De schrijfwarenafdeling vinden | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Undskyld, hvor er papirafdelingen?

   Pardon, waar is de schrijfwarenafdeling?

   Undskyld

   Pardon / excuseer

   hvor er

   waar is

   papirafdelingen

   schrijfwarenafdeling

   Uitgebreide uitleg

   Undskyld betekent hier “pardon” of “excuseer”. Het is een beleefde manier om iemands aandacht te vragen voordat je een vraag stelt. Het kan ook als verontschuldiging worden gebruikt. Voorbeeld: Undskyld, kan du hjælpe mig? — “Pardon, kunt u mij helpen?” hvor er betekent “waar is”. Hvor is het vraagwoord voor een plaats; vergelijk hvor bor du? — “waar woon je?” Er is de tegenwoordige tijd van være (“zijn”). In deze vraag staat het werkwoord vóór het onderwerp: Hvor er ...? (“Waar is ...?”). Het onderwerp volgt hier als papirafdelingen. papirafdelingen betekent hier “de schrijfwarenafdeling”. Het is één Deens samengesteld zelfstandig naamwoord: papir (“papier”) + afdeling (“afdeling”). De vorm afdelingen is de bepaalde enkelvoudsvorm van afdeling: en afdeling is “een afdeling”, afdelingen is “de afdeling”. De uitgang -en hoort dus bij het zelfstandig naamwoord, niet bij papir. Samen vormen de delen de beleefde locatievraag: Undskyld trekt eerst de aandacht, hvor er vraagt naar een plaats, en papirafdelingen benoemt de gezochte afdeling. De volledige betekenis is: “Pardon, waar is de schrijfwarenafdeling?”

2. Den er forbi udstillingen med notesbøger til højre.

   Die is voorbij de display met notitieboeken aan de rechterkant.

   Den

   die/dat

   er

   is

   forbi

   voorbij

   udstillingen

   de display

   med

   met

   notesbøger

   notitieboeken

   til højre

   aan de rechterkant

   Uitgebreide uitleg

   Den betekent hier “die/dat” en is de enkelvoudige vorm voor een woord van het gemeenschappelijke geslacht. De vorm zelf geeft geen uniek concreet antecedent aan; de vertaling ondersteunt wel de aanwijzende verwijzing in deze zin. Vergelijk als patroon: den + zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijke geslacht, bijvoorbeeld den store butik — “de grote winkel”. er is de tegenwoordige tijd van at være (“zijn”). In het Deens blijft de tegenwoordige vorm er hetzelfde bij verschillende personen en aantallen: jeg er — “ik ben”, de er — “zij zijn”. forbi betekent hier “voorbij” of “aan de andere kant van”. Als voorzetsel staat het voor de plaats die men passeert of waar men voorbijgaat. Voorbeeld: Gå forbi døren. — “Loop langs de deur / Ga de deur voorbij.” udstillingen betekent hier “de display”. Het basiswoord is udstilling; de uitgang -en maakt er de bepaalde enkelvoudsvorm van. Dezelfde uitgang markeert bij dit woord dus bepaaldheid, niet een meervoud. Voorbeeld: Udstillingen er stor. — “De display is groot.” med betekent “met” en verbindt hier de display met wat erop of erbij staat. Voorbeeld: en kasse med bøger — “een doos met boeken”. notesbøger betekent “notitieboeken”. Het enkelvoud is notesbog, en notesbøger is het meervoud. Het meervoud staat hier zonder bepaalde uitgang, dus het betekent “notitieboeken” en niet “de notitieboeken”. Voorbeeld: Jeg køber notesbøger. — “Ik koop notitieboeken.” til højre is een vaste plaatsaanduiding voor “aan de rechterkant” of “naar rechts”, afhankelijk van de context. højre betekent “rechts/rechter-”; in deze zin duidt de hele woordgroep een plaats aan. Voorbeeld: Butikken ligger til højre. — “De winkel ligt aan de rechterkant.” Samen vormen de delen: Den er forbi udstillingen med notesbøger til højre. De aanwijzende vorm verwijst naar iets dat zich bevindt; er geeft de toestand of plaats aan; forbi udstillingen plaatst het voorbij de display; med notesbøger specificeert de display als die met notitieboeken; en til højre geeft de rechterkant als plaats aan. De vaste betekenis is: “Die is voorbij de display met notitieboeken aan de rechterkant.”

3. Jeg leder efter blå mapper.

   Ik zoek blauwe mappen.

   Jeg

   ik

   leder efter

   zoek naar

   blå

   blauwe

   mapper

   mappen

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik”: de spreker is de zoeker. Het is de eerste persoon enkelvoud. In een andere persoon verandert het pronomen, bijvoorbeeld Du leder efter mapper. — “Jij zoekt mappen.” leder efter is een vaste combinatie met de betekenis “zoekt naar”. leder is de tegenwoordige tijd van lede (“zoeken”); Deense werkwoorden veranderen in de tegenwoordige tijd niet naar persoon of enkelvoud/meervoud. efter hoort bij deze combinatie en betekent hier niet losweg alleen “na”. Voorbeeld: Hun leder efter sin nøgle. — “Zij zoekt haar sleutel.” blå betekent hier “blauwe” en beschrijft de mappen. Het bijvoeglijk naamwoord staat vóór het zelfstandig naamwoord. De vorm blå past hier bij meervoud; in andere combinaties kan de vorm bijvoorbeeld blåt zijn: et blåt kort — “een blauwe kaart”. mapper betekent “mappen”. De basisvorm is mappe (“map”); mapper is het onbepaalde meervoud. Het bepaalde meervoud is mapperne (“de mappen”). Voorbeeld: Jeg køber to mapper. — “Ik koop twee mappen.” Samen vormen de delen Jeg leder efter blå mapper.: “Ik zoek blauwe mappen.” De spreker geeft aan dat hij of zij op zoek is naar mappen die blauw zijn; blå specificeert het soort mappen en mapper staat in het meervoud.

4. Jeg tjekker lige, om de stadig er på lager.

   Ik kijk even of ze nog op voorraad zijn.

   tjekker

   kijk na / controleer

   lige

   even

   om

   of

   de

   ze

   stadig

   nog / nog steeds

   er

   zijn

   på lager

   op voorraad

   Uitgebreide uitleg

   tjekker is de tegenwoordige tijd van tjekke (“controleren, nakijken”). De vorm eindigt hier op -er, een gebruikelijke tegenwoordige-tijdsvorm van een werkwoord; hij past bij jeg in de hoofdzin. Voorbeeld: Jeg tjekker mailen. — “Ik controleer de e-mail.” lige betekent hier “even” en geeft aan dat de controle kort of terloops wordt uitgevoerd. De precieze nuance ontstaat uit de combinatie met tjekker. om leidt hier een indirecte vraag in: de spreker controleert of een bepaalde toestand het geval is. Het correspondeert in deze constructie met Nederlands “of”, niet met het voorzetsel “om”. Een vergelijkbaar patroon is Jeg undersøger, om døren er åben. — “Ik onderzoek of de deur open is.” de is hier het meervoudige persoonlijke voornaamwoord “ze”. De vorm geeft de grammaticale vorm van het voornaamwoord aan; de vaste vertaling ondersteunt hier de betekenis “ze”. De precieze referent wordt in deze uiting niet afzonderlijk benoemd. stadig betekent “nog” of “nog steeds”. Het geeft aan dat de toestand tot het bedoelde moment voortduurt. Het staat vóór er, de werkwoordsvorm van de bijzin. Voorbeeld: De er stadig på lager. — “Ze zijn nog steeds op voorraad.” er is de tegenwoordige tijd van være (“zijn”) en betekent hier “zijn”. De vorm er blijft in de tegenwoordige tijd hetzelfde bij enkelvoud en meervoud; het meervoud zit hier dus niet in een aparte werkwoordsvorm. In de bijzin staat het werkwoord na de en stadig. på lager is een vaste combinatie voor beschikbaar zijn in voorraad. på betekent in deze combinatie niet simpelweg “op” als losse ruimtelijke beschrijving; samen met lager geeft het de betekenis “op voorraad”. lager is hier het zelfstandig naamwoord in de voorraaduitdrukking. Voorbeeld: Bogen er på lager. — “Het boek is op voorraad.” Samen vormt Jeg tjekker lige de hoofdzin “Ik kijk even na”. om de stadig er på lager is de indirecte vraag die zegt wat de spreker controleert: “of ze nog op voorraad zijn”. De volledige uiting betekent daarom: “Ik kijk even of ze nog op voorraad zijn.”

5. Er der nogen på lager i dag?

   Zijn er vandaag nog op voorraad?

   Er der

   is er / zijn er

   nogen

   iets / enige exemplaren

   på lager

   op voorraad

   i dag

   vandaag

   Uitgebreide uitleg

   Er der is een vaste Deense constructie om te vragen of iets aanwezig is: “is/zijn er …?”. er is hier de vorm van at være (“zijn”), terwijl der in deze existentiële constructie geen concreet genoemd “daar” aanduidt. De constructie kan zowel bij enkelvoud als meervoud worden gebruikt; er verandert hier niet mee. Voorbeeld: Er der kaffe? — “Is er koffie?” nogen betekent hier “enige” of “iets/een of meer exemplaren” in een vraag naar beschikbaarheid. In deze context gaat het, in aansluiting op de voorraadbetekenis en het vervolg, om artikelen of exemplaren, niet om personen. Het is niet het Nederlandse nog; het woord “nog” in de vaste vertaling wordt niet door een afzonderlijk Deens nog weergegeven. Een veelgebruikt ontkennend contrast is ingen (“geen enkele”): Der er ingen kaffe. — “Er is geen koffie.” på lager is de gebruikelijke Deense uitdrukking voor “op voorraad”. Het geheel werkt als een vaste voorraaduitdrukking; lager verwijst hier naar de voorraad, niet naar een willekeurige fysieke plaats. Voorbeeld: Varen er på lager. — “Het artikel is op voorraad.” i dag is de tijdsbepaling “vandaag”. i en dag vormen hier samen de gewone uitdrukking voor de huidige dag. De delen bouwen de vraag zo op: Er der vraagt of er iets aanwezig is, nogen maakt dat een vraag naar een of meer beschikbare exemplaren, på lager beperkt die beschikbaarheid tot de voorraad, en i dag bepaalt het tijdstip. Samen betekent Er der nogen på lager i dag?: “Zijn er vandaag nog exemplaren op voorraad?”

6. Vi har nogle i baglokalet.

   We hebben er een paar achter in het magazijn.

   Vi

   wij

   har

   hebben

   nogle

   een paar

   i

   in

   baglokalet

   de achterruimte

   Uitgebreide uitleg

   Vi is het Deense persoonlijk voornaamwoord voor “wij”. Het verwijst hier naar de spreker samen met minstens één andere persoon. har is de tegenwoordige vorm van have, “hebben”. In Vi har betekent het “wij hebben”. Voorbeeld: Vi har tid. — “Wij hebben tijd.” nogle betekent hier “een paar” of “enkele”. Het duidt op een niet nader genoemd meervoudig aantal; het geeft niet precies aan hoeveel en noemt ook niet zelfstandig welk soort zaken het zijn. Voorbeeld: Jeg vil gerne have nogle. — “Ik wil er graag een paar.” i betekent “in”. Het vormt hier samen met het volgende naamwoord de plaatsaanduiding i baglokalet, “in de achterruimte”. baglokalet is de bepaalde vorm van baglokale, “achterruimte” of “achterkamer”. baglokale is een onzijdig woord: et baglokale → baglokalet. De uitgang -et markeert hier de bepaalde vorm, vergelijkbaar met “de achterruimte” in plaats van “een achterruimte”. Samen vormen de delen Vi har nogle i baglokalet de betekenis: “Wij hebben er een paar in de achterruimte.” De context maakt een voorraadlezing aannemelijk, maar de zin zelf specificeert niet welk soort zaken nogle aanduidt.

7. Kan du hente en pakke til mig?

   Kunt u een pak voor me halen?

   Kan du

   kun je

   hente

   halen; ophalen

   en pakke

   een pakket

   til mig

   voor mij

   Uitgebreide uitleg

   Kan du betekent hier “kun je”. kan is de tegenwoordige vorm van kunne; samen met du vormt het een vraag naar de mogelijkheid of bereidheid van de aangesprokene. In dit vraagtype staat het werkwoord vóór het onderwerp: Kan du ...?. Een bruikbaar patroon is Kan du + infinitief?, bijvoorbeeld: Kan du vente? — “Kun je wachten?” hente betekent hier “halen” of “ophalen”. Het is de infinitief en staat na het modale werkwoord kan; na kan krijgt het volgende werkwoord geen persoonsuitgang. Dezelfde vorm kan in een andere context ook “iemand ophalen” betekenen. Voorbeeld: Jeg skal hente pakken. — “Ik moet het pakket ophalen.” en pakke betekent “een pakket”. pakke is het zelfstandig naamwoord en en is het onbepaalde lidwoord voor dit enkelvoudige en-woord. Het lidwoord drukt hier niet op zichzelf een expliciet aantal uit. De bepaalde vorm is pakken (“het pakket”) en het meervoud is pakker (“pakketten”). Voorbeeld: Jeg har en pakke. — “Ik heb een pakket.” til mig betekent hier “voor mij”. til is een voorzetsel en mig is de objectvorm van het persoonlijke voornaamwoord dat bij “ik/mij” hoort. In andere contexten kan til ook een richting of bestemming aangeven, maar in deze combinatie geeft het aan voor wie het ophalen bedoeld is. Voorbeeld: Hun køber kaffe til mig. — “Zij koopt koffie voor mij.” Samen vormen de delen de vraag Kan du hente en pakke til mig?: “Kun je een pakket voor me halen?” De vraag richt zich tot één aangesproken persoon en vraagt die persoon om een pakket voor de spreker op te halen.

8. Jeg kommer med en pakke.

   Ik breng een pak naar u toe.

   Jeg

   ik

   kommer med

   brengt mee; komt met

   pakke

   pakket

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik”. Het is de eerste-persoonsvorm van het persoonlijke voornaamwoord; het verwijst dus naar de spreker. In het Deens verandert jeg niet naar geslacht of getal. kommer med is een vaste, vaak bruikbare combinatie. kommer is de tegenwoordige tijd van komme (“komen”); de vorm blijft in het Deens hetzelfde bij verschillende personen. med betekent “met”. Samen kan komme med niet alleen “met iets komen” betekenen, maar ook “iets meebrengen”. In deze zin is die tweede betekenis bedoeld, zoals de vaste vertaling aangeeft: de spreker brengt het pak naar de aangesprokene toe. pakke betekent “pak” of “pakket”. De volledige woordgroep is en pakke: en markeert hier een onbepaald zelfstandig naamwoord in het enkelvoud; het is geen afzonderlijk bewijs voor een numerieke nadruk. Het meervoud is pakker, bijvoorbeeld: To pakker — “twee pakketten”. De delen vormen samen Jeg kommer med en pakke: letterlijk ongeveer “Ik kom met een pak”, maar in deze context “Ik breng een pak naar u toe”. Het Deens noemt in deze zin niet afzonderlijk een ontvanger; de bedoelde richting naar de aangesprokene volgt uit de vaste vertaling en de context.

9. Vent venligst ved denne udstilling.

   Wacht u alstublieft bij deze display.

   Vent

   wacht

   venligst

   alstublieft

   ved

   bij

   denne

   deze

   udstilling

   tentoonstelling; display

   Uitgebreide uitleg

   Vent is de gebiedende wijs van vente (“wachten”). De vorm richt zich rechtstreeks tot de aangesprokene; een apart onderwerp is hier niet nodig. Voorbeeld: Vent her! betekent “Wacht hier!”. venligst betekent “alstublieft” en verzacht het verzoek. Het is geen deel van het werkwoord vent, maar staat er hier direct na als beleefde toevoeging. Voorbeeld: Luk døren venligst. betekent “Doe de deur alstublieft dicht.” ved is een voorzetsel dat hier de plaats bij of naast iets aangeeft. Het introduceert de plaatsbepaling ved denne udstilling. denne betekent “deze”. Het is de vorm voor één zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijke grammaticale geslacht; bij een onzijdig enkelvoud staat dette, en bij meervoud disse. Het woord verwijst hier naar de bedoelde tentoonstelling of display, zonder dat de zin een verdere specifieke identificatie geeft. udstilling betekent hier “tentoonstelling” of, passend bij de vaste vertaling, “display”. Het is een zelfstandig naamwoord: en udstilling is “een tentoonstelling/display” en udstillingen is “de tentoonstelling/display”. Het woord kan dus zowel een tentoongesteld geheel als een concrete presentatie aanduiden, afhankelijk van de context. Samen vormt Vent venligst het beleefde verzoek “Wacht alstublieft”. ved denne udstilling zegt waar de aangesprokene moet wachten: bij deze tentoonstelling/display. De volledige betekenis is daarom: “Wacht alstublieft bij deze display.”