Boodschappen doen met een lijst | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Lad os holde os til indkøbslisten.

   Laten we ons aan het boodschappenlijstje houden.

   Lad os

   laten we

   holde

   houden

   os

   ons

   til

   aan

   indkøbslisten

   het boodschappenlijstje

   Uitgebreide uitleg

   Lad os is een vaste manier om een voorstel voor de eerste persoon meervoud te formuleren: “laten we …”. Lad is hier de gebiedende wijs van lade (“laten”), en os is de vorm voor “ons”. Na Lad os volgt doorgaans een infinitief, zoals holde. Voorbeeld: Lad os gå. — “Laten we gaan.” holde betekent hier “houden” in de constructie holde sig til: zich aan iets houden of bij iets blijven. De infinitiefvorm is holde; de tegenwoordige tijd is holder. In deze uitdrukking staat het werkwoord samen met een wederkerend voornaamwoord: holde sig til (“zich aan … houden”). os betekent hier “ons” en verwijst terug naar de groep die met Lad os wordt voorgesteld. Het is dus niet een los onderwerp; het maakt deel uit van de wederkerende constructie holde os til. In het Deens zijn bijvoorbeeld mig (“mij/me”) en sig (“zich”) andere vormen, afhankelijk van de persoon en de grammaticale functie. til betekent hier “aan” in de vaste combinatie holde os til + iets. Het geeft aan waaraan de groep zich houdt. Voorbeeld: Vi holder os til planen. — “We houden ons aan het plan.” indkøbslisten betekent “het boodschappenlijstje”. Het is een bepaald enkelvoud: indkøbsliste betekent “boodschappenlijstje” en indkøbslisten betekent “het boodschappenlijstje”. Het deel indkøb verwijst naar boodschappen of inkopen, en liste naar een lijst; samen vormen ze het zelfstandig naamwoord indkøbsliste. De bepaalde vorm wordt hier door het achtervoegsel -en aan het woord toegevoegd. Dit is een zelfstandig naamwoord en niet het werkwoord holde. Samen vormen Lad os holde os til indkøbslisten de betekenis: “Laten we ons aan het boodschappenlijstje houden.” De opbouw is Lad os + infinitief holde + wederkerend os + til + het bepaalde zelfstandig naamwoord indkøbslisten. De zin is een voorstel om bij het boodschappenlijstje te blijven, niet een bewering dat de groep dat al heeft gedaan.

2. Så burde vi ikke købe for meget.

   Dan zouden we niet te veel moeten kopen.

   Så

   dan

   burde vi

   zouden we moeten

   ikke

   niet

   købe

   kopen

   for meget

   te veel

   Uitgebreide uitleg

   Så betekent hier “dan” of “dus” en verbindt deze uitspraak met de voorafgaande afspraak. In andere contexten kan het ook “zo” betekenen; hier past de gevolgtrekkende betekenis bij de vaste vertaling. burde vi bevat het modale werkwoord burde en het onderwerp vi (“wij”). Burde is de vorm die bij het werkwoord bør hoort en drukt hier een aanbeveling of wat passend zou zijn uit. De volgorde burde vi ontstaat doordat dit een hoofdzin met inversie is: na het eerste zinsdeel staat het werkwoord vóór het onderwerp. Vergelijk: Vi bør købe mere. — “Wij zouden meer moeten kopen.” ikke betekent “niet” en ontkent hier de daaropvolgende handeling. In deze zin maakt ikke dus niet for meget op zichzelf onwaar, maar ontkent het geheel købe for meget: niet te veel kopen. købe betekent “kopen”. Het is de infinitief na het modale burde; in het Deens staat daar geen at tussen. Bijvoorbeeld: Vi bør vente. — “Wij zouden moeten wachten.” for meget betekent “te veel”. For geeft hier overschrijding van een passende hoeveelheid aan, en meget verwijst naar een niet-telbare hoeveelheid. Bij telbare meervoudige zaken staat vaak for mange, bijvoorbeeld: Vi køber for mange æbler. — “Wij kopen te veel appels.” Samen vormt de zin: Så + burde vi + ikke + købe + for meget: “Dan zouden we niet te veel moeten kopen.” De zin geeft daarmee een aanbeveling om de hoeveelheid bij het kopen te beperken.

3. Hvor står pastaen og risen?

   Waar staan de pasta en de rijst?

   Hvor

   waar

   står

   staan

   pastaen

   de pasta

   risen

   de rijst

   Uitgebreide uitleg

   Hvor betekent hier “waar” en vraagt naar een plaats. Het is een vraagwoord; vergelijk hvor er butikken? — “waar is de winkel?” en hvordan? — “hoe?”, een andere soort vraag. står is de tegenwoordige tijd van stå, “staan”. Bij een voorwerp kan stå ook betekenen dat het zich ergens bevindt of ergens staat; in deze zin gaat het om de locatie van de pasta en de rijst. De vorm står blijft in de tegenwoordige tijd hetzelfde bij verschillende personen en aantallen. Voorbeeld: Varerne står på hylden. — “De goederen staan op de plank.” pastaen betekent “de pasta”. pasta is het basiswoord; -en maakt hier de bepaalde enkelvoudsvorm. De bepaalde vorm verwijst naar pasta die in deze situatie als geïdentificeerd wordt behandeld, zonder op zichzelf een hoeveelheid uit te drukken. risen betekent “de rijst”. Het basiswoord is ris; ook hier markeert -en de bepaalde vorm. In deze context wordt rijst als een voedingsmiddel of massa benoemd, niet als een geteld aantal afzonderlijke korrels. Voorbeeld: Ris er klar. — “De rijst is klaar.” og verbindt de twee onderwerpen: “en”. De vraagopbouw is Hvor + de vervoegde vorm står + het onderwerp pastaen og risen. Het werkwoord staat dus vóór het onderwerp, zoals vaak in een Deense vraag die met een vraagwoord begint. Samen betekent Hvor står pastaen og risen?: “Waar staan de pasta en de rijst?” De vraag zoekt de plaats waar deze twee genoemde voedingsmiddelen zich bevinden. De daaropvolgende formulering De står ... gebruikt hetzelfde werkwoord om op die locatievraag te antwoorden.

4. De står i gangen med tørvarer.

   Ze staan in het gangpad met droge etenswaren.

   De

   ze

   står

   staan

   gangen

   het gangpad

   med

   met

   tørvarer

   droge etenswaren

   Uitgebreide uitleg

   De betekent hier “ze” en is het Deense persoonlijke voornaamwoord voor de derde persoon meervoud. De vorm verandert niet naar geslacht; voor één persoon kan De in een formele aanspreekvorm ook “u” betekenen, maar de vaste vertaling en de context ondersteunen hier de meervoudsbetekenis “ze”. står is de tegenwoordige tijd van stå, “staan”. Het onderwerp is meervoud, maar deze werkwoordsvorm is in het Deens niet verschillend voor enkelvoud en meervoud. Voorbeeld: Jeg står her. — “Ik sta hier.” gangen betekent hier “het gangpad”. De vorm bestaat uit gang plus het bepaalde achtervoegsel -en: gang is “gang/pad” en gangen is “de gang/het gangpad” als bepaald geheel. Het Nederlandse lidwoord hoeft dus niet letterlijk hetzelfde te zijn als het Deense; de Deense bepaaldheid zit in de vorm zelf. med betekent “met” en verbindt hier de plaatsaanduiding met wat daar aanwezig is. Het geeft in deze zin niet aan dat iemand samen met een persoon staat. tørvarer betekent “droge etenswaren” of “droge levensmiddelen”. Het is een meervoudsvorm: tør betekent “droog” en varer betekent “waren/goederen”. In deze vaste zin verwijst het naar de soort producten in het gangpad, niet naar één afzonderlijk product. Samen vormen de delen: De står — “ze staan”, i gangen — “in het gangpad”, en med tørvarer — “met droge etenswaren”. De hele zin betekent daarom: “Ze staan in het gangpad met droge etenswaren.” i hoort bij de plaatsgroep en maakt expliciet dat de bedoelde plaats het gangpad is.

5. Det er den pasta, vi købte sidst.

   Dit is de pasta die we de vorige keer hebben gekocht.

   Det er

   dit is

   den

   de

   pasta

   pasta

   vi

   wij

   købte

   kochten

   sidst

   de vorige keer

   Uitgebreide uitleg

   Det er is hier een identificatiepatroon: “dit is ...”. Det is de onzijdige enkelvoudsvorm van het pronomen dat hier als formeel onderwerp in deze constructie staat; er is de tegenwoordige tijd van være (“zijn”). Het patroon Det er X is bruikbaar om iets aan te wijzen of te identificeren. den staat vóór pasta en maakt de naamwoordgroep bepaald: “de pasta”. De vorm past bij een bepaald zelfstandig naamwoord in het enkelvoud van het gemeenschappelijk geslacht. Het betekent hier niet “één”; een Deense onbepaalde vorm zou een andere constructie gebruiken. pasta betekent “pasta”. Het is hier het zelfstandig naamwoord dat wordt geïdentificeerd. In een nieuwe zin kan hetzelfde woord bijvoorbeeld voorkomen in Jeg laver pasta — “Ik maak pasta.” vi betekent “wij” en is het onderwerp van de bijzin. Het verwijst hier volgens de vaste vertaling naar de groep die de pasta heeft gekocht. De vorm vi is de subjectsvorm; als object staat in het Deens os (“ons”). købte is de verleden tijd van købe (“kopen”): købe → købte. Deense werkwoorden veranderen in de verleden tijd niet naar persoon of getal, dus vi købte betekent “wij kochten”, maar jeg købte betekent ook “ik kocht”. sidst betekent hier “de vorige keer”. Het bepaalt wanneer het kopen plaatsvond. In vi købte sidst staat het werkwoord dus in de verleden tijd en verwijst sidst naar een eerdere gelegenheid. De woorden vi købte vormen samen een betrekkelijke bijzin die den pasta nader bepaalt: de pasta die wij de vorige keer kochten. In het Deens kan het betrekkelijke voornaamwoord als object worden weggelaten; daarom staat er direct vi købte, zonder een extra woord voor “die”. Samen betekent de zin: “Dit is de pasta die we de vorige keer hebben gekocht.”

6. Lad os lægge en pakke i indkøbsvognen.

   Laten we één pak in het winkelwagentje doen.

   Lad os

   laten we

   lægge

   doen/leggen

   pakke

   pak

   indkøbsvognen

   het winkelwagentje

   Uitgebreide uitleg

   Lad os is een vaste manier om een voorstel of aansporing te formuleren: “laten we …”. Lad is hier de gebiedende wijs van lade (“laten”), gevolgd door os (“ons”). Het volgende werkwoord staat in de infinitief. Voorbeeld: Lad os gå. — “Laten we gaan.” lægge betekent hier “leggen” of, ruimer in deze context, “doen/plaatsen”. Het is de infinitief na Lad os. Een nuttig contrast is lægge tegenover ligge: lægge beschrijft het plaatsen van iets door een handelende persoon, terwijl ligge de toestand “liggen” beschrijft. Voorbeeld: Jeg lægger bogen på bordet. — “Ik leg het boek op tafel.” pakke betekent hier “pak”. Het is een telbaar zelfstandig naamwoord in het enkelvoud. De vorm en pakke heeft een onbepaald lidwoord; in deze vaste vertaling wordt bovendien bedoeld dat het om één pakket gaat. Het zelfstandig naamwoord zelf is niet hetzelfde als het werkwoord pakke (“inpakken”); de woordvorm en functie bepalen hier dat het een naamwoord is. indkøbsvognen betekent “het winkelwagentje”. De basisvorm is indkøbsvogn; -en maakt hiervan de bepaalde enkelvoudsvorm, ongeveer “het winkelwagentje”. indkøbsvogn is een samenstelling met indkøb (“boodschappen doen/inkopen”) en vogn (“wagen”), maar in gebruik leer je het als één zelfstandig naamwoord. i ervoor geeft de plaats aan: “in”. Samen vormen de delen Lad os + infinitief lægge een voorstel om iets te plaatsen. en pakke is het voorwerp, en i indkøbsvognen geeft de bestemming aan. De hele zin betekent daarom: “Laten we één pak in het winkelwagentje doen.”

7. Derefter mangler vi kun mælk.

   Daarna hebben we alleen nog melk nodig.

   Derefter

   daarna

   mangler

   hebben nodig

   vi

   we

   kun

   alleen

   mælk

   melk

   Uitgebreide uitleg

   Derefter betekent hier ‘daarna’ of ‘vervolgens’. Het is een bijwoord dat een later moment in de volgorde aanwijst. Een bruikbaar contrast is før (‘daarvoor’): Derefter går vi til kassen. = ‘Daarna gaan we naar de kassa.’ mangler is hier de tegenwoordige tijd van mangle, ‘ontbreken’ of ‘nodig hebben’. In deze zin drukt het uit dat melk het enige is dat nog ontbreekt. De vorm is niet specifiek voor een mannelijk of vrouwelijk onderwerp; de tegenwoordige tijd blijft bij vi gewoon mangler. Vergelijk: Jeg mangler mælk. = ‘Ik heb melk nodig.’ vi betekent ‘we’ en is het onderwerp van mangler. Het verwijst hier naar de sprekers als groep; de zin specificeert niet hoeveel personen die groep omvat. Het bijbehorende objectsvorm is os, bijvoorbeeld in Hun hjælper os. = ‘Zij helpt ons.’ kun betekent ‘alleen’ of ‘slechts’. Het beperkt hier wat er nog nodig is: niet nog meer boodschappen, maar alleen melk. De precieze reikwijdte blijkt uit de combinatie met mælk. mælk betekent ‘melk’. Het is een stofnaam en wordt in deze zin zonder lidwoord gebruikt, omdat er niet een bepaald pak of een expliciet aantal wordt genoemd. Jeg drikker mælk. = ‘Ik drink melk.’ Samen vormen de delen: Derefter (‘daarna’) + mangler vi (‘hebben we nodig’/‘ontbreekt ons’) + kun mælk (‘alleen melk’). De volledige betekenis is: ‘Daarna hebben we alleen nog melk nodig.’

8. Så kan vi gå direkte til kassen.

   Dan kunnen we meteen naar de kassa.

   Så

   dan

   kan vi

   kunnen we

   gå

   gaan

   direkte

   meteen

   kassen

   de kassa

   Uitgebreide uitleg

   Så betekent hier “dan” en verbindt deze stap met wat eerder is gezegd. Het kan in andere contexten ook “zo” betekenen, maar die betekenis past hier niet. kan vi bestaat uit kan, de tegenwoordige tijd van kunne, en vi, “we”. Kunne drukt hier de mogelijkheid of praktische haalbaarheid uit: “kunnen we”. Het werkwoord staat in het Deens in deze vorm bij verschillende personen; kan is dus niet specifiek een meervoudsvorm. Vergelijk: Jeg kan gå = “Ik kan gaan” en Vi kan gå = “Wij kunnen gaan”. gå betekent hier “gaan” en staat na het modale werkwoord kan in de infinitief. Na een vorm van kunne blijft het volgende werkwoord in deze basisvorm: kan gå = “kan gaan”. Voorbeeld: De kan vente = “Zij kunnen wachten”. direkte betekent hier “meteen”, in de zin van rechtstreeks naar de volgende bestemming gaan. Het is een bijwoord en beschrijft de manier of route van gå; het is hier niet het zelfstandig naamwoord “de directheid”. Voorbeeld: Vi går direkte hjem = “We gaan meteen naar huis”. kassen is de bepaalde enkelvoudsvorm van kasse, hier “de kassa”. De uitgang -en markeert bij dit woord bepaaldheid: en kasse = “een kassa”, kassen = “de kassa”. De vaste combinatie til kassen betekent “naar de kassa”; til geeft de bestemming aan. De bronzin zegt daarmee niet dat er een geteld aantal kassa’s wordt genoemd. Samen vormen de delen Så kan vi gå direkte til kassen de betekenis: “Dan kunnen we meteen naar de kassa.” De volgorde is: overgang (Så), mogelijkheid met onderwerp (kan vi), handeling (gå) en vervolgens de directe bestemming (til kassen).