Werken in een gedeeld kantoor | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Må jeg arbejde på dette fælleskontor?

   Kan ik in dit gedeelde kantoor werken?

   Må jeg

   mag ik

   arbejde

   werken

   på

   in

   dette

   dit

   fælleskontor

   gedeeld kantoor

   Uitgebreide uitleg

   Må jeg betekent hier “mag ik”. Het is een vaste vraagopbouw: må drukt toestemming uit en jeg is “ik”. In een vraag staat het werkwoord vóór het onderwerp: Må jeg ...? = “Mag ik ...?” Vergelijk bijvoorbeeld: Må jeg komme ind? — “Mag ik binnenkomen?” arbejde betekent hier “werken”. Dit is de infinitief, die na må staat; na een modaal werkwoord zoals må gebruikt het Deens hier geen apart woord voor “te”. Dezelfde vorm kan ook buiten deze constructie als infinitief worden gebruikt. Voorbeeld: Jeg vil arbejde. — “Ik wil werken.” på betekent hier “in”, in de combinatie met de genoemde werkplek. De betekenis van een voorzetsel hangt mede af van de relatie die het uitdrukt; hier introduceert på de plaats waar het werken gebeurt. Voorbeeld: Hun arbejder på kontoret. — “Zij werkt op kantoor.” dette betekent “dit”. Het is een aanwijzend woord dat bij een onzijdig enkelvoudig zelfstandig naamwoord staat. In dette fælleskontor wijst het naar het genoemde kantoor. Voor andere grammaticale vormen bestaan andere aanwijzende vormen, bijvoorbeeld denne bij een gemeenschappelijk-geslachtelijk enkelvoudig zelfstandig naamwoord. fælleskontor betekent “gedeeld kantoor”. Het is een samenstelling van fælles (“gedeeld” of “gemeenschappelijk”) en kontor (“kantoor”). Het meervoud is fælleskontorer. Voorbeeld: Vi arbejder i et fælleskontor. — “Wij werken in een gedeeld kantoor.” Samen vormt Må jeg arbejde på dette fælleskontor? de vraag: “Kan ik in dit gedeelde kantoor werken?” De opbouw is Må jeg + infinitief arbejde + plaatsbepaling på dette fælleskontor: eerst wordt toestemming gevraagd, daarna wordt de handeling en de plaats genoemd. De volgende zin gebruikt dezelfde werkomgeving en geeft een opdracht om een vrij bureau te kiezen.

2. Vælg et ledigt skrivebord.

   Kies een vrij bureau.

   Vælg

   kies

   ledigt

   vrij

   skrivebord

   bureau

   Uitgebreide uitleg

   Vælg betekent hier “kies” en is de gebiedende wijs van vælge (“kiezen”). De vorm van de gebiedende wijs is in het Deens doorgaans hetzelfde voor één of meer aangesproken personen. Bijvoorbeeld: Vælg en stol. — “Kies een stoel.” ledigt betekent hier “vrij” of “niet bezet”. Het bijvoeglijk naamwoord heeft als basisvorm ledig. De vorm ledigt staat bij het onzijdige enkelvoud et skrivebord; vergelijk en ledig stol (“een vrije stoel”) en et ledigt skrivebord (“een vrij bureau”). In het meervoud is de vorm ledige, bijvoorbeeld ledige skriveborde (“vrije bureaus”). skrivebord betekent “bureau” en is een samenstelling van woorden die met schrijven en tafel te maken hebben. Dit is hier een onzijdig zelfstandig naamwoord: et skrivebord. De bepaalde vorm is skrivebordet (“het bureau”), zoals in de volgende zin uit de context: Jeg kan bruge skrivebordet ved døren. — “Ik kan het bureau bij de deur gebruiken.” Samen vormen Vælg et ledigt skrivebord. een directe opdracht: “Kies een vrij bureau.” et markeert hier een onzijdig zelfstandig naamwoord in het enkelvoud; op zichzelf zegt het niet dat er precies één bureau aanwezig is.

3. Jeg kan bruge skrivebordet ved døren.

   Ik kan het bureau bij de deur gebruiken.

   Jeg kan

   ik kan

   bruge

   gebruiken

   skrivebordet

   het bureau

   ved

   bij

   døren

   de deur

   Uitgebreide uitleg

   Jeg kan betekent hier “ik kan”. Jeg is de eerste persoon enkelvoud: “ik”. kan is de tegenwoordige vorm van kunne (“kunnen”) en drukt hier mogelijkheid of bekwaamheid uit. In het Deens staat na een modaal werkwoord zoals kan een infinitief zonder at: Jeg kan bruge = “Ik kan gebruiken”. Voorbeeld: Hun kan svømme. = “Zij kan zwemmen.” bruge betekent hier “gebruiken”. Dit is de infinitief van bruge; na kan blijft die vorm onveranderd. De infinitief kan ook na at staan, bijvoorbeeld at bruge (“gebruiken”), maar na een modaal werkwoord wordt at niet gebruikt. Voorbeeld: Vi kan bruge computeren. = “Wij kunnen de computer gebruiken.” skrivebordet betekent “het bureau”. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van skrivebord (“bureau”): skrivebord → skrivebordet. De uitgang -et markeert hier een bepaald onzijdig enkelvoudig zelfstandig naamwoord. In de voorafgaande zin staat et ledigt skrivebord (“een vrij bureau”); hier verwijst de bepaalde vorm naar het bureau dat in deze situatie bedoeld is. Voorbeeld: Skrivebordet er ledigt. = “Het bureau is vrij.” ved betekent hier “bij” of “naast”, en geeft de plaats aan. De constructie ved + een zelfstandig naamwoord lokaliseert iets ten opzichte van iets anders. Voorbeeld: Stolen står ved bordet. = “De stoel staat bij de tafel.” døren betekent “de deur”. Dit is de bepaalde enkelvoudsvorm van dør (“deur”): dør → døren. De uitgang -en markeert hier een bepaald enkelvoudig zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijke woordgeslacht. Voorbeeld: Døren er åben. = “De deur is open.” Samen bestaat de zin uit Jeg kan + de infinitief bruge + het bepaalde lijdende voorwerp skrivebordet + de plaatsbepaling ved døren. De vaste betekenis is daarom: “Ik kan het bureau bij de deur gebruiken.”

4. Lad skrivebordet være rent, når du er færdig.

   Laat het bureau schoon achter als je klaar bent.

   Lad

   laat

   skrivebordet

   het bureau

   være

   zijn

   rent

   schoon

   når

   als / wanneer

   du er færdig

   je klaar bent

   Uitgebreide uitleg

   Lad is de gebiedende wijs van lade (“laten”). In Lad ... være vormt het samen met het infinitief een herbruikbaar patroon: “laat ... zijn” of, afhankelijk van de situatie, “laat ... achter”. Het onderwerp van de gebiedende wijs is hier niet apart genoemd; de aangesprokene is degene die de handeling moet uitvoeren. skrivebordet betekent hier “het bureau”. De vorm bestaat uit skrivebord (“bureau”) met het bepaalde achtervoegsel -et: “het bureau”. Het zelfstandig naamwoord is onzijdig: et skrivebord → skrivebordet. Een nuttig contrast is et roligt sted (“een rustige plek”) tegenover det rolige sted (“de rustige plek”); het lidwoord en de bepaaldheid worden dus niet op dezelfde manier uitgedrukt. være is het infinitief van at være, “zijn”. Na lad staat het in de infinitief: Lad ... være betekent letterlijk “laat ... zijn”. Het werkwoord være is ook de basisvorm in bijvoorbeeld du er (“jij bent”); er is daarvan de tegenwoordige tijd. rent betekent hier “schoon”. Dit is de onzijdige enkelvoudsvorm van het bijvoeglijk naamwoord ren (“schoon”), omdat skrivebord onzijdig is: et rent skrivebord. De vorm verandert dus niet door het bepaalde achtervoegsel in skrivebordet; de onzijdigheid van het zelfstandig naamwoord bepaalt de vorm rent. Ter vergelijking: en ren overflade betekent “een schoon oppervlak”. når betekent “als” of “wanneer” en leidt hier een tijdsbepalende bijzin in. Het verwijst naar het moment waarop de voorwaarde geldt, niet naar een persoon of zaak. Een herbruikbaar voorbeeld is: Ring, når du er hjemme. — “Bel als je thuis bent.” du er færdig betekent “je bent klaar”. du is de tweede persoon enkelvoud. er is de tegenwoordige tijd van at være; færdig is het bijvoeglijk naamwoord “klaar”, hier gebruikt als naamwoordelijk deel van het gezegde. De bijzin heeft de volgorde du er færdig: onderwerp, werkwoord, bijvoeglijk naamwoord. In een ander voorbeeld: Jeg er færdig. — “Ik ben klaar.” Samen vormen de delen Lad skrivebordet være rent en når du er færdig de instructie: “Laat het bureau schoon achter als je klaar bent.” Lad ... være geeft de opdracht om een toestand te laten voortbestaan; rent benoemt die toestand en når du er færdig bepaalt wanneer de opdracht moet worden uitgevoerd.

5. Jeg har brug for et roligt sted.

   Ik heb een rustige plek nodig.

   Jeg

   ik

   har brug for

   nodig hebben

   roligt

   rustig

   sted

   plek

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik”: de spreker verwijst naar zichzelf. De vorm is de zelfstandige eerste-persoonsvorm; in een andere persoon verandert het voornaamwoord, bijvoorbeeld du voor “jij”. har brug for is een vaste Deense constructie voor “nodig hebben” of letterlijk “behoefte hebben aan”. har is de vorm van have in de tegenwoordige tijd, maar de hele combinatie drukt de behoefte uit. Voorbeeld: Jeg har brug for hjælp. — “Ik heb hulp nodig.” roligt betekent hier “rustig”. Het bijvoeglijk naamwoord heeft de basisvorm rolig. De uitgang -t staat hier omdat het bijvoeglijk naamwoord bij het onzijdige zelfstandig naamwoord sted hoort: et roligt sted. Bij een gemeenschappelijk-geslachtig zelfstandig naamwoord is de vorm doorgaans rolig, en in het meervoud of met een bepaalde vorm rolige. sted betekent “plek” of “plaats”. Het is een onzijdig zelfstandig naamwoord: et sted — “een plek”. Een bruikbaar meervoud is steder — “plekken”. Samen vormen de delen Jeg har brug for + et roligt sted de betekenis: “Ik heb een rustige plek nodig.” et markeert hier een onbepaalde plek; het beweert op zichzelf geen specifiek aantal. De zin zegt dat de spreker zo’n rustige plek nodig heeft.

6. Prøv skrivebordet ved væggen.

   Probeer het bureau bij de muur.

   Prøv

   probeer

   skrivebordet

   het bureau

   ved

   bij

   væggen

   de muur

   Uitgebreide uitleg

   Prøv is de gebiedende wijs van prøve (‘proberen’). De vorm richt zich rechtstreeks tot de aangesprokene; het onderwerp ‘jij’ staat er niet bij. Een bruikbaar patroon is Prøv + ...: ‘Probeer ...’. Voorbeeld: Prøv igen. — ‘Probeer het opnieuw.’ skrivebordet betekent hier ‘het bureau’. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van skrivebord (‘bureau’): et skrivebord is een bureau, en skrivebordet is het bureau. Het achtervoegsel -et markeert hier de bepaalde vorm bij dit onzijdige zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: Skrivebordet er stort. — ‘Het bureau is groot.’ ved betekent hier ‘bij’ of ‘naast’ en geeft de plaats aan. Het staat voor een plaatsbepaling: ved + [plaats of voorwerp]. Voorbeeld: Hun sidder ved vinduet. — ‘Zij zit bij het raam.’ væggen betekent ‘de muur’. Dit is de bepaalde enkelvoudsvorm van væg (‘muur’): en væg is een muur, en væggen is de muur. Het achtervoegsel -en markeert hier de bepaalde vorm bij dit gemeenschappelijke zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: Billedet hænger på væggen. — ‘Het schilderij hangt aan de muur.’ Samen vormt Prøv skrivebordet ved væggen. de gebiedende instructie ‘Probeer het bureau bij de muur.’ Prøv geeft de opdracht, skrivebordet is wat geprobeerd moet worden, en ved væggen specificeert welk bureau: het bureau dat bij de muur staat.

7. Jeg vil rydde mine ting væk, før jeg går.

   Ik zal mijn spullen opruimen voordat ik wegga.

   Jeg vil

   ik zal

   rydde … væk

   opruimen; wegdoen

   mine

   mijn

   ting

   spullen; dingen

   før

   voordat

   går

   wegga

   Uitgebreide uitleg

   Jeg vil betekent hier “ik zal”: Jeg is het onderwerp “ik”, en vil is de tegenwoordige vorm van ville. ville kan een toekomstige bedoeling of wens uitdrukken. Na vil staat het volgende werkwoord in de infinitief, zonder extra voorzetsel. Vergelijk: Jeg vil vente. — “Ik zal wachten.” rydde is de infinitief van rydde, “opruimen”. De vorm voor het onderwerp jeg in de tegenwoordige tijd is rydder: Jeg rydder. — “Ik ruim op.” In deze zin hoort rydde bij vil, dus het is niet de vervoegde vorm. væk betekent “weg” of “naar een andere plaats”. Samen met rydde vormt het de gebruikelijke uitdrukking rydde ... væk: iets opruimen en het wegdoen of uit de weg zetten. Het bijwoord staat hier na het lijdend voorwerp: Jeg rydder papirerne væk. — “Ik ruim de papieren weg.” mine betekent “mijn” bij een meervoudig zelfstandig naamwoord. Het bezittelijke woord stemt hier af op het meervoud, niet op het geslacht van het bezit. Bij één onbepaald ding staat bijvoorbeeld min ting — “mijn ding”; bij meerdere dingen mine ting. ting betekent hier “spullen” of “dingen”. De vorm ting wordt in het Deens zowel voor het enkelvoud als voor het onbepaalde meervoud gebruikt; het lidwoord of de context maakt het verschil duidelijk. Het vaste vertaalwoord “spullen” past hier bij persoonlijke voorwerpen, zonder dat de zin specificeert welke voorwerpen het zijn. før leidt een tijdsbepaling in en betekent “voordat”. In før jeg går komt het weggaan ná de handeling in de hoofdzin: eerst ruimt de spreker de spullen op, daarna gaat die weg. In een voorbeeld als Jeg spiser, før jeg går. betekent het geheel “Ik eet voordat ik wegga.” går is de tegenwoordige vorm van gå, “gaan”. In før jeg går wordt de tegenwoordige vorm gebruikt in een bijzin over een toekomstige handeling; de betekenis is hier “voordat ik wegga”, zoals de vaste vertaling aangeeft. gå kan afhankelijk van de context ook gewoon “gaan” betekenen, maar hier gaat het om vertrekken. De zin bouwt zo op: Jeg vil (“ik zal”) + rydde mine ting væk (“mijn spullen opruimen”) + før jeg går (“voordat ik wegga”). Het geheel betekent: “Ik zal mijn spullen opruimen voordat ik wegga.”

8. Så er skrivebordet klar til den næste person.

   Zo blijft het bureau klaar voor de volgende persoon.

   Så

   zo / dan

   er

   is

   skrivebordet

   het bureau

   klar

   klaar

   til

   voor

   den

   de

   næste

   volgende

   person

   persoon

   Uitgebreide uitleg

   Så betekent hier “zo” of “dan” en verbindt de zin met wat eraan voorafgaat. De precieze Nederlandse keuze hangt van de samenhang af. er is de tegenwoordige vorm van være (“zijn”). De vorm blijft gelijk bij verschillende personen: jeg er = “ik ben” en du er = “jij bent”. Hier beschrijft er samen met klar een toestand. skrivebordet betekent “het bureau”. Het is de bepaalde vorm van et skrivebord (“een bureau”): skrivebord + -et geeft “het bureau” aan. Het achtervoegsel markeert hier het onzijdige bepaalde enkelvoud. klar betekent hier “klaar” of “gereed”. De vorm van dit bijvoeglijk naamwoord kan volgens het genus en getal van het zelfstandig naamwoord variëren: klar bij enkelvoudig gemeenschappelijk genus, klart bij onzijdig enkelvoud en klare in het meervoud en in bepaalde groepen. Voorbeeld: Huset er klart — “Het huis is klaar.” De vaste zin bevat de vorm klar. til betekent in klar til “voor” in de zin van bestemd of beschikbaar voor iemand of iets. Het bruikbare patroon is X er klar til Y — “X is klaar voor Y”. den is hier het bepaalde lidwoord vóór een bijvoeglijk naamwoord en een enkelvoudig zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijke genus. In den næste person hoort het bij de hele bepaalde woordgroep; det is de overeenkomstige vorm bij onzijdig genus. Het is hier geen zelfstandig aanwijzend voornaamwoord. næste betekent “volgende”. In den næste person staat het vóór het zelfstandig naamwoord. De vorm næste krijgt in deze constructie geen apart zichtbaar bepaaldheidsachtervoegsel. Voorbeeld: den næste dag — “de volgende dag”. person betekent “persoon”. Het meervoud is personer. In den næste person vormt het samen met den næste de woordgroep “de volgende persoon”; de zin specificeert verder niets over deze persoon. Samen betekent den næste person “de volgende persoon”, en klar til den næste person betekent “klaar voor de volgende persoon”. De vaste zin begint met Så er en beschrijft vervolgens het bureau als klaar voor die persoon. Letterlijk ligt “Zo is het bureau klaar...” voor de hand; met de vaste Nederlandse vertaling en de voorafgaande context wordt de volledige betekenis weergegeven als: “Zo blijft het bureau klaar voor de volgende persoon.”