Jassen vergelijken op stof en pasvorm | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. De to jakker ligner hinanden meget.

   Deze twee jassen lijken erg op elkaar.

   De to

   de twee

   jakker

   jassen

   ligner hinanden

   lijken op elkaar

   meget

   erg

   Uitgebreide uitleg

   De to betekent hier “de twee”. De is in deze woordgroep het bepaalde woord vóór de expliciete hoeveelheid, terwijl to het telwoord “twee” is. Samen verwijzen ze dus naar precies twee entiteiten; het is niet alleen een algemene meervoudsaanduiding. jakker betekent hier “jassen”. Het is het meervoud van jakke (“jas”). De meervoudsvorm staat na to, omdat het genoemde kledingstuk er twee zijn. ligner hinanden betekent “lijken op elkaar”. ligner is de tegenwoordige tijd van ligne (“lijken”); in het Deens heeft deze vorm hier dezelfde vorm bij enkelvoud en meervoud. hinanden is het wederkerige element “elkaar”: de twee jassen worden met elkaar vergeleken. Het is dus een wederzijdse relatie, niet een beschrijving van slechts één jas. Een vergelijkbaar voorbeeld: De to huse ligner hinanden. — “De twee huizen lijken op elkaar.” Hier blijft ligner hinanden hetzelfde, terwijl huse een ander meervoudig zelfstandig naamwoord is. meget versterkt de vergelijking en betekent hier “erg” of “heel”. Het staat na ligner hinanden en zegt hoe sterk de overeenkomst is. De hele zin bouwt zo op: De to jakker (“de twee jassen”) is het onderwerp, ligner hinanden zegt dat ze op elkaar lijken, en meget versterkt dat oordeel. De volledige betekenis is: “Deze twee jassen lijken erg op elkaar.”

2. Lad os sammenligne stoffet og pasformen.

   Laten we de stof en de pasvorm vergelijken.

   Lad os

   laten we

   sammenligne

   vergelijken

   stoffet

   de stof

   og

   en

   pasformen

   de pasvorm

   Uitgebreide uitleg

   Lad os is een vaste manier om een voorstel in de eerste persoon meervoud te formuleren: “laten we …”. Lad is hier de gebiedende wijs van lade, maar samen met os vormt het een uitnodiging waarbij de spreker zichzelf en anderen insluit. Daarna volgt de infinitief: Lad os sammenligne = “laten we vergelijken”. sammenligne betekent hier “vergelijken”: twee zaken naast elkaar beoordelen om overeenkomsten of verschillen te zien. Het is de infinitief en blijft na Lad os in deze vorm staan. Een bruikbaar patroon is Lad os + infinitief, bijvoorbeeld: Lad os vente. — “Laten we wachten.” stoffet betekent hier “de stof” of “het materiaal”. Het is de bepaalde vorm van stof; stoffet verwijst dus naar een specifieke stof die in deze context wordt besproken. Het achtervoegsel -et markeert bij dit woord de bepaalde enkelvoudsvorm. De onbepaalde vorm is et stof, de bepaalde vorm stoffet. og is het voegwoord “en”. Het verbindt hier twee zelfstandige naamwoordgroepen die samen het object van sammenligne vormen. pasformen betekent “de pasvorm”. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van pasform: en pasform → pasformen. De vorm bevat geen aanwijzing voor een meervoud; het gaat hier om één specifieke pasvorm. Samen vormen de delen Lad os sammenligne stoffet og pasformen. de uitnodiging: “Laten we de stof en de pasvorm vergelijken.” De spreker stelt dus een gezamenlijke handeling voor: zowel de stof als de pasvorm wordt bij de vergelijking betrokken.

3. Den her føles let.

   Deze voelt licht aan.

   Den her

   deze

   føles

   voelt aan

   let

   licht

   Uitgebreide uitleg

   Den her betekent hier “deze” of “dit exemplaar”. Het is een aanwijzende vorm voor één dichtbij aangewezen zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijke geslacht; den markeert die vorm, terwijl her “hier” toevoegt. Uit de zin alleen blijkt niet welk concreet voorwerp ermee wordt aangewezen. Voorbeelden: Den her er blød. = “Deze is zacht.” Det her er blødt. = “Dit is zacht.” In het tweede voorbeeld staat det her bij een onzijdig zelfstandig naamwoord. føles beschrijft hier hoe iets aanvoelt bij aanraking of beoordeling. De vorm is de tegenwoordige vorm van de s-vorm føles, verwant aan at føle (“voelen”); de gewone actieve tegenwoordige vorm van at føle is føler. Voorbeeld: Stoffet føles blødt. = “De stof voelt zacht aan.” De s-vorm maakt hier geen verleden tijd: de verleden vorm in dezelfde constructie is føltes, zoals in Stoffet føltes blødt. = “De stof voelde zacht aan.” let betekent hier “licht van gewicht”. Het is de basisvorm van het bijvoeglijke naamwoord let. In onbepaald enkelvoud blijft het let bij zowel gemeenschappelijk als onzijdig geslacht; in meervoud en bepaalde vormen verschijnt lette. Voorbeelden: En let taske = “een lichte tas” en Et let tæppe = “een lichte deken”. In een andere context kan let ook “gemakkelijk” betekenen, maar de vaste vertaling ondersteunt hier de betekenis “licht”. Samen vormt Den her føles let de structuur aanwijzend onderwerp + føles + bijvoeglijk naamwoord: “Deze voelt licht aan.” Het bijvoeglijke naamwoord beschrijft de indruk die het aangewezen voorwerp geeft.

4. Stoffet virker tyndt.

   De stof lijkt dun.

   Stoffet

   de stof

   virker

   lijkt

   tyndt

   dun

   Uitgebreide uitleg

   Stoffet betekent hier “de stof” of “het materiaal”. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van stof: et stof → stoffet. Het lidwoord et laat zien dat stof in deze betekenis een onzijdig woord is; -et maakt het bepaald. Voorbeeld: Stoffet er blødt. — “De stof is zacht.” virker betekent hier “lijkt” of “komt over als”. Het is de tegenwoordige tijd van virke; dezelfde vorm wordt gebruikt bij verschillende personen: jeg virker, du virker, stoffet virker. In deze zin drukt virker een indruk uit, niet een handeling waarbij de stof iets “werkt”. Voorbeeld: Det virker godt. — “Dat lijkt goed.” tyndt betekent “dun”. De basisvorm is tynd. Omdat stoffet een onzijdig enkelvoudig zelfstandig naamwoord is, staat het bijvoeglijk naamwoord hier in de onzijdige vorm tyndt. Vergelijk: en tynd trøje — “een dunne trui” (gemeenschappelijk geslacht), et tyndt stof — “een dunne stof” (onzijdig), tynde trøjer — “dunne truien” (meervoud). De uitgang hoort dus bij tynd, niet bij stof. Samen vormen de delen Stoffet virker tyndt. de betekenis: “De stof lijkt dun.” De zin beschrijft een waargenomen indruk van de stof; virker maakt duidelijk dat dit als beoordeling of indruk wordt gepresenteerd, en tyndt stemt af op het onzijdige woord stoffet.

5. Den anden føles mere robust og varmere.

   De andere voelt steviger en warmer aan.

   Den anden

   de andere

   føles

   voelt aan

   mere

   meer

   robust

   stevig; robuust

   varmere

   warmer

   Uitgebreide uitleg

   Den anden betekent hier “de andere”. Den is de vorm voor een enkelvoudig zelfstandig naamwoord van gemeenschappelijk geslacht; het wordt hier zelfstandig gebruikt. Anden betekent “andere” en staat hier in de bepaalde combinatie den anden. De tekst en vertaling zeggen niet welk concreet voorwerp ermee bedoeld wordt. føles is de tegenwoordige tijd van føle (“voelen”). Met føle beschrijf je hier hoe iets aanvoelt, niet noodzakelijk een bewuste handeling van de spreker. Een bruikbaar patroon is X føles + bijvoeglijk naamwoord: Stoffet føles blødt — “De stof voelt zacht aan.” mere robust vormt samen de vergrotende trap van robust: “steviger” of “robuuster”. Mere betekent “meer” en staat vóór een bijvoeglijk naamwoord; robust blijft hier in zijn basisvorm. Dezelfde analytische vergelijking verschijnt bijvoorbeeld in mere praktisk — “praktischer”. varmere is de vergrotende trap van varm (“warm”): varm – varmere — “warm – warmer”. In deze vorm wordt de vergelijking rechtstreeks in het bijvoeglijk naamwoord uitgedrukt. Het woord og (“en”) verbindt de twee eigenschappen. Samen betekent Den anden føles mere robust og varmere: “De andere voelt steviger en warmer aan.” De eerste vergelijking gebruikt mere plus robust; de tweede gebruikt de vergelijkende vorm varmere. Beide eigenschappen worden aan hetzelfde, niet nader benoemde voorwerp toegeschreven.

6. Den er måske bedre til hverdagsbrug.

   Die is misschien beter voor dagelijks gebruik.

   Den

   die

   er

   is

   måske

   misschien

   bedre

   beter

   hverdagsbrug

   dagelijks gebruik

   Uitgebreide uitleg

   Den verwijst hier naar een eerder besproken enkelvoudig voorwerp: “die”. In het Deens is den de vorm voor een enkelvoudig zelfstandig naamwoord van de gemeenschappelijke gender; de vorm zegt op zichzelf niet welk voorwerp bedoeld is. Voor een meervoudig voorwerp of een onzijdig enkelvoudig woord gebruikt het Deens andere vormen. er is de tegenwoordige vorm van at være (“zijn”). Samen met Den vormt het Den er ...: “Die is ...”. Voorbeeld: Bogen er tung. — “Het boek is zwaar.” måske betekent “misschien” en maakt de uitspraak niet zeker. Het staat hier vóór de vergelijking: “is misschien beter”. bedre is de vergrotende trap van god (“goed”): god — bedre — bedst (“goed” — “beter” — “best”). De vorm bedre vergelijkt hier die optie met een andere eerder besproken optie; hij betekent dus niet simpelweg “goed”. Voorbeeld: Denne løsning er bedre. — “Deze oplossing is beter.” hverdagsbrug is een zelfstandig naamwoord voor gebruik in het dagelijks leven. Het is een samenstelling van hverdag (“alledaagse dag/dagelijks leven”) en brug (“gebruik”). In deze zin gaat het om geschiktheid voor dagelijks gebruik, niet om een letterlijk genoemd aantal dagen. Samen betekent Den er måske bedre til hverdagsbrug.: “Die is misschien beter voor dagelijks gebruik.” Den is het besproken voorwerp, er betekent “is”, måske verzacht de zekerheid, en bedre til hverdagsbrug vergelijkt de geschiktheid ervan voor dagelijks gebruik met die van de andere optie.

7. Prøv den først, og se, hvordan den føles.

   Trek hem eerst aan en kijk hoe hij aanvoelt.

   Prøv

   probeer / pas

   den

   hem

   først

   eerst

   se

   kijk

   hvordan

   hoe

   føles

   aanvoelt

   Uitgebreide uitleg

   Prøv is de gebiedende wijs van prøve (“proberen”). In deze context betekent het, volgens de vaste vertaling, “passen” of “aantrekken”: prøve kan dus ook voor kleding worden gebruikt. Voorbeeld: Prøv jakken. — “Pas de jas.” den is hier het Deense objectpronomen voor een enkelvoudig woord van het en-geslacht. Het verwijst in deze zin naar het kledingstuk dat wordt aangetrokken; het pronomen zelf geeft niet aan welk kledingstuk dat precies is. De vorm verandert niet door naamval. den contrasteert onder andere met det voor een enkelvoudig woord van het ett-geslacht en dem voor meervoud. først betekent “eerst” en geeft de volgorde aan. De handeling van passen komt dus vóór de daaropvolgende handeling van kijken. Voorbeeld: Prøv den først. — “Pas hem eerst.” se is de gebiedende wijs van se (“zien/kijken”). In se, hvordan ... betekent het “kijk” of “kijk eens”. De gebiedende wijs heeft hier geen apart persoonskenmerk: de aangesproken persoon wordt uit de situatie begrepen. hvordan is een vraagwoord voor de manier waarop iets gebeurt of aanvoelt: “hoe”. Het leidt hier een bijzin in die beschrijft wat men moet bekijken. Een bruikbaar patroon is se, hvordan X ... — “kijk hoe X ...”. føles is hier de tegenwoordige vorm met -s van føle, in de betekenis “aanvoelen”. In den føles gaat het om hoe het kledingstuk aanvoelt; het gaat niet om wat de aangesprokene zelf voelt. De vorm føles verandert niet naar persoon of getal: bijvoorbeeld den føles en de føles gebruiken dezelfde vorm. Dat verschilt van føler, de tegenwoordige vorm in jeg føler (“ik voel”). Voorbeeld: Stoffet føles blødt. — “De stof voelt zacht aan.” De delen worden verbonden door og (“en”): Prøv den først betekent “Pas hem eerst”, en se, hvordan den føles betekent “kijk hoe hij aanvoelt”. Samen vormt de zin een opdracht met twee opeenvolgende handelingen: trek het bedoelde kledingstuk eerst aan en kijk daarna hoe het aanvoelt.

8. Jeg vil prøve dem begge, før jeg beslutter mig.

   Ik zal beide jassen passen voordat ik beslis.

   Jeg vil

   ik zal

   prøve

   passen

   dem begge

   ze allebei

   før

   voordat

   jeg beslutter mig

   ik beslis

   Uitgebreide uitleg

   Jeg vil betekent hier dat de spreker van plan is iets te doen: “ik zal/ik wil”. Het patroon jeg vil + infinitief drukt een voornemen of toekomstige handeling uit; vil staat vóór het werkwoord in de infinitief. Bijvoorbeeld: Jeg vil vente. — “Ik zal wachten.” prøve betekent hier “passen”: de spreker wil de jassen uitproberen door ze aan te trekken. Dezelfde vorm kan in andere contexten ook “proberen” betekenen. Na vil blijft het werkwoord prøve in de infinitief. Bijvoorbeeld: Jeg vil prøve skoene. — “Ik wil de schoenen passen.” dem begge betekent “ze allebei”. dem is hier het object voor meerdere personen of dingen; de vaste vertaling maakt duidelijk dat het om beide jassen gaat. begge versterkt dat het om de twee samen gaat. Een vergelijkbaar patroon is Jeg tager dem begge. — “Ik neem ze allebei.” før betekent “voordat” en leidt de tijdsbepaling in. Wat erop volgt, gebeurt later dan de handeling in de hoofdzin. Het is een voegwoord, geen onderdeel van het werkwoord beslutter mig. jeg beslutter mig betekent “ik beslis”. beslutter is de tegenwoordige tijd van beslutte; mig is het wederkerende voornaamwoord dat bij het onderwerp jeg hoort. Samen vormt dit de wederkerende uitdrukking beslutte sig — “besluiten”. Bijvoorbeeld: Hun beslutter sig senere. — “Zij beslist later.” De hoofdzin Jeg vil prøve dem begge zegt dat de spreker van plan is beide jassen te passen. De bijzin før jeg beslutter mig geeft aan dat dit gebeurt voordat de spreker een beslissing neemt. Samen betekent de hele zin: “Ik zal beide jassen passen voordat ik beslis.”

9. Det burde gøre valget lettere.

   Dat zou de keuze gemakkelijker moeten maken.

   Det

   dat; het

   burde

   zou moeten

   gøre

   maken

   valget

   de keuze

   lettere

   gemakkelijker

   Uitgebreide uitleg

   Det betekent hier dat en verwijst naar de voorafgaande situatie als geheel: beide jassen passen voordat er wordt beslist. Het is dus geen specifiek genoemd zelfstandig naamwoord. In deze constructie staat det als onderwerp van de zin. burde is de vorm van bør in de verleden tijd, maar hier drukt die vooral een verwachting of voorzichtige voorspelling uit: zou moeten. Na een modaal werkwoord staat het volgende werkwoord in de infinitief, zonder at: burde gøre. gøre betekent hier maken of ervoor zorgen dat iets wordt.... Het staat in de infinitief na burde. Een bruikbaar patroon is gøre noget lettere = iets gemakkelijker maken. Voorbeeld: Det gør arbejdet lettere. — Dat maakt het werk gemakkelijker. valget betekent de keuze. Het is de bepaalde vorm van valg (keuze): valg → valget. De uitgang -et markeert hier een enkelvoudig onzijdig zelfstandig naamwoord in de bepaalde vorm; het is niet de vorm van het bijvoeglijk naamwoord. lettere betekent gemakkelijker en is de vergrotende trap van let: let — lettere — lettest (gemakkelijk — gemakkelijker — het gemakkelijkst). Het beschrijft hier valget, maar de vergrotende vorm staat bij de constructie gøre ... lettere: iets gemakkelijker maken. Samen vormt de zin het patroon Det burde gøre X lettere: Dat zou X gemakkelijker moeten maken. Hier is X valget, dus de volledige betekenis is: Dat zou de keuze gemakkelijker moeten maken. De formulering drukt een verwachting uit over het effect van de voorafgaande situatie, niet een vaststaand resultaat.