De gedeelde keuken schoon houden | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Må jeg vaske min kop her?

   Kan ik mijn kopje hier afwassen?

   Må jeg

   Mag ik?

   vaske

   wassen

   min

   mijn

   kop

   kopje

   her

   hier

   Uitgebreide uitleg

   Må jeg bestaat uit må + jeg. må is hier een modaal werkwoord voor toestemming: “mag”. jeg betekent “ik” en is de vorm voor de spreker als onderwerp. Na een modaal werkwoord staat het volgende werkwoord in de infinitief, zonder een apart infinitiefwoord: må jeg vaske = “mag ik wassen?” vaske is de infinitief van het werkwoord “wassen”. In deze zin gaat het om een kop afwassen. Voorbeelden: Jeg vasker koppen. = “Ik was de koppen af.”; Jeg vil vaske koppen. = “Ik wil de koppen afwassen.” Na må blijft vaske onveranderd. min betekent hier “mijn” en staat vóór kop. Het is de bezittelijke vorm bij een enkelvoudig zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijke grammaticale geslacht. Bij een onzijdig enkelvoud staat mit, en bij meervoud mine, bijvoorbeeld mit hus = “mijn huis” en mine kopper = “mijn koppen”. kop is het zelfstandig naamwoord voor “kop”. De vertaling gebruikt “kopje”, maar het Deense kop zelf is geen verkleiningsvorm. Het meervoud is kopper: to kopper = “twee koppen”. her betekent “hier” en verwijst naar de plaats waar de handeling mag plaatsvinden. Het is een bijwoord en verandert niet naar getal of geslacht. Samen vormen de delen Må jeg + vaske + min kop + her? de vraag: “Mag ik mijn kopje hier afwassen?” De vraag vraagt toestemming om de eigen kop op deze plaats af te wassen; her bepaalt de plaats van die handeling.

2. Brug vasken til venstre.

   Gebruik de gootsteen aan de linkerkant.

   Brug

   gebruik

   vasken

   de gootsteen

   til venstre

   aan de linkerkant

   Uitgebreide uitleg

   Brug is de gebiedende wijs van bruge (“gebruiken”). De vorm richt zich rechtstreeks tot één of meer aangesproken personen; het onderwerp du/jullie staat er niet bij. Voorbeeld: Brug denne kop. — “Gebruik deze kop.” In een gewone mededeling is de tegenwoordige vorm bruger: Jeg bruger vasken. — “Ik gebruik de gootsteen.” vasken betekent hier “de gootsteen”. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van vask: en vask = “een gootsteen”, vasken = “de gootsteen”. De uitgang -en markeert hier dus bepaaldheid, niet meervoud. Voorbeeld: Vasken er ren. — “De gootsteen is schoon.” til venstre is een vaste plaatsaanduiding voor “aan de linkerkant” of “links”. til betekent hier niet een beweging naar een bestemming; samen met venstre geeft het de positie aan. Voorbeeld: Toilettet er til venstre. — “Het toilet is aan de linkerkant.” Samen vormen de delen de instructie Brug vasken til venstre.: “Gebruik de gootsteen aan de linkerkant.” Brug geeft de opdracht, vasken noemt wat gebruikt moet worden en til venstre bepaalt welke gootsteen bedoeld wordt. De zin is kort en direct, passend bij een praktische aanwijzing.

3. Jeg vil holde rummet rent.

   Ik wil de ruimte schoon houden.

   Jeg vil

   ik wil

   holde

   houden

   rummet

   de ruimte

   rent

   schoon

   Uitgebreide uitleg

   Jeg vil betekent hier “ik wil”. jeg is het persoonlijke voornaamwoord voor de spreker: “ik”. vil is de tegenwoordige vorm van ville, “willen”. In deze combinatie staat ville voor een wens of bedoeling; het volgende werkwoord blijft in de infinitief. Vergelijk: Jeg vil læse. — “Ik wil lezen.” holde betekent hier “houden” in de betekenis “in een bepaalde toestand houden”. Het is de infinitief na vil. De constructie vil holde betekent dus “wil houden”; vil drukt de wil uit en holde noemt de handeling. Dit is niet hetzelfde als alleen een voorwerp vasthouden. Voorbeeld: Hun vil holde døren åben. — “Zij wil de deur openhouden.” rummet betekent “de ruimte”. De vorm is opgebouwd uit rum (“ruimte”) met het bepaalde achtervoegsel -et; bij deze vorm wordt de m verdubbeld: rummet = “de ruimte”. Het is hier het voorwerp van holde: datgene wat in een toestand wordt gehouden. Voorbeeld: Jeg åbner rummet. — “Ik open de ruimte.” rent betekent hier “schoon”. Het is de vorm van het bijvoeglijk naamwoord ren (“schoon”) die past bij het onzijdige enkelvoudige zelfstandig naamwoord rum. De vorm rent beschrijft de toestand waarin de ruimte moet blijven. Voorbeeld: Rummet er rent. — “De ruimte is schoon.” Samen vormen de delen Jeg vil + holde + rummet + rent de betekenis: “Ik wil de ruimte schoon houden.” De spreker geeft daarmee aan dat hij of zij de bedoeling heeft ervoor te zorgen dat de ruimte schoon blijft. De combinatie holde + bijvoeglijk naamwoord is een bruikbaar patroon voor het handhaven van een toestand, zoals in holde døren åben — “de deur openhouden”.

4. Tør bordet af, når du er færdig, tak.

   Veeg de tafel af als je klaar bent, alsjeblieft.

   Tør … af

   veeg ... af

   bordet

   de tafel

   når du er færdig

   als je klaar bent

   tak

   alsjeblieft

   Uitgebreide uitleg

   Tør ... af is de gebiedende wijs van tørre af, “afvegen”. Tør is hier de bevelsvorm; die vorm markeert op zichzelf geen persoon of aantal. In deze zin wijst du in het volgende deel op één aangesproken persoon. Het partikel af hoort hier bij tørre en maakt de betekenis “afvegen” compleet. Voorbeeld: Tør glasset af. = “Veeg het glas af.” bordet betekent “de tafel”. Het grondwoord is bord, “tafel”; bordet is de bepaalde enkelvoudsvorm. Bij dit onzijdige zelfstandig naamwoord markeert de uitgang -et de bepaaldheid. Voorbeeld: Bordet er rent. = “De tafel is schoon.” når du er færdig betekent “als je klaar bent”. når leidt de tijdsbepaling “als/wanneer” in. du is het persoonlijk voornaamwoord van de tweede persoon enkelvoud, en er is de tegenwoordige tijd van være, “zijn”. færdig is een bijvoeglijk naamwoord met de betekenis “klaar” en beschrijft de aangesproken persoon. Voorbeeld: Ring, når du er færdig. = “Bel als je klaar bent.” tak betekent hier “alsjeblieft”. Aan het einde van deze opdracht is het een korte beleefdheidsmarkering; het verandert de gebiedende wijs niet. Samen geeft Tør ... af de opdracht, noemt bordet wat moet worden afgeveegd, en geeft når du er færdig aan wanneer dat moet gebeuren. De volledige betekenis is: “Veeg de tafel af als je klaar bent, alsjeblieft.”

5. Skal affaldet i denne skraldespand?

   Hoort het afval in deze bak?

   Skal affaldet

   hoort het afval…?

   i

   in

   denne

   deze

   skraldespand

   afvalbak

   Uitgebreide uitleg

   Skal affaldet bestaat uit skal en affaldet. Skal staat hier voor een vraag naar gepastheid of bestemming: “hoort …?”; het betekent hier dus niet simpelweg “zal”. De vraagvolgorde zet skal vóór het onderwerp. Affaldet is de bepaalde vorm van affald (“afval”): affald → affaldet. De uitgang -et markeert hier de bepaaldheid van dit onzijdige zelfstandig naamwoord. i is het voorzetsel “in”. Het geeft aan dat iets zich in een ruimte of houder bevindt of daarin geplaatst wordt. Bijvoorbeeld: Læg bogen i tasken. — “Leg het boek in de tas.” denne betekent “deze” bij een enkelvoudig zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijke geslacht. Het verwijst naar iets dat als nabij of relevant wordt aangewezen. Bij een onzijdig enkelvoud staat dette, en bij meervoud disse. skraldespand betekent “afvalbak”. Dit is de onbepaalde enkelvoudsvorm; de bepaalde vorm is skraldespanden en het meervoud is skraldespande. In denne skraldespand bepaalt denne het zelfstandig naamwoord, terwijl skraldespand zelf zijn onbepaalde vorm behoudt. Samen vormen de delen de vraag Skal affaldet i denne skraldespand?: “Hoort het afval in deze bak?” De structuur is letterlijk een vraag naar de bestemming van het afval: skal + onderwerp affaldet + plaatsbepaling i denne skraldespand. In een vergelijkbare vraag kun je hetzelfde patroon gebruiken met een andere houder, bijvoorbeeld Skal affaldet i denne kasse? — “Hoort het afval in deze doos?”

6. Læg det i skraldespanden ved døren.

   Doe het in de bak bij de deur.

   Læg

   leg / plaats

   det

   het

   i

   in

   skraldespanden

   de afvalbak

   ved

   bij

   døren

   de deur

   Uitgebreide uitleg

   Læg betekent hier “leg” of “plaats” en is de gebiedende wijs van lægge (“leggen/plaatsen”). In combinatie met i krijgt het hier de betekenis “doe in”. De vorm spreekt de aangesprokene rechtstreeks aan; het onderwerp “jij” staat niet apart in de zin. Voorbeeld: Læg bogen på bordet. — “Leg het boek op tafel.” det betekent hier “het” en verwijst naar het voorwerp dat geplaatst moet worden; de precieze identiteit daarvan wordt in deze zin niet genoemd. Het is een Deens persoonlijk voornaamwoord in de onzijdige enkelvoudsvorm. Voorbeeld: Jeg finder det. — “Ik vind het.” i betekent “in” en introduceert hier de plaats waarin iets terecht moet komen. Het geeft dus een bestemming of plaats aan, niet alleen een algemene relatie. Voorbeeld: Læg nøglen i skuffen. — “Leg de sleutel in de lade.” skraldespanden betekent hier “de afvalbak”. Dit is de bepaalde enkelvoudsvorm van skraldespand (“afvalbak”): en skraldespand → skraldespanden. In het Deens wordt bepaaldheid vaak aan het einde van het zelfstandig naamwoord gemarkeerd. Voorbeeld: Skraldespanden står her. — “De afvalbak staat hier.” ved betekent “bij” en geeft nabijheid aan. In deze zin introduceert het de plaatsaanduiding die specificeert welke afvalbak bedoeld wordt. Voorbeeld: Cyklen står ved huset. — “De fiets staat bij het huis.” døren betekent “de deur”. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van dør (“deur”): en dør → døren. De woordgroep ved døren betekent samen “bij de deur”. De delen bouwen de zin als volgt op: Læg det (“doe het/leg het”), i skraldespanden (“in de afvalbak”) en ved døren (“bij de deur”). Samen is de betekenis: “Doe het in de afvalbak bij de deur.” Het is een directe instructie; ved døren lokaliseert de bedoelde afvalbak.

7. Jeg gør det nu.

   Ik doe het nu.

   Jeg

   ik

   gør

   doe

   det

   het

   nu

   nu

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik”. Het is de eerste persoon enkelvoud: de spreker voert de handeling uit. Een bruikbaar contrast is jeg “ik” tegenover du “jij”. gør betekent hier “doe”. Dit is de tegenwoordige tijd van gøre (“doen”): jeg gør = “ik doe”. De vorm gør hoort dus bij het werkwoord gøre, niet bij het voornaamwoord. Voorbeeld: Jeg gør det. — “Ik doe het.” det betekent hier “het” en staat als lijdend voorwerp bij gør. Het is een enkelvoudig onzijdig voornaamwoord. De vaste zin benoemt niet precies waarnaar det verwijst; ook de eerdere zin gebruikt een overeenkomstige vorm zonder het concrete object te benoemen. In andere zinnen kan det afhankelijk van zijn functie en de betekenis van de zin ook als “dat” worden gebruikt, maar hier is de betekenis “het”. nu betekent “nu”. Het is een bijwoord dat het moment van de handeling aangeeft. Voorbeeld: Kom nu. — “Kom nu.” Samen vormen Jeg gør det (“Ik doe het”) en nu (“nu”) de volledige zin: Jeg gør det nu. betekent “Ik doe het nu.” De spreker zegt dat hij of zij de bedoelde handeling op dit moment uitvoert.

8. Så er køkkenet klar til alle.

   Zo blijft de keuken klaar voor iedereen.

   Så

   zo; dan

   er

   is; verkeert in de toestand van

   køkkenet

   de keuken

   klar

   klaar

   til

   voor

   alle

   iedereen; allen

   Uitgebreide uitleg

   Så staat vooraan en geeft een gevolg of overgang aan: zo of dan. Hier sluit het aan op de voorafgaande situatie. er is de tegenwoordige tijd van at være (zijn). De basisbetekenis is is, niet zelfstandig blijft; in de vaste vertaling wordt de beschreven voortgezette toestand weergegeven met blijft. Leerbaar patroon: X er Y = X is Y. køkkenet betekent hier de keuken. Het is de bepaalde vorm van et køkken: køkken = keuken, køkkenet = de keuken. Het achtervoegsel -et markeert hier de bepaalde enkelvoudsvorm van een onzijdig zelfstandig naamwoord. klar betekent klaar of gereed. Bij een onzijdig enkelvoudig onderwerp krijgt een Deens bijvoeglijk naamwoord in de standaardovereenkomst vaak de vorm op -t, bijvoorbeeld køkkenet er klart. De vaste tekst bevat echter letterlijk klar; die vorm wordt hier niet gecorrigeerd of herschreven. til betekent hier voor, in de betekenis van bestemd of beschikbaar voor iemand. Een bruikbaar patroon is klar til + persoon of groep: Maden er klar til gæsterne. — Het eten is klaar voor de gasten. alle betekent hier iedereen of allen. Zelfstandig gebruikt verwijst het naar de hele bedoelde groep; vóór een zelfstandig naamwoord kan het bijvoorbeeld alle børn betekenen: alle kinderen. Samen vormen de delen de betekenis: Så geeft de overgang aan, er køkkenet klar beschrijft de toestand van de keuken, en til alle geeft aan voor wie die toestand geldt. Volgens de vaste vertaling betekent de hele uiting: Zo blijft de keuken klaar voor iedereen.