Een lunchmenu bestellen | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Jeg vil bestille en frokostmenu til os.

   Ik wil een lunchmenu voor ons bestellen.

   Jeg vil

   ik wil

   bestille

   bestellen

   frokostmenu

   lunchmenu

   til os

   voor ons

   Uitgebreide uitleg

   Jeg vil betekent hier “ik wil” en vormt samen met een infinitief een patroon voor een gewenste handeling: Jeg vil + infinitief. vil is de vorm van het modale werkwoord ville bij alle personen; het verandert dus niet naar persoon of getal. Voorbeeld: Vi vil spise. — “Wij willen eten.” In deze zin drukt vil een wens of voornemen uit; de context maakt duidelijk dat het om willen bestellen gaat. bestille betekent “bestellen”. Dit is de infinitief, de vorm die na vil staat. Het werkwoord kan bijvoorbeeld ook in de tegenwoordige tijd voorkomen als bestiller: Jeg bestiller en menu. — “Ik bestel een menu.” Na vil gebruik je echter de infinitief: Jeg vil bestille — “Ik wil bestellen.” frokostmenu betekent “lunchmenu”. Het is een samenstelling van frokost (“lunch”) en menu (“menu”); samen benoemen ze één menu voor de lunch. Het is een zelfstandig naamwoord met het onbepaalde lidwoord en: en frokostmenu. Een bepaalde vorm is frokostmenuen — “het lunchmenu”. til os betekent hier “voor ons”. os is de objectvorm van het persoonlijke voornaamwoord: vi betekent “wij” als onderwerp, maar na een voorzetsel gebruik je os, zoals in til os. Voorbeeld: Hun køber mad til os. — “Zij koopt eten voor ons.” De delen worden gecombineerd als Jeg vil + bestille + en frokostmenu + til os: “Ik wil een lunchmenu voor ons bestellen.” Jeg is degene die wil en bestelt; til os geeft aan voor wie het menu bedoeld is. De hele zin is een bruikbaar patroon voor een gewenste bestelling: Jeg vil [werkwoord] [zelfstandig naamwoord] til os.

2. Vil du helst have kylling eller fisk?

   Heb je liever kip of vis?

   Vil du

   wil je

   helst

   liever

   have

   hebben

   kylling

   kip

   fisk

   vis

   Uitgebreide uitleg

   Vil du betekent hier “wil je”. vil is de tegenwoordige vorm van ville (“willen”). Deze vorm verandert niet per persoon: ook bij jeg staat vil. De persoon blijkt hier uit het onderwerp du, terwijl vil de tegenwoordige tijd markeert. In een ja/nee-vraag staat het werkwoord vóór het onderwerp: Vil du ...? = “Wil je ...?”. helst voegt de voorkeur toe: in deze keuzevraag betekent het natuurlijk “liever”. Het hoort bij de voorkeursschaal gerne (“graag”), hellere (“liever”) en helst (“het liefst”). In een patroon als Vil du helst have A eller B? vraag je welke van twee opties iemand bij voorkeur kiest. have betekent hier “hebben”. Het is de infinitief na vil; na dit modale werkwoord staat het volgende werkwoord zonder at. Voorbeeld: Vil du have kaffe? — “Wil je koffie?” kylling betekent hier “kip”, als voedsel. Het is een zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: Jeg spiser kylling. — “Ik eet kip.” fisk betekent hier “vis”, als voedsel en als de andere keuze. In een andere context kan hetzelfde woord naar een levende vis verwijzen. Voorbeeld: Jeg vil gerne have fisk. — “Ik wil graag vis.” Samen vormen Vil du + helst + have + kylling eller fisk? de vraag “Heb je liever kip of vis?”. eller betekent “of” en verbindt de twee opties. De vraag vraagt om een voorkeur tussen kip en vis, zonder zelf te beweren welke optie de voorkeur heeft.

3. For mig lyder fisk bedre i dag.

   Voor mij klinkt vis vandaag beter.

   For mig

   voor mij

   lyder

   klinkt

   fisk

   vis

   bedre

   beter

   i dag

   vandaag

   Uitgebreide uitleg

   For mig betekent hier dat de beoordeling vanuit de spreker geldt: “voor mij”. Mig is de objectvorm van het persoonlijke voornaamwoord; vergelijk jeg (“ik”) als onderwerp: Jeg kan lide fisk. — “Ik houd van vis.” De voorzetselgroep for mig kan ook in andere zinnen een persoonlijke mening of voorkeur markeren. lyder is de tegenwoordige tijd van lyde, “klinken”. In het Deens verandert de werkwoordsvorm niet naar persoon of getal: jeg lyder, du lyder en det lyder hebben allemaal lyder. Det lyder godt. betekent “Dat klinkt goed.” Hier beschrijft het werkwoord hoe fisk voor de spreker klinkt of overkomt; het betekent niet automatisch dat de vis letterlijk een geluid maakt. fisk betekent hier “vis”, in de door de vertaling ondersteunde betekenis van het eten of de keuze. Het woord kan ook naar een dier verwijzen; de context en vertaling bepalen hier de bedoelde lezing. De vorm fisk kan zowel enkelvoud onbepaald als meervoud onbepaald zijn, zodat de vorm op zichzelf geen exact aantal vastlegt. Fisken is “de vis” en fiskene is “de vissen”. Voorbeeld: Jeg spiser fisk. — “Ik eet vis.” bedre is de vergrotende trap van god (“goed”): god → bedre → bedst (“best”). Het is dus bedre zelf, en niet het zelfstandig naamwoord fisk, dat de vergelijking uitdrukt. De zin zegt dat vis voor deze spreker een betere indruk maakt dan een niet nader genoemde vergelijking; de concrete vergelijkingsmaatstaf wordt hier niet expliciet genoemd. Voorbeeld: Denne løsning er bedre. — “Deze oplossing is beter.” i dag is de vaste tijdsbepaling “vandaag”. Het plaatst de beoordeling op de huidige dag; het is geen onderdeel van het zelfstandig naamwoord fisk. Vergelijk i går (“gisteren”) en i morgen (“morgen”) als andere tijdsbepalingen. Samen vormt For mig lyder fisk bedre i dag de betekenis: “Voor mij klinkt vis vandaag beter.” De volgorde geeft eerst het perspectief van de spreker (for mig), daarna de indruk (lyder), vervolgens wat die indruk betreft (fisk), de vergelijking (bedre) en ten slotte het tijdstip (i dag).

4. Der følger ris og en lille portion tilbehør med.

   Het komt met rijst en één klein bijgerecht.

   Der følger … med

   wordt erbij geleverd

   ris

   rijst

   lille

   klein

   portion

   portie

   tilbehør

   bijgerecht

   Uitgebreide uitleg

   Der følger … med vormt hier samen de constructie “er komt iets bij / iets wordt erbij geleverd”. Der is een inleidend, onpersoonlijk onderwerp; het verwijst hier niet naar een eerder genoemd zelfstandig naamwoord. følger is de tegenwoordige tijd van følge (“volgen”), maar betekent in deze constructie natuurlijker “meekomen” of “erbij zitten”. Het losse med aan het einde maakt het idee van “meekomen” compleet. Voorbeeld: Der følger en salat med. — “Er wordt een salade bij geleverd.” ris betekent “rijst”. Het wordt in het Deens vaak als een stof- of massa-zelfstandig naamwoord gebruikt en heeft hier geen zichtbare meervoudsuitgang. Voorbeeld: Jeg spiser ris. — “Ik eet rijst.” lille betekent hier “klein”. Dit is de onbepaalde enkelvoudsvorm van het bijvoeglijk naamwoord. In en lille portion staat deze vorm bij een zelfstandig naamwoord met en; bij een et-woord verschijnt in dezelfde onbepaalde enkelvoudige positie eveneens lille. De vergrotende en overtreffende trap zijn mindre (“kleiner”) en mindst (“kleinst”). portion betekent “portie”. Het is een zelfstandig naamwoord met het lidwoord en: en portion; het meervoud is portioner. In en lille portion tilbehør betekent het “een kleine portie bijgerecht”. Het onbepaalde lidwoord en markeert hier een niet-bepaalde portie en drukt op zichzelf niet noodzakelijk een numerieke telling uit. De vaste vertaling maakt de bedoelde hoeveelheid hier wel expliciet als “één kleine portie”. tilbehør betekent hier “bijgerecht”. Het woord kan ook algemener verwijzen naar iets dat bij een gerecht wordt geserveerd en kan als een stof- of verzamelnaam zonder meervoudsuitgang worden gebruikt. Voorbeeld: Vi vælger tilbehør til fisken. — “We kiezen een bijgerecht bij de vis.” Na Der følger staan twee door og (“en”) verbonden onderdelen: ris en en lille portion tilbehør. Samen vormen ze wat erbij komt. en lille portion tilbehør betekent hier een kleine portie van het bijgerecht; het zegt niet dat het bijgerecht zich letterlijk in een andere portie bevindt. De volledige betekenis is: “Het komt met rijst en één klein bijgerecht.”

5. Hvilket tilbehør ser bedst ud?

   Welk bijgerecht ziet er het beste uit?

   Hvilket

   welk(e)

   tilbehør

   bijgerecht

   ser … ud

   eruitzien

   bedst

   het best

   Uitgebreide uitleg

   Hvilket staat hier voor een vraag naar één onzijdig zelfstandig naamwoord: “welk(e)”. Het stemt af op tilbehør, dat in het Deens onzijdig is: et tilbehør. Vergelijk: hvilken bij een gemeenschappelijk-geslacht-woord en hvilke bij meervoud. Voorbeeld: Hvilket bord er ledigt? — “Welke tafel is vrij?” tilbehør betekent hier “bijgerecht” of “begeleidend gerecht”. Het kan ook algemener “begeleiding/accessoire” betekenen, afhankelijk van de context. In de gegeven context gaat het om een eetbaar bijgerecht. Voorbeeld: Vi serverer grøntsager som tilbehør. — “We serveren groenten als bijgerecht.” ser ... ud is de Deense constructie voor “eruitzien”. Het werkwoord ser staat vóór het andere zinsdeel, terwijl ud later komt: Noget ser + beschrijving + ud. Voorbeeld: Maden ser frisk ud. — “Het eten ziet er vers uit.” bedst betekent hier “het best” en is de overtreffende trap van godt: godt — bedre — bedst (“goed” — “beter” — “het best”). Het is dus bedst dat de vergelijking uitdrukt, niet tilbehør. Voorbeeld: Denne løsning virker bedst. — “Deze oplossing werkt het best.” Samen vormen de delen Hvilket tilbehør (“welk bijgerecht”) en ser bedst ud (“ziet er het best uit”). De volledige vraag betekent daarom: “Welk bijgerecht ziet er het beste uit?”

6. Grøntsagerne ser friske og enkle ud.

   De groenten zien er vers en eenvoudig uit.

   Grøntsagerne

   de groenten

   ser … ud

   er ... uitzien

   friske

   vers

   enkle

   eenvoudig

   Uitgebreide uitleg

   Grøntsagerne betekent hier “de groenten”. Het is de bepaalde meervoudsvorm van grøntsag (“groente”): grøntsag → grøntsager → grøntsagerne. De uitgang -ne markeert hier het bepaalde meervoud; het is dus niet de vorm van één groente. ser ... ud is een vaste constructie met de betekenis “er ... uitzien”. ser is de tegenwoordige tijd van se (“zien”), en ud is het partikel dat deze constructie compleet maakt. In andere zinnen kan se ook gewoon “zien” betekenen, maar hier beschrijft ser ... ud het uiterlijk of de indruk. Voorbeeld: Huset ser gammelt ud. — “Het huis ziet er oud uit.” friske betekent hier “vers”. Het bijvoeglijk naamwoord is aangepast aan grøntsagerne, dat meervoud en bepaald is. De bruikbare vormen zijn frisk (enkelvoud, gemeenschappelijk geslacht), friskt (onzijdig enkelvoud) en friske (meervoud en ook bepaalde vormen). Voorbeeld: Æblerne er friske. — “De appels zijn vers.” enkle betekent hier “eenvoudig”. Ook dit bijvoeglijk naamwoord staat in de meervoudsvorm bij grøntsagerne. De vormen zijn enkel (gemeenschappelijk enkelvoud), enkelt (onzijdig enkelvoud) en enkle (meervoud en bepaalde vormen). Voorbeeld: Det er en enkel løsning. — “Dat is een eenvoudige oplossing.” In het geheel vormen Grøntsagerne ser friske og enkle ud de betekenis: “De groenten zien er vers en eenvoudig uit.” og verbindt de twee beschrijvingen friske en enkle; beide slaan op dezelfde groenten. De vorige vraag gebruikt dezelfde constructie ser ... ud, waardoor hier opnieuw een beoordeling van uiterlijk of indruk wordt gegeven.

7. Lad os vælge grøntsagerne.

   Laten we de groenten kiezen.

   Lad os

   laten we

   vælge

   kiezen

   grøntsagerne

   de groenten

   Uitgebreide uitleg

   Lad os betekent hier “laten we”. Het is een vaste aansporingsconstructie: lad is de gebiedende wijs van lade (“laten”), gevolgd door os (“ons”). Daarna staat het volgende werkwoord in de infinitief. Voorbeeld: Lad os gå. — “Laten we gaan.” vælge betekent “kiezen”. Dit is de infinitief; de vorm verandert hier niet door het onderwerp os. Voorbeeld: Jeg vil vælge. — “Ik wil kiezen.” grøntsagerne betekent “de groenten”. Het zelfstandig naamwoord is grøntsag (“groente”); het meervoud is grøntsager, en de bepaalde meervoudsvorm krijgt -ne: grøntsagerne. Het achtervoegsel maakt hier dus “de” expliciet onderdeel van het woord. Voorbeeld: Jeg køber grøntsagerne. — “Ik koop de groenten.” Samen vormt Lad os vælge grøntsagerne. de aansporing “Laten we de groenten kiezen.” De constructie Lad os + infinitief is herbruikbaar om gezamenlijk iets voor te stellen, terwijl grøntsagerne naar bepaalde groenten verwijst.

8. Jeg kan bestille nu.

   Ik kan de bestelling nu plaatsen.

   Jeg kan

   ik kan

   bestille

   bestellen

   nu

   nu

   Uitgebreide uitleg

   Jeg kan betekent hier “ik kan”. Jeg is de eerste persoon enkelvoud: “ik”. kan is de vorm van kunne (“kunnen”) voor de tegenwoordige tijd; het drukt hier mogelijkheid of beschikbaarheid uit. Na kan staat een werkwoord in de infinitief, zonder een equivalent van Nederlands te. bestille betekent hier “bestellen” of, volgens de vaste vertaling, “de bestelling plaatsen”. Het is de infinitief van het werkwoord. Het kan bijvoorbeeld ook in een andere zin voorkomen als: Jeg vil bestille mad. — “Ik wil eten bestellen.” nu betekent “nu” en plaatst de handeling in het huidige moment. Het verandert niet mee met persoon of aantal. Samen vormen de delen Jeg kan + bestille + nu de betekenis: “Ik kan de bestelling nu plaatsen.” De spreker geeft dus aan dat die handeling op dit moment mogelijk is. De volgorde is: onderwerp en modaal werkwoord, daarna de infinitief, en ten slotte de tijdsbepaling.