Betalen en spullen in de tas doen | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Er denne kasse åben nu?

   Is deze kassa nu open?

   Er

   is

   denne

   deze

   kasse

   kassa

   åben

   open

   nu

   nu

   Uitgebreide uitleg

   Er is de tegenwoordige tijd van være (“zijn”). In een Deense ja/nee-vraag staat het werkwoord vóór het onderwerp: Er ...? betekent hier “Is ...?”. In een mededelende zin staat dezelfde combinatie in de gewone volgorde: Denne kasse er åben. — “Deze kassa is open.” denne betekent “deze”. Het is de vorm voor een zelfstandig naamwoord in het enkelvoud met gemeenschappelijk grammaticaal geslacht, zoals kasse. Het onzijdige enkelvoud gebruikt dette, en het meervoud disse: disse kasser — “deze kassa’s.” kasse is hier “kassa”. Het is een zelfstandig naamwoord met gemeenschappelijk grammaticaal geslacht; het bepaalde enkelvoud is kassen (“de kassa”) en het meervoud is kasser (“kassa’s”). åben betekent hier “open”. Als naamwoordelijk deel bij er stemt het af op het onderwerp: åben bij gemeenschappelijk enkelvoud, åbent bij onzijdig enkelvoud en åbne bij meervoud. Bijvoorbeeld: Vinduet er åbent. — “Het raam is open.” Dørene er åbne. — “De deuren zijn open.” Åbne komt ook voor in een bepaalde naamwoordgroep, bijvoorbeeld den åbne dør — “de open deur”; dat is een ander gebruik dan de enkelvoudsvorm åben in deze zin. nu betekent “nu” en plaatst de toestand in het huidige moment. Het verandert niet mee met persoon of getal. Samen vormen Er denne kasse åben nu? een ja/nee-vraag: Er staat vóór het onderwerp denne kasse, gevolgd door de toestand åben en de tijdsbepaling nu. De volledige betekenis is: “Is deze kassa nu open?”

2. Du kan lægge dine varer her.

   Je kunt je spullen hier neerleggen.

   Du kan

   je kunt

   lægge

   neerleggen

   dine

   jouw

   varer

   spullen

   her

   hier

   Uitgebreide uitleg

   Du kan betekent hier dat de aangesprokene iets kan doen. Du is de tweede persoon enkelvoud. kan is de tegenwoordige tijd van kunne en staat bij du in deze vorm. Na een modaal werkwoord zoals kan volgt in het Deens een infinitief zonder at: Du kan læse = “Je kunt lezen”. lægge is de infinitief “neerleggen” of “leggen”. Het beschrijft hier het plaatsen van de spullen. Een nuttig contrast is lægge voor een handeling: Jeg lægger bogen på bordet = “Ik leg het boek op tafel”, tegenover ligge voor iets dat zich ergens bevindt: Bogen ligger på bordet = “Het boek ligt op tafel”. dine betekent hier “je/jouw” bij een meervoudig zelfstandig naamwoord. Het is de vorm voor bezit door du vóór meervoud: dine varer. Bij een enkelvoudig gemeenslachtig zelfstandig naamwoord staat din, en bij een enkelvoudig onzijdig zelfstandig naamwoord dit; het verschil in din en dit wordt dus door het bezeten woord bepaald. Voorbeeld: din bog = “je boek”, dit hus = “je huis”. varer betekent hier “spullen” of “goederen”. Het is het meervoud van vare (“waar” of “artikel”). De vorm varer is onbepaald meervoud; het bepaalde meervoud is varerne, “de goederen”. Voorbeeld: Varerne ligger her = “De goederen liggen hier.” her betekent “hier” en geeft de plaats aan waar het neerleggen gebeurt. Het verandert niet mee met persoon of aantal. Samen vormen de delen: Du kan + de infinitief lægge + dine varer + de plaatsaanduiding her: “Je kunt je spullen hier neerleggen.” De vaste vertaling maakt duidelijk dat dine varer hier bedoeld is als de spullen van de aangesprokene en dat kan in deze zin wordt weergegeven met “kunt”.

3. Skal jeg bruge skærmen til at betale?

   Moet ik het scherm gebruiken om te betalen?

   Skal jeg

   moet ik

   bruge

   gebruiken

   skærmen

   het scherm

   til at betale

   om te betalen

   Uitgebreide uitleg

   Skal jeg betekent hier “moet ik?”. Skal is de vorm van skulle in de tegenwoordige tijd. In een vraag kan het, afhankelijk van de context, een verplichting of een vraag naar wat de spreker hoort te doen uitdrukken; hier past “moet ik” bij de vaste vertaling. Jeg betekent “ik”. In een Deense hoofdvraag staat het werkwoord vóór het onderwerp: Skal jeg ...?. bruge betekent hier “gebruiken”. Dit is de infinitief, die na het modale werkwoord skal staat. Een herbruikbaar patroon is skal + persoon + infinitief, bijvoorbeeld: Skal jeg vente? — “Moet ik wachten?” skærmen betekent “het scherm”. Het zelfstandig naamwoord is skærm (“scherm”); de uitgang -en maakt het bepaald: skærmen = “het scherm”. Het meervoud is skærme, en een bepaald meervoud is skærmene (“de schermen”). In de gegeven context sluit skærmen aan bij het scherm waarnaar in de omliggende zinnen wordt verwezen. til at betale betekent “om te betalen”. Betale is de infinitief “betalen”. De combinatie til at met een infinitief drukt hier het doel uit: iets gebruiken om een handeling uit te voeren. Bijvoorbeeld: Jeg bruger kortet til at betale. — “Ik gebruik de kaart om te betalen.” Samen is Skal jeg bruge skærmen til at betale? een vraag naar de vereiste handeling: “Moet ik het scherm gebruiken om te betalen?” De structuur is skal + onderwerp + infinitief + middel of object + til at + doelhandeling. Het is een directe, praktische vraag.

4. Brug skærmen til højre for dig.

   Gebruik het scherm rechts van je.

   Brug

   gebruik

   skærmen

   het scherm

   til højre for dig

   rechts van je

   Uitgebreide uitleg

   Brug betekent hier “gebruik” en is de gebiedende wijs van bruge (“gebruiken”). De gebiedende wijs spreekt de aangesprokene rechtstreeks aan: Brug skærmen. = “Gebruik het scherm.” In een vraag staat dezelfde betekenis bijvoorbeeld in Skal jeg bruge ...? (“Moet ik ... gebruiken?”), maar Brug zelf is geen vraagvorm. skærmen betekent “het scherm”. De basisvorm is skærm; skærmen is de bepaalde enkelvoudsvorm, dus letterlijk “het scherm” als zelfstandig naamwoord. De uitgang -en hoort hier bij de bepaalde vorm van dit woord. Het zelfstandig naamwoord is niet het werkwoord: skærm is “scherm”, terwijl bruge “gebruiken” betekent. til højre for dig betekent “rechts van je”. højre is het woord voor “rechts” in deze richtingsaanduiding. dig is de vorm voor “jou/je” na for; samen geeft for dig hier de persoon aan ten opzichte van wie de positie wordt bepaald. Het patroon til højre for + persoon is bruikbaar in bijvoorbeeld Bogen ligger til højre for dig. — “Het boek ligt rechts van je.” Samen vormen de delen een korte opdracht: Brug + skærmen = “gebruik het scherm”, en til højre for dig bepaalt welk scherm bedoeld wordt. De volledige betekenis is daarom: “Gebruik het scherm rechts van je.”

5. Posen føles for fuld.

   De tas voelt te vol aan.

   Posen

   de tas

   føles

   voelt aan

   for

   te

   fuld

   vol

   Uitgebreide uitleg

   Posen betekent hier “de tas”. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van pose (“tas”): en pose → posen. Het achtervoegsel -en markeert hier dus een bepaalde tas, niet zomaar een tas. Voorbeeld: Jeg har en pose. — “Ik heb een tas.” føles betekent hier “voelt aan”. Het komt van føle (“voelen”) en staat in de tegenwoordige tijd. In de constructie X føles + bijvoeglijk naamwoord beschrijft het hoe iets aanvoelt: Stolen føles hård. — “De stoel voelt hard aan.” Het onderwerp is datgene waarvan de ervaring wordt beschreven; hier is dat de tas. for betekent hier “te” en geeft aan dat een eigenschap een ongewenst of te hoog niveau bereikt. Het is iets anders dan meget (“erg/veel”): meget fuld betekent “erg vol”, terwijl for fuld betekent “te vol”. fuld betekent “vol”. Het is een bijvoeglijk naamwoord. In deze zin beschrijft het de toestand van de tas. De vorm fuld staat hier na føles; hij drukt dus uit hoe de tas aanvoelt, niet een handeling die de tas verricht. Samen vormen de woorden Posen føles for fuld. de betekenis “De tas voelt te vol aan.” Posen is wat wordt beschreven, føles geeft de gewaarwording aan, en for fuld zegt dat de tas volgens die waarneming een te hoge mate van volheid heeft.

6. Jeg kan lægge den tunge vare i en anden pose.

   Ik kan het zware artikel in een andere tas doen.

   Jeg kan

   ik kan

   lægge

   leggen

   den

   het/de

   tunge

   zware

   vare

   artikel

   en

   een

   anden

   andere

   pose

   tas

   Uitgebreide uitleg

   Jeg kan betekent hier “ik kan”. Jeg is de eerste persoon enkelvoud: “ik”. kan is de tegenwoordige vorm van kunne en drukt mogelijkheid of vermogen uit. Na kan staat een infinitief zonder at: Jeg kan læse = “ik kan lezen”. lægge betekent hier “leggen” of, in deze context, “doen/plaatsen”. Het is de infinitief van lægge. Een nuttig onderscheid is lægge voor een handeling waarbij iets ergens wordt geplaatst, tegenover ligge voor de toestand waarin iets ergens ligt. Voorbeeld: Jeg lægger bogen på bordet. = “Ik leg het boek op tafel.” den is hier het uitwendig bepaalde lidwoord bij een enkelvoudig gemeenschappelijk woord: “de/het” in de betekenis “het betreffende”. In den tunge vare staat het zelfstandig naamwoord niet in de bepaalde vorm; de bepaaldheid wordt uitgedrukt door den samen met de bepaalde adjectiefvorm tunge. tunge betekent hier “zware”. Het is de bepaalde vorm van tung (“zwaar”), omdat het bij den ... vare staat. De vorm tung verschijnt bijvoorbeeld zonder deze bepaalde constructie: en tung vare = “een zwaar artikel”. vare betekent hier “artikel” of “product”. Het is een zelfstandig naamwoord met gemeenschappelijk geslacht. In den tunge vare staat het na den in de onbepaalde vorm; zonder het uitwendige lidwoord kan de bepaalde vorm varen voorkomen, bijvoorbeeld varen = “het artikel/de waar”. en is het onbepaalde lidwoord bij het enkelvoudige gemeenschappelijke woord pose. Het zegt hier niet op zichzelf hoeveel tassen er zijn; het introduceert een niet eerder bepaalde tas als doel van de plaatsing. anden betekent hier “andere”. Het is de vorm die bij een enkelvoudig gemeenschappelijk woord staat, zoals en anden pose. Vergelijk et andet sted = “een andere plaats”, waar andet bij een onzijdig woord staat. pose betekent “tas”. Het is hier enkelvoud en onbepaald na en: en pose = “een tas”. In de context van de vaste vertaling is dit de tas waarin het artikel wordt geplaatst. De zin kan als patroon worden hergebruikt als Jeg kan + infinitief + den/det + adjectief + zelfstandig naamwoord + i + en/et + adjectief + zelfstandig naamwoord. Jeg kan lægge den tunge vare i en anden pose bouwt zo de betekenis op: de spreker heeft de mogelijkheid om het zware artikel in een andere tas te plaatsen. De vertaling is daarom: “Ik kan het zware artikel in een andere tas doen.”

7. Læg glasvarerne i en separat pose, tak.

   Doe de glazen spullen alstublieft in een aparte tas.

   Læg

   leg / neerzetten

   glasvarerne

   de glazen spullen

   i

   in

   en

   een

   separat

   apart

   pose

   tas

   tak

   alstublieft

   Uitgebreide uitleg

   Læg is de gebiedende wijs van lægge (“leggen; ergens in doen”). In deze zin betekent het “doe erin”, omdat het voorwerp daarna komt en de bestemming met i wordt aangegeven. Vergelijk lægge met ligge: lægge beschrijft het plaatsen van iets, terwijl ligge de positie van iets beschrijft. Voorbeeld: Læg bogen på bordet. — “Leg het boek op tafel.” glasvarerne betekent hier “de glazen spullen”. Het is een bepaald meervoud: glasvarer is het meervoud van glasvare, en de uitgang -ne maakt het meervoud bepaald. De vorm verwijst dus naar de spullen als een geïdentificeerde groep, maar zegt op zichzelf niet precies welke afzonderlijke glazen voorwerpen het zijn. Voorbeeld: Varerne er skrøbelige. — “De spullen zijn breekbaar.” i betekent “in” en geeft hier de plaats of bestemming aan: iets wordt in een tas gedaan. Hetzelfde voorzetsel verschijnt in i posen in de volgende contextzin, waar het om de tas als plaats gaat. en is het onbepaalde lidwoord bij een enkelvoudig gemeenschappelijk-geslachtswoord. Hier hoort het bij pose: en pose, “een tas”. Het lidwoord drukt hier geen expliciete telhandeling uit; het introduceert een niet eerder bepaalde tas. separat betekent “apart” of “afzonderlijk”. Hier staat het bijvoeglijk naamwoord bij pose in en separat pose: een afzonderlijke tas, dus niet dezelfde tas als een andere tas. In een ander patroon kan de vorm zich aanpassen aan het zelfstandig naamwoord, bijvoorbeeld separate poser — “afzonderlijke tassen”. pose betekent “tas” en staat hier in het enkelvoud en onbepaald, na en. De bepaalde vorm is posen, “de tas”, zoals in de volgende contextzin. Voorbeeld: Læg bogen i en pose. — “Doe het boek in een tas.” tak betekent letterlijk “dank je”, maar staat aan het einde van dit verzoek als een beleefde verzachting, vergelijkbaar met “alstublieft” in deze vaste vertaling. Het verandert niet wie de handeling uitvoert of wanneer die plaatsvindt. Samen vormt Læg glasvarerne de opdracht om de glazen spullen te plaatsen. i en separat pose geeft de bestemming: in een afzonderlijke tas. tak verzacht de opdracht beleefd. De volledige betekenis is daarom: “Doe de glazen spullen alstublieft in een aparte tas.”

8. Jeg vil være forsigtig, når jeg lægger dem i posen.

   Ik zal voorzichtig zijn terwijl ik ze in de tas doe.

   Jeg vil

   ik zal

   være

   zijn

   forsigtig

   voorzichtig

   når

   wanneer / terwijl

   lægger

   doe / leg

   dem

   ze

   posen

   de tas

   Uitgebreide uitleg

   Jeg vil betekent hier “ik zal” en drukt uit wat de spreker van plan is of wat er zal gebeuren. vil is de tegenwoordige vorm van ville; met een infinitief erna vormt het vaak een toekomstige bedoeling of verwachting. Voorbeeld: Jeg vil hjælpe. — “Ik zal helpen.” være betekent “zijn”. Dit is de infinitief, die na vil staat: vil være = “zal zijn”. Het werkwoord verandert hier niet naar persoon of getal; jeg vil være en de vil være gebruiken dezelfde infinitief være. forsigtig betekent hier “voorzichtig”. Het is een bijvoeglijk naamwoord dat na være de toestand of eigenschap van de spreker beschrijft. Voorbeeld: Hun er forsigtig. — “Zij is voorzichtig.” når betekent in deze zin “terwijl” of “wanneer”: het verbindt de hoofdzin met de handeling die op dat moment plaatsvindt. In når jeg ... staat het onderwerp jeg vóór het werkwoord lægger, zoals in deze bijzin gebruikelijk is. Voorbeeld: Jeg er stille, når barnet sover. — “Ik ben stil wanneer het kind slaapt.” lægger betekent hier “doe” of “leg”. Het is de tegenwoordige vorm van lægge, “leggen/doen” in de betekenis van iets ergens neer- of instoppen. De vorm lægger hoort hier bij het onderwerp jeg; in de tegenwoordige tijd blijft deze vorm ook bij andere onderwerpen gelijk. Voorbeeld: Jeg lægger bogen på bordet. — “Ik leg het boek op tafel.” dem betekent “ze” en verwijst hier, in overeenstemming met de vaste vertaling en de voorafgaande context, naar de glazen spullen. Het is de vorm voor een meervoudig object in deze positie. Vergelijk: Jeg ser dem. — “Ik zie ze.” posen betekent “de tas”. Het zelfstandig naamwoord is pose (“tas”); posen is de bepaalde vorm enkelvoud, dus letterlijk “de tas”. Het achtervoegsel -en markeert hier bepaaldheid. Voorbeeld: Posen er på bordet. — “De tas staat op tafel.” Samen betekent Jeg vil være forsigtig “Ik zal voorzichtig zijn”. De bijzin når jeg lægger dem i posen zegt wanneer dat geldt: op het moment dat de spreker ze in de tas doet. De volledige betekenis is daarom: “Ik zal voorzichtig zijn terwijl ik ze in de tas doe.”