Een lichte snack kiezen | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Jeg vil have en snack.

   Ik wil een tussendoortje.

   Jeg vil

   ik wil

   have

   hebben

   snack

   tussendoortje

   Uitgebreide uitleg

   Jeg vil betekent hier “ik wil”. Jeg is de eerste persoon enkelvoud (“ik”); vil is de tegenwoordige vorm van ville. In deze combinatie drukt vil een wens uit. Het onderwerp staat vóór het werkwoord, zoals in dit eenvoudige Deense patroon: Jeg vil ... = “Ik wil ...”. Voorbeeld: Jeg vil sove. — “Ik wil slapen.” Hier staat vil voor de infinitief sove. have betekent hier “hebben” in de constructie vil have: “willen hebben”. Na vil staat het volgende werkwoord in de infinitief, dus have is de infinitief en niet een vervoegde vorm voor “ik”. De combinatie vil have kan daardoor een gewenste zaak uitdrukken: “willen hebben”. Voorbeeld: Jeg vil have kaffe. — “Ik wil koffie.” snack is hier een zelfstandig naamwoord voor een tussendoortje of kleine hap. Het is een leenwoord dat in het Deens als zelfstandig naamwoord wordt gebruikt. In en snack markeert en het gemeenschappelijke grammaticale geslacht; dat artikel zegt op zichzelf niet dat er nadruk ligt op een geteld aantal. Voorbeeld: Hun køber en snack. — “Zij koopt een tussendoortje.” Samen bestaat de zin uit Jeg (“ik”) + vil have (“wil hebben”) + en snack (“een tussendoortje”). De volledige betekenis is daarom: “Ik wil een tussendoortje.”

2. Jeg er ikke særlig sulten.

   Ik heb niet veel honger.

   Jeg er

   ik ben

   ikke

   niet

   særlig

   erg

   sulten

   hongerig

   Uitgebreide uitleg

   Jeg er betekent hier “ik ben”. Jeg is de eerste persoon enkelvoud: “ik”. er is de tegenwoordige tijd van være (“zijn”). De vaste combinatie jeg er is een bruikbaar begin voor eigenschappen of toestanden, bijvoorbeeld: Jeg er træt. — “Ik ben moe.” ikke maakt de bewering negatief: “niet”. In Jeg er ikke ... staat het vóór de eigenschap die wordt ontkend. Bijvoorbeeld: Jeg er ikke træt. — “Ik ben niet moe.” særlig betekent hier “erg” of “bijzonder” in de combinatie ikke særlig — “niet erg” of “niet bijzonder”. Het woord kan ook in een bevestigende context “bijzonder” of “speciaal” betekenen, maar met ikke drukt deze combinatie een beperkte graad uit. sulten betekent hier “hongerig”. Het is een bijvoeglijk naamwoord en staat na er als eigenschap van de spreker. De basisvorm is sulten; andere vormen zijn onder meer sultent bij een onzijdig enkelvoudig zelfstandig naamwoord en sultne bij meervoud of bepaalde vormen, afhankelijk van het zelfstandig naamwoord. Bijvoorbeeld: Barnet er sultent. — “Het kind heeft honger.” Samen vormen de delen Jeg er ikke særlig sulten de betekenis: “Ik heb niet veel honger” of letterlijker “Ik ben niet erg hongerig”. De spreker zegt dus dat de mate van honger laag is; de zin zegt niet dat de spreker helemaal geen honger heeft.

3. Så vælg noget let, for eksempel yoghurt.

   Kies dan iets lichts, zoals yoghurt.

   vælg

   kies

   noget

   iets

   let

   licht

   for eksempel

   bijvoorbeeld

   yoghurt

   yoghurt

   Uitgebreide uitleg

   vælg betekent hier “kies” en is de gebiedende wijs van vælge (“kiezen”). De vorm richt zich niet naar een onderwerp; bij een gewone aansporing staat het onderwerp vaak niet uitgedrukt. Voorbeeld: Vælg en bog. — “Kies een boek.” noget betekent “iets” en is het onbepaalde voornaamwoord voor een onbepaalde zaak of hoeveelheid. Het is niet hetzelfde als nogen, dat bij personen of telbare zaken kan voorkomen. Voorbeeld: Jeg vil have noget. — “Ik wil iets.” let betekent hier “licht”, in de betekenis van licht of makkelijk te eten. Het is de enkelvoudige vorm van het bijvoeglijk naamwoord let; in het Deens heeft deze vorm zowel bij gemeenschappelijk als onzijdig enkelvoud dezelfde spelling. In meervoud en bepaalde vormen verschijnt lette, bijvoorbeeld lette måltider — “lichte maaltijden”. In deze zin beschrijft let samen met noget een ongespecificeerd iets dat licht is. for eksempel is een vaste uitdrukking met de betekenis “bijvoorbeeld”. Ze introduceert een voorbeeld van wat zo’n lichte keuze kan zijn. Voorbeeld: Du kan tage frugt, for eksempel et æble. — “Je kunt fruit nemen, bijvoorbeeld een appel.” yoghurt is het zelfstandig naamwoord “yoghurt”. Het staat hier zonder lidwoord, omdat het na for eksempel als een voorbeeld van een soort voedsel wordt genoemd; de zin zegt niet dat er precies één portie is. Samen vormen de delen: Så (“dan”/“dus”) + vælg noget let (“kies iets lichts”) + for eksempel yoghurt (“bijvoorbeeld yoghurt”). De hele uiting betekent daarom: “Kies dan iets lichts, zoals yoghurt.”

4. Har vi også nødder?

   Hebben we ook noten?

   Har vi

   hebben we

   også

   ook

   nødder

   noten

   Uitgebreide uitleg

   Har vi staat hier als vraagconstructie: har is de tegenwoordige tijd van have en vi betekent “we”. In een gewone mededelende zin staat het onderwerp eerst: Vi har nødder. In een ja-neevraag komt het werkwoord vóór het onderwerp: Har vi nødder? Het werkwoord har blijft hetzelfde bij vi; de woordvolgorde maakt de vraag duidelijk. også betekent “ook”. Het voegt hier aan de vraag toe dat noten naast iets anders worden meegerekend. De plaats van også kan per zin variëren, maar in deze zin staat het direct vóór het zelfstandig naamwoord: Har vi også nødder?. nødder betekent hier “noten” en is het meervoud van en nød (“een noot”). Het is onbepaald meervoud: er wordt gevraagd of er noten zijn, zonder een bepaald aantal te noemen. Het bepaalde meervoud is nødderne (“de noten”). Voorbeeld: Jeg spiser nødder. — “Ik eet noten.” Samen vormen de delen de vraag Har vi også nødder?: “Hebben we ook noten?” De vraag gaat dus over de aanwezigheid van noten naast wat al eerder ter sprake is gekomen.

5. Der er nogle i skabet.

   Er liggen er een paar in de kast.

   Der er

   er zijn / er bevinden zich

   nogle

   een paar

   i

   in

   skabet

   de kast

   Uitgebreide uitleg

   Der er is de Deense aanwezigheidsconstructie voor “er is/zijn”. Der is hier een formeel onderwerp: het verwijst niet zelf naar een bepaald ding. Er is de tegenwoordige tijd van være (“zijn”). De constructie kan zowel met enkelvoud als meervoud worden gebruikt, bijvoorbeeld: Der er en bog på bordet. — “Er ligt een boek op tafel.” nogle betekent hier “een paar” of “enkele”. Het staat zelfstandig en verwijst naar een niet nader genoemde meervoudige groep; de zin zegt niet precies hoeveel het er zijn. Een nuttig contrast is nogen voor “iemand/iets” in bepaalde enkelvoudige contexten tegenover nogle voor “enkele/sommige” in het meervoud. Voorbeeld: Der er nogle æbler i kurven. — “Er liggen enkele appels in de mand.” i is het voorzetsel “in”. Het geeft hier aan waar de genoemde groep zich bevindt. Voorbeeld: Nøglerne er i tasken. — “De sleutels zitten in de tas.” skabet betekent “de kast”. De basisvorm is skab (“kast”); het achtervoegsel -et maakt hier de bepaalde enkelvoudsvorm skabet. skab is een onzijdig zelfstandig naamwoord: et skab betekent “een kast”, terwijl skabet “de kast” betekent. Het voorzetsel i staat dus voor de plaatsaanduiding i skabet, “in de kast”. Samen vormt Der er nogle i skabet de structuur “Er zijn enkele in de kast”: Der er introduceert wat aanwezig is, nogle benoemt die niet nader gespecificeerde meervoudige groep, en i skabet geeft de locatie aan. De vaste vertaling maakt duidelijk dat nogle hier als “een paar” wordt opgevat.

6. Yoghurt med nødder lyder godt.

   Yoghurt met noten klinkt goed.

   Yoghurt

   yoghurt

   med

   met

   nødder

   noten

   lyder

   klinkt

   godt

   goed

   Uitgebreide uitleg

   Yoghurt is hier het zelfstandig naamwoord voor yoghurt. Het kan bijvoorbeeld voorkomen in en yoghurt; een mogelijk meervoud is yoghurter. In deze zin is het onderdeel van datgene waarover een positieve beoordeling wordt gegeven. med betekent met en verbindt yoghurt met de genoemde toevoeging. Het is een voorzetsel en verandert niet om persoon of getal. nødder betekent hier noten. Dit is het meervoud van nød (noot): en nød → nødder. De vorm geeft meervoud aan, maar de zin zegt niet hoeveel noten het zijn. lyder komt van lyde (klinken) en staat in de tegenwoordige tijd. Deze vorm wordt niet alleen bij een enkelvoudig onderwerp gebruikt: de tegenwoordige tijd van dit werkwoord heeft hier dezelfde vorm voor verschillende personen en aantallen. Bijvoorbeeld: De lyder glade. — Zij klinken blij. godt betekent hier goed en vormt met lyder de beoordeling klinkt goed. Het is niet de vorm van het zelfstandig naamwoord nødder. Bij god horen onder meer de vormen god, godt en gode, afhankelijk van de constructie; in deze vaste uitdrukking staat godt. Het tegenovergestelde in dezelfde constructie is dårligt: Det lyder dårligt. — Dat klinkt slecht. Samen betekent Yoghurt med nødder lyder godt.: Yoghurt met noten klinkt goed. Het patroon X med Y lyder godt kan opnieuw worden gebruikt voor een combinatie die goed klinkt, bijvoorbeeld Te med honning lyder godt. — Thee met honing klinkt goed.

7. Tag en lille skål.

   Pak een kleine kom.

   Tag

   neem

   lille

   kleine

   skål

   kom

   Uitgebreide uitleg

   Tag staat hier aan het begin als gebiedende wijs van tage en betekent in deze context “pak”. De gebiedende wijs gebruikt deze korte vorm om iemand rechtstreeks tot een handeling aan te zetten. In andere contexten kan tage ook “nemen” of “brengen” betekenen; de vaste vertaling maakt hier de betekenis “pakken” passend. Voorbeeld: Tag bogen. — “Pak het boek.” lille betekent hier “kleine” en beschrijft skål. Dit is de vorm voor een enkelvoudig zelfstandig naamwoord in deze onbepaalde constructie. In een meervoudige vorm verandert het bijvoeglijk naamwoord bijvoorbeeld in små: små skåle — “kleine kommen”. Het is lille zelf dat de vorm draagt, niet het zelfstandig naamwoord. skål betekent “kom”. Het is een zelfstandig naamwoord met het gemeenschappelijke geslacht: en skål is “een kom”, skålen is “de kom”, en skåle is “kommen”. Het onbepaalde lidwoord en markeert hier een onbepaalde kom; het stelt op zichzelf geen numerieke hoeveelheid vast. Samen vormen de delen een gebiedende constructie: Tag + en lille skål betekent “Pak een kleine kom.” De handeling wordt aan de aangesprokene gericht, en lille beperkt welk soort kom bedoeld is. De herbruikbare structuur is: [gebiedende wijs] + [onbepaald lidwoord + bijvoeglijk naamwoord + zelfstandig naamwoord].

8. Det er ikke for meget.

   Het is niet te veel.

   Det er

   Het is

   ikke

   niet

   for meget

   te veel

   Uitgebreide uitleg

   Det er betekent hier “het is”. det is een onzijdig persoonlijk voornaamwoord dat in deze zin als onderwerp wordt gebruikt; de concrete zaak waarnaar het verwijst, wordt door de aangeleverde zin niet nader genoemd. er is de tegenwoordige tijd van være (“zijn”). Een bruikbaar patroon is Det er + beschrijving: Det er dyrt. — “Het is duur.” ikke betekent “niet” en maakt de daaropvolgende bewering ontkennend. In deze zin staat het na er: Det er ikke .... Het ontkent hier dus de beoordeling “te veel”; het betekent niet afzonderlijk “weinig”. for meget is de combinatie voor “te veel”. for drukt hier uit dat een hoeveelheid een geschikte of bedoelde grens overschrijdt; meget betekent “veel” en verwijst in deze combinatie naar een hoeveelheid. Vergelijk meget zonder for: Det er meget. — “Het is veel.” Met for wordt dat Det er for meget. — “Het is te veel.” Samen vormen de delen Det er + ikke + for meget: “Het is niet te veel.” De zin ontkent dus dat de bedoelde hoeveelheid een overschrijding is; hij zegt niet noodzakelijk dat de hoeveelheid klein is.

9. Jeg laver en nu.

   Ik maak er nu een.

   Jeg

   ik

   laver

   maak

   en

   er een

   nu

   nu

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik”: de spreker is degene die de handeling uitvoert. De vorm is de eerste persoon enkelvoud; in een andere rol gebruikt het Deens bijvoorbeeld du voor “jij”. Voorbeeld: Jeg kommer nu. — “Ik kom nu.” laver is hier de tegenwoordige tijd van lave, “maken”. Het Deens gebruikt deze vorm voor een handeling die nu plaatsvindt of als huidige activiteit wordt voorgesteld. lave kan afhankelijk van de context ook “doen” betekenen, maar in deze zin past “maken” bij de vaste vertaling. Voorbeeld: Jeg laver mad. — “Ik maak eten.” en betekent hier “er een”: het verwijst in de zin naar één nog niet nader genoemde zaak. Het is dus niet nodig om er een zelfstandig naamwoord achter te zetten om de vaste betekenis te begrijpen. Dezelfde vorm kan in andere Deense zinnen ook het onbepaalde lidwoord bij een gemeenschappelijk geslacht zijn; hier geeft de vertaling juist de zelfstandige betekenis “een” weer. Voorbeeld: Jeg køber en. — “Ik koop er een.” nu betekent “nu” en plaatst de handeling in het huidige moment. Het is een bijwoord en verandert niet mee met Jeg of met en. Voorbeeld: Hun kommer nu. — “Zij komt nu.” Samen vormen de delen Jeg laver en nu de betekenis “Ik maak er nu een.” Jeg geeft de uitvoerder aan, laver de huidige handeling, en het ene gemaakte voorwerp zonder het opnieuw te benoemen, en nu het tijdstip. De zin is daardoor een herbruikbaar patroon: Jeg + tegenwoordige vorm van een werkwoord + en + nu.

10. Gem nogle nødder til mig, tak.

    Laat alsjeblieft wat noten voor mij over.

    Gem

    bewaar; houd apart

    nogle

    wat; enkele

    nødder

    noten

    til mig

    voor mij

    tak

    alsjeblieft; dank je

    Uitgebreide uitleg

    Gem is de gebiedende wijs van gemme (“bewaren; apart houden”). De vorm spreekt de aangesprokene rechtstreeks aan; het onderwerp “jij” staat er niet apart bij. Bijvoorbeeld: Gem den til senere. — “Bewaar hem voor later.” nogle betekent hier “wat/enkele” en staat bij een meervoudig zelfstandig naamwoord. Het drukt een niet nader bepaalde hoeveelheid uit, zonder een exact aantal te noemen. Vergelijk en nød — “een noot” met nogle nødder — “wat noten”. nødder is het meervoud van nød (“noot”). De uitgang -er markeert hier het meervoud. Bijvoorbeeld: Jeg køber nødder. — “Ik koop noten.” til mig bestaat uit het voorzetsel til (“voor/naar”) en het persoonlijke voornaamwoord mig (“mij”). In deze zin geeft het aan voor wie de noten bewaard moeten blijven. Na til gebruikt het Deens hier de objectvorm mig, niet het onderwerpwoord jeg (“ik”). Bijvoorbeeld: Det er til mig. — “Dat is voor mij.” tak betekent letterlijk “dank je”, maar staat hier aan het einde als een beleefde verzachting van het verzoek, vergelijkbaar met “alsjeblieft”. Samen vormt Gem nogle nødder til mig, tak. een gebiedend verzoek: “Laat alsjeblieft wat noten voor mij over.” Gem geeft de opdracht, nogle nødder is wat apart gehouden moet worden, til mig noemt de ontvanger of begunstigde, en tak maakt het verzoek beleefd.