijst in deze zin naar de lijst die in de vertaling als “de korte lijst” is geïdentificeerd. In het Deens staat het lidwoord vóór een bijvoeglijk naamwoord: den korte liste. Bij een onzijdig woord is de vorm det, en in het meervoud is de vorm de. korte betekent hier “korte”. Het bijvoeglijk naamwoord heeft de basisvorm kort; in de bepaalde woordgroep krijgt het de vorm korte. Vergelijk: en kort liste — “een korte lijst” tegenover den korte liste — “de korte lijst”. liste betekent “lijst”. Het is hier een zelfstandig naamwoord in het enkelvoud; de bepaaldheid wordt uitgedrukt door den vóór de bijvoeglijke bepaling. Zonder bijvoeglijk naamwoord staat de bepaalde vorm als één woord: listen — “de lijst”. Samen vormen de delen Lad os begynde (“laten we beginnen”) en med den korte liste (“met de korte lijst”). De volledige betekenis is daarom: “Laten we met de korte lijst beginnen.” De formulering is een gewone, directe manier om een gezamenlijke volgende stap voor te stellen.

3. Skal vi gøre den færdig, før vi gennemgår filen?

   Zullen we die afmaken voordat we het bestand bekijken?

   Skal vi

   zullen we

   gøre

   doen; maken

   den

   die

   færdig

   af; klaar

   før

   voordat

   gennemgår

   bekijken; doornemen

   filen

   het bestand

   Uitgebreide uitleg

   Skal vi is een herbruikbare vraagconstructie: skal staat hier voor een voorstel (“zullen we ...?”), gevolgd door vi (“wij”) en daarna een infinitief. De vorm skal blijft in deze constructie gelijk bij verschillende personen; het onderwerp maakt duidelijk wie het voorstel uitvoert. gøre is de infinitief van gøre (“doen/maken”). In gøre ... færdig betekent het “iets afmaken”: gøre beschrijft de handeling en færdig het bereikte resultaat. Voorbeeld: Vi gør arbejdet færdigt. — “We maken het werk af.” den betekent hier “die” en verwijst, volgens de vertaling en de voorafgaande context, naar de lijst. Het is een enkelvoudig persoonlijk voornaamwoord voor een common-genderreferent; de vorm is hier het lijdend voorwerp van gøre. De grammaticale vorm van den bepaalt de referent niet op zichzelf; die wordt door de context vastgesteld. færdig betekent hier “af” of “klaar”. Het is een bijvoeglijk naamwoord dat in gøre ... færdig het resultaat van de handeling aanduidt. De vorm past bij den: common gender, enkelvoud. Vergelijk: gøre huset færdigt — “het huis afmaken”; bij het neutrale huset verschijnt færdigt. før betekent “voordat” en leidt de tijdsbepaling in. De bijzin noemt de handeling die ná het afmaken plaatsvindt: eerst maken we den af, daarna nemen we het bestand door. gennemgår is de tegenwoordige tijd van gennemgå, “doornemen” of “bekijken”. In deze zin gaat het om het bestand doornemen. De tegenwoordige vorm gennemgår wordt niet alleen voor één persoon gebruikt; het onderwerp maakt duidelijk wie de handeling uitvoert. Voorbeeld: Vi gennemgår planen. — “We nemen het plan door.” filen betekent “het bestand”. De basisvorm is en fil (“een bestand”); filen is de bepaalde enkelvoudsvorm, dus “het bestand”. Het achtervoegsel -en markeert hier bepaaldheid. Samen vormt de zin de vraag Skal vi gøre den færdig? — “Zullen we die afmaken?” De bijzin før vi gennemgår filen geeft aan dat het afmaken vóór het doornemen van het bestand moet gebeuren. De volledige betekenis is dus: “Zullen we die afmaken voordat we het bestand bekijken?”

4. Vi kan hurtigt blive færdige med den, hvis vi deler arbejdet.

   We kunnen de lijst snel afmaken als we het werk verdelen.

   Vi kan

   wij kunnen

   hurtigt

   snel

   blive

   worden; raken

   færdige

   klaar

   den

   de lijst

   hvis

   als

   vi

   wij

   deler

   verdelen

   arbejdet

   het werk

   Uitgebreide uitleg

   Vi kan betekent hier “wij kunnen”. vi is de eerste persoon meervoud (“wij”); kan is de tegenwoordige tijd van kunne en drukt mogelijkheid of haalbaarheid uit. Na kan staat het volgende werkwoord in de infinitief: Vi kan dele arbejdet = “Wij kunnen het werk verdelen.” hurtigt is een bijwoord en zegt dat iets snel gebeurt. Het is verwant aan het bijvoeglijk naamwoord hurtig (“snel”), maar hier beschrijft het de handeling, niet een zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: Hun arbejder hurtigt. — “Zij werkt snel.” blive is de infinitief van blive. In deze combinatie betekent het “worden” of “raken”: iets komt in een bepaalde toestand terecht. De vorm blijft na kan infinitief. Samen met færdige med vormt het de bruikbare constructie blive færdig(e) med noget = “iets afkrijgen” of letterlijk “klaar worden met iets”. færdige komt van færdig (“klaar, af”). De uitgang -e is hier de meervoudsvorm, omdat het onderwerp vi meervoud is. Vergelijk: Jeg bliver færdig. — “Ik ben klaar / Ik raak klaar.” en Vi bliver færdige. — “Wij zijn klaar / Wij raken klaar.” In blive færdige med den gaat het om klaar zijn met het bedoelde werk of de bedoelde taak. den is hier een persoonlijk voornaamwoord voor een enkelvoudig woord van het gemeenschappelijke grammaticale geslacht. De vaste vertaling identificeert het bedoelde als “de lijst”; in deze zin is den het object van med. Voorbeeld: Jeg læser listen, og jeg afslutter den. — “Ik lees de lijst en maak die af.” hvis leidt een voorwaardelijke bijzin in en betekent hier “als”. Het geeft de voorwaarde aan waaronder de hoofdzin geldt. Een herbruikbaar patroon is hvis + bijzin, hoofdzin: Hvis vi deler arbejdet, kan vi blive færdige. — “Als we het werk verdelen, kunnen we klaar komen.” Het tweede vi is opnieuw “wij” en is het onderwerp van de voorwaardelijke bijzin. Het verwijst hier naar dezelfde gezamenlijke uitvoerders als het eerste vi; de vorm verandert niet voor een andere naamval of positie. deler is de tegenwoordige tijd van dele (“verdelen”). De tegenwoordige tijd op -r wordt in het Deens bij personen normaal niet verder onderscheiden: jeg deler, vi deler en de deler hebben dezelfde werkwoordsvorm. Voorbeeld: Vi deler opgaven. — “Wij verdelen de opdracht.” arbejdet betekent “het werk”. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van arbejde (“werk”): arbejde → arbejdet. De uitgang -et markeert hier bepaaldheid bij dit onzijdige zelfstandig naamwoord. Het staat als object bij deler: wat verdeeld wordt, is het werk. De delen komen samen als Vi kan hurtigt blive færdige med den: “Wij kunnen de lijst snel afkrijgen.” Daarna geeft hvis vi deler arbejdet de voorwaarde: “als we het werk verdelen.” De hele uiting betekent dus: “We kunnen de lijst snel afmaken als we het werk verdelen.”

5. Så tager jeg den første del.

   Dan neem ik het eerste deel.

   Så

   dan

   tager

   neem

   jeg

   ik

   den

   het/de

   første

   eerste

   del

   deel

   Uitgebreide uitleg

   Så betekent hier “dan” en staat vooraan als verbindend bijwoord. Wanneer zo’n zinsdeel vooropstaat, komt in een gewone Deense hoofdzin het vervoegde werkwoord vóór het onderwerp: Så tager jeg .... Dat is de hoofdzinvolgorde met inversie; het betekent niet dat jeg geen onderwerp meer is. tager is de tegenwoordige tijd van tage (“nemen”, hier in de context ook “op zich nemen” of “doen”). De vorm tager wordt gebruikt bij onder andere jeg, du, han, hun en de; de persoonsvorm verandert hier dus niet per persoon. Voorbeeld: Jeg tager resten. — “Ik doe de rest.” jeg is het Deense persoonlijke voornaamwoord voor “ik” en is hier het onderwerp van tager. In Så tager jeg ... staat het onderwerp na het werkwoord omdat Så de zin opent. den første del betekent “het eerste deel”. den is hier geen zelfstandig verwijzend voornaamwoord, maar het bepaalde lidwoord bij del in een combinatie met een bijvoeglijk naamwoord. del is een en-woord: en del (“een deel”). Bij een enkelvoudig en-woord gebruikt het Deens in deze constructie den: den første del. Het lidwoord stemt dus af op het grammaticale geslacht en getal van del, niet op een zelfstandig geïdentificeerde persoon of zaak. første betekent “eerste” en is de rangtelwoordvorm van først. In den første del geeft het aan welke positie het deel heeft: positie één. første blijft ook in voorbeelden als det første en de første dezelfde vorm; het omliggende lidwoord of zelfstandig naamwoord draagt andere grammaticale informatie. del betekent “deel” en heeft als basisvorm het zelfstandig naamwoord del: en del, “een deel”; bepaald enkelvoud is delen, “het deel”. In de vaste zin staat het na første als het hoofdwoord van de woordgroep den første del. De onderdelen worden samen opgebouwd als Så + tager + jeg + den første del: “Dan neem ik het eerste deel.” De voorafgaande context ondersteunt dat den binnen den første del bij het bedoelde werk of de bedoelde lijst aansluit, maar grammaticaal is het hier vooral het bepaalde lidwoord bij del. De volgende zin gebruikt dezelfde betekenis van tage in Jeg tager resten: “Ik doe de rest.”

6. Jeg tager resten.

   Ik doe de rest.

   Jeg

   ik

   tager

   doe; neem

   resten

   de rest

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik”: de spreker verwijst naar zichzelf. Het is het persoonlijk voornaamwoord dat als onderwerp fungeert in de eerste persoon enkelvoud. In een andere persoon verandert het pronomen, bijvoorbeeld du = “jij” en vi = “wij”. Voorbeeld: Jeg kommer. — “Ik kom.” tager is de tegenwoordige tijd van tage (“nemen”; afhankelijk van de context ook “doen” of “oppakken”). In deze zin betekent het, samen met resten, dat de spreker het resterende deel op zich neemt of doet. De tegenwoordige tijd kan in het Deens ook een huidige of direct afgesproken handeling uitdrukken. Voorbeeld: Jeg tager den næste opgave. — “Ik doe de volgende taak.” resten betekent “de rest” of “het resterende deel”. Het is de bepaalde vorm van rest: en rest = “een rest/gedeelte”, resten = “de rest”. De uitgang -en markeert hier dus bepaaldheid bij dit zelfstandig naamwoord; het woord zelf krijgt daardoor geen meervoudsbetekenis. Voorbeeld: Hun spiser resten. — “Zij eet de rest op.” Samen vormen de woorden Jeg tager resten de betekenis “Ik doe de rest.” Jeg geeft aan wie handelt, tager de handeling in de tegenwoordige tijd, en resten wat die persoon op zich neemt: het overblijvende deel. In de gegeven reeks staat dit tegenover het eerder genoemde eerste deel; de zin zegt dat de spreker het resterende deel doet.

7. Bagefter kan vi se på det, der ikke er klart.

   Daarna kunnen we kijken naar wat niet duidelijk is.

   Bagefter

   daarna

   kan vi

   kunnen we

   se på

   kijken naar

   det

   datgene

   ikke

   niet

   klart

   duidelijk

   Uitgebreide uitleg

   Bagefter betekent hier “daarna” en verwijst naar een moment na wat eerder is genoemd. Het is een bijwoord en verandert niet van vorm. Voorbeeld: Bagefter læser jeg rapporten. — “Daarna lees ik het rapport.” kan vi vormt “kunnen we”. kan is de tegenwoordige vorm van het modale werkwoord kunne (“kunnen”); vi is het onderwerp “we”. In een gewone hoofdzin staat het vervoegde werkwoord hier vóór het onderwerp: kan vi .... Na kan volgt de infinitief zonder at, zoals in Vi kan vente. — “We kunnen wachten.” se på betekent samen “kijken naar”. se is de infinitief van het onregelmatige werkwoord se; de tegenwoordige vorm is ook ser. Het voorzetsel på hoort bij deze uitdrukking wanneer het bekeken object wordt genoemd: Vi ser på filmen. — “We kijken naar de film.” det betekent hier “datgene” of “het” en verwijst in deze vaste zin naar wat vervolgens met der ... wordt omschreven. Het is een zelfstandig gebruikt voornaamwoord; het is niet hetzelfde als het aanwijzende bijvoeglijke gebruik in bijvoorbeeld det store problem (“het grote probleem”). ikke is de ontkenning “niet”. In der ikke er klart staat het vóór het vervoegde werkwoord er, zoals vaak in een Deense bijzin. Het ontkent dus de toestand “duidelijk zijn”. klart betekent hier “duidelijk”. Het is de onzijdige vorm van het bijvoeglijk naamwoord klar (“duidelijk”): klar bij een en-woord, klart bij een et-woord of een onzijdige predicatieve constructie. De vorm is hier klart bij het onzijdige det; de relatieve bijzin preciseert wat det inhoudt. Voorbeeld: Det er klart. — “Dat is duidelijk.” De combinatie det, der ikke er klart betekent letterlijk “datgene wat niet duidelijk is”. der leidt de betrekkelijke bijzin in; die bijzin beschrijft welk “datgene” bedoeld wordt. Samen vormen kan vi se på det ... en die omschrijving de betekenis “kunnen we kijken naar wat niet duidelijk is”. Met Bagefter ervoor wordt de hele uiting: “Daarna kunnen we kijken naar wat niet duidelijk is.”

8. Jeg åbner filen, når listen er færdig.

   Ik open het bestand als de lijst klaar is.

   Jeg

   ik

   åbner

   open

   filen

   het bestand

   når

   wanneer; als

   listen

   de lijst

   færdig

   klaar

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier ik: de spreker is de uitvoerder van de handeling. Het is de eerste persoon enkelvoud. Vergelijk in een eenvoudig voorbeeld: Jeg læser. = Ik lees. åbner betekent hier open. Dit is de tegenwoordige tijd van åbne (openen) bij jeg; de vorm åbner beschrijft de handeling als iets dat de spreker doet. Voorbeeld: Jeg åbner døren. = Ik open de deur. filen betekent hier het bestand. De basisvorm is fil (bestand); filen is de bepaalde enkelvoudsvorm, dus het bestand dat in deze context bedoeld wordt. De onbepaalde vorm is en fil (een bestand). når leidt hier een tijdsbepalende bijzin in en betekent wanneer of als: het openen gebeurt op het moment dat de genoemde toestand geldt. Voorbeeld: Jeg skriver, når jeg har tid. = Ik schrijf wanneer ik tijd heb. listen betekent hier de lijst. De basisvorm is liste (lijst); listen is de bepaalde enkelvoudsvorm. Voorbeeld: Jeg læser listen. = Ik lees de lijst. færdig betekent hier klaar of af. Het is een bijvoeglijk naamwoord dat na er (is) als naamwoordelijk deel van het gezegde staat. Het beschrijft de toestand van listen. In het Deens past de vorm van het bijvoeglijk naamwoord zich onder meer aan geslacht en getal aan: en færdig liste, et færdigt dokument, færdige lister. In deze zin staat de enkelvoudsvorm færdig bij listen. Samen vormen når listen er færdig de tijdsbepalende bijzin wanneer de lijst klaar is. De hoofdzin Jeg åbner filen betekent Ik open het bestand. De volledige zin betekent dus: Ik open het bestand wanneer de lijst klaar is.