Duidelijke aanwijzingen geven aan een taxichauffeur | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Kan du sætte os af ved klinikkens indgang, tak?

   Kunt u ons alstublieft bij de ingang van de kliniek afzetten?

   Kan du

   kun je

   sætte … af

   afzetten

   os

   ons

   ved

   bij

   klinikkens

   van de kliniek

   indgang

   ingang

   tak

   alstublieft

   Uitgebreide uitleg

   Kan du betekent hier “kunt u/kun je” en vormt een verzoekvraag. kan is de vorm van het modale werkwoord kunne voor onder andere jeg, du en vi; de persoon wordt dus niet door een aparte uitgang aangegeven. In een Deense vraag staat het werkwoord vóór het onderwerp: Kan du ...? betekent letterlijk ongeveer “Kun je ...?”. Sætte ... af is het scheidbare werkwoord sætte af: iemand ergens afzetten. In deze zin staan de twee delen uit elkaar, met os en de plaatsbepaling ertussen. De infinitief is sætte af; in een verzoek met kan staat het hoofdwerkwoord in de infinitief. Voorbeeld: Kan du sætte mig af her? — “Kun je me hier afzetten?” Os is het objectpronomen voor de eerste persoon meervoud: “ons”. Het verwijst hier volgens de vaste vertaling naar de personen die samen met de spreker worden afgezet. Ter vergelijking: mig betekent “mij/me” en dig “jou/je”; os is niet de vorm voor één persoon. Ved betekent hier “bij”, en geeft de plaats van het afzetten aan. Het is een voorzetsel; in sætte os af ved ... hoort de plaatsbepaling bij de handeling: afzetten bij een bepaalde locatie. Voorbeeld: Vi mødes ved stationen. — “We ontmoeten elkaar bij het station.” Klinikkens is de genitiefvorm van klinik (“kliniek”): klinik → klinikken (“de kliniek”) → klinikkens (“van de kliniek”). De uitgang -s drukt bezit of verbondenheid uit. Hier bepaalt het woord dat de ingang bij de kliniek hoort; het betekent dus “van de kliniek”. Indgang betekent “ingang”. In de woordgroep klinikkens indgang staat het zelfstandig naamwoord na de bezitsbepaling. De hele groep betekent “de ingang van de kliniek”; het Deens gebruikt hier geen afzonderlijk lidwoord vóór indgang. Tak betekent in deze context “alstublieft” en verzacht het verzoek. Het kan in andere contexten ook “dank je/dank u” betekenen, maar de vaste vertaling ondersteunt hier de verzoekbetekenis. Samen vormen Kan du + sætte os af een verzoek om iemand af te zetten. ved klinikkens indgang specificeert de plaats, en tak maakt het verzoek beleefd: “Kunt u ons alstublieft bij de ingang van de kliniek afzetten?”

2. Er det lige efter det store kryds?

   Is dat net voorbij het grote kruispunt?

   Er det

   is het

   lige efter

   net voorbij

   store

   grote

   kryds

   kruispunt

   Uitgebreide uitleg

   Er det vormt hier een korte ja-neevraag met de betekenis “is dat?”. Er is de tegenwoordige vorm van være (“zijn”). In een vraag staat het werkwoord vóór het onderwerp: Er det ...? = “Is dat ...?”. Voor een ander onderwerp verandert de vorm niet naar persoon: Er hun ...? = “Is zij ...?”. lige efter betekent hier “net voorbij” of “vlak na”. lige versterkt de nabijheid in de tijd of ruimte; efter geeft aan dat iets erna komt. Het is een bruikbare combinatie in aanwijzingen: lige efter banken betekent “net na de bank”. store betekent hier “grote” en hoort bij het bijvoeglijk naamwoord stor (“groot”). De vormenkern is stor (onbepaald enkelvoud), stort (onzijdig enkelvoud) en store (onder andere bij een bepaalde woordgroep of in het meervoud). In det store kryds is store de vorm die bij deze bepaalde woordgroep hoort; kryds zelf draagt niet de verbuiging van het bijvoeglijk naamwoord. Bijvoorbeeld: et stort kryds = “een groot kruispunt”, maar det store kryds = “het grote kruispunt”. kryds betekent “kruispunt”. Het is een zelfstandig naamwoord; in de vaste zin verwijst det store kryds naar het specifieke grote kruispunt dat als herkenningspunt wordt gebruikt. Een vergelijkbaar zelfstandig naamwoord in een andere zin is bank in efter banken = “na de bank”. Samen betekent Er det lige efter det store kryds? letterlijk en natuurlijk: “Is dat net voorbij het grote kruispunt?” De vraag controleert of de bedoelde plaats direct voorbij dat kruispunt ligt.

3. Drej til venstre efter banken.

   Sla na de bank linksaf.

   Drej

   sla af; draai

   til venstre

   links

   efter

   na

   banken

   de bank

   Uitgebreide uitleg

   Drej betekent hier “sla af” en is de bevelsvorm van dreje (“draaien; afslaan”). De vorm spreekt de aangesprokene direct aan; het onderwerp wordt in het Deens normaal niet apart genoemd. Bijvoorbeeld: Drej til højre. — “Sla rechtsaf.” til venstre betekent “naar links” en geeft de richting van het afslaan aan. til betekent hier “naar”; venstre is “links”. De vaste combinatie drej til venstre is dus “sla linksaf”. efter betekent hier “na” en geeft een punt op de route aan. In deze zin volgt de afslag na het passeren van de bank. Het woord kan in andere contexten ook temporele of andere ruimtelijke relaties uitdrukken, maar hier gaat het om de routevolgorde. banken betekent “de bank”. Dit is de bepaalde enkelvoudsvorm van bank (“bank”): en bank — “een bank”, banken — “de bank”. De uitgang -en markeert hier bepaaldheid bij dit gemeenschappelijke-geslachtwoord; hij drukt niet op zichzelf een numerieke hoeveelheid uit. Samen vormt Drej til venstre efter banken de route-instructie: “Sla na de bank linksaf.” De gebiedende wijs geeft de handeling, til venstre de richting en efter banken het herkenningspunt waarna de handeling moet plaatsvinden.

4. Følg så vejen mod apoteket.

   Volg daarna de weg richting de apotheek.

   Følg

   volg

   så

   daarna

   vejen

   de weg

   mod

   richting, naar

   apoteket

   de apotheek

   Uitgebreide uitleg

   Følg betekent hier “volg” en is de gebiedende wijs van følge (“volgen”). De aangesproken persoon wordt niet apart genoemd; in een instructie is die persoon uit de context duidelijk. Bijvoorbeeld: Følg bilen. — “Volg de auto.” så betekent hier “daarna” en geeft de volgorde van handelingen aan. Het verwijst dus naar een volgende stap, niet naar een hoeveelheid of een voorwaarde. Voorbeeld: Drej til højre, så fortsæt. — “Sla rechtsaf en ga daarna verder.” vejen is de bepaalde enkelvoudsvorm van vej (“weg”): en vej = “een weg”, vejen = “de weg”. Het achtervoegsel -en markeert hier bepaaldheid. Het zelfstandig naamwoord draagt deze vorm; Følg verandert niet omdat het om een bepaalde weg gaat. mod is een voorzetsel met de betekenis “richting” of “naar”. Het geeft hier de richting aan, niet noodzakelijk een aankomst bij de bestemming. Het patroon mod + plaats is bruikbaar voor “richting + plaats”. apoteket is de bepaalde enkelvoudsvorm van apotek (“apotheek”): et apotek = “een apotheek”, apoteket = “de apotheek”. Het achtervoegsel -et markeert hier bepaaldheid bij dit woord. Samen vormen de delen de instructie Følg så vejen mod apoteket.: “Volg daarna de weg richting de apotheek.” De gebiedende wijs geeft de opdracht, så plaatst die opdracht na een eerdere stap, en vejen mod apoteket benoemt de te volgen weg en de richting ervan.

5. Skal jeg fortsætte ligeud efter svinget?

   Moet ik na de bocht rechtdoor blijven rijden?

   Skal jeg

   moet ik

   fortsætte

   doorgaan

   ligeud

   rechtdoor

   efter

   na

   svinget

   de bocht

   Uitgebreide uitleg

   Skal jeg bestaat uit skal, de tegenwoordige tijd van skulle, en het voornaamwoord jeg (“ik”). In deze vraag vraagt de spreker of hij/zij verder moet gaan; skal drukt hier dus een vraag naar de juiste volgende handeling uit. In een ja-neevraag staat het werkwoord vóór het onderwerp: Skal jeg ...? Een bruikbaar voorbeeld is Skal jeg vente? — “Moet ik wachten?” fortsætte betekent hier “doorgaan” of “verdergaan”. Het is de infinitief na het modale werkwoord skal; daarom staat niet de persoonsvorm fortsætter, maar fortsætte. Dezelfde vorm kan in andere contexten ook “voortzetten” betekenen, bijvoorbeeld Vi fortsætter i morgen. — “We gaan morgen verder.” ligeud is een bijwoord en betekent “rechtdoor”. Het geeft de richting van het doorgaan aan. Een kort voorbeeld is Kør ligeud. — “Rijd rechtdoor.” efter is een voorzetsel met de betekenis “na”. Het verbindt de richting hier met een punt waarna de handeling plaatsvindt: na de bocht. Bijvoorbeeld: Efter broen drejer vi til venstre. — “Na de brug slaan we linksaf.” svinget betekent “de bocht”. De onbepaalde vorm is et sving; in svinget zit de bepaalde vorm: het achtervoegsel -et maakt van sving de betekenis “de/het sving”. Het is dus één Deens woord, niet een los lidwoord plus zelfstandig naamwoord. Tag det næste sving. betekent bijvoorbeeld “Neem de volgende bocht.” Samen vormt Skal jeg fortsætte ligeud efter svinget? een vraag met de volgorde “Moet ik doorgaan rechtdoor na de bocht?” Natuurlijk Nederlands is: “Moet ik na de bocht rechtdoor blijven rijden?” De vraag gaat over de volgende routehandeling: verdergaan in de richting rechtdoor, met de bocht als oriëntatiepunt.

6. Fortsæt, indtil apoteket er på din højre side.

   Blijf rijden tot de apotheek aan uw rechterkant is.

   Fortsæt

   ga door; vervolg

   indtil

   totdat

   apoteket

   de apotheek

   er

   is

   på

   aan; op

   din

   jouw; uw

   højre

   rechter

   side

   kant; zijde

   Uitgebreide uitleg

   Fortsæt is de gebiedende wijs van fortsætte (“doorgaan, vervolgen”). In deze routecontext betekent het “ga door” of, zoals de vaste vertaling verduidelijkt, “blijf rijden”. Voorbeeld: Fortsæt ligeud. — “Ga rechtdoor.” indtil betekent “totdat” en leidt hier de grens aan waarvoor de opdracht geldt. Het patroon indtil + bijzin is breed bruikbaar: Vent, indtil bussen kommer. — “Wacht tot de bus komt.” apoteket betekent “de apotheek”. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van et apotek: apotek is een onzijdig zelfstandig naamwoord en krijgt in de bepaalde vorm de uitgang -et. Voorbeeld: Apoteket er åbent. — “De apotheek is open.” er is de tegenwoordige tijd van være (“zijn”). Deze vorm wordt in het Deens niet naar persoon of getal aangepast: jeg er, du er en de er gebruiken allemaal er. på is hier een voorzetsel voor een plaatsrelatie. In på din højre side wordt het natuurlijk weergegeven als “aan/op uw rechterkant”; het betekent hier niet noodzakelijk dat iets letterlijk boven op een oppervlak ligt. Bijvoorbeeld: Bogen er på bordet. — “Het boek ligt op de tafel.” din is het bezittelijke woord voor één bezitter in de tweede persoon: “jouw/uw”. De vorm hangt in het Deens af van het bezeten zelfstandig naamwoord, niet van het geslacht van de bezitter: din bij een enkelvoudig gemeenschappelijk-geslachtwoord, dit bij een enkelvoudig onzijdig woord en dine bij meervoud. side is zo’n gemeenschappelijk-geslachtwoord, dus din side. højre betekent hier “rechter-” in de ruimtelijke betekenis en beschrijft side. Het bruikbare tegenstellingpaar is højre side (“rechterkant”) tegenover venstre side (“linkerkant”). Verwar dit niet met højere, dat “hoger” betekent en de vergrotende vorm van høj is. side betekent “kant” of “zijde”. Het is het zelfstandig naamwoord in de woordgroep din højre side; de bepaalde vorm is siden (“de kant/zijde”) en het meervoud is sider. Samen vormt indtil apoteket er på din højre side een bijzin die aangeeft wanneer de opdracht eindigt: ga door totdat de apotheek zich aan uw rechterkant bevindt. De hele uiting is dus een route-instructie: “Blijf rijden tot de apotheek aan uw rechterkant is.”

7. Hvor vil du gerne have, at jeg stopper?

   Waar wilt u dat ik stop?

   Hvor

   waar

   vil du gerne

   wil je graag

   have

   hebben

   jeg

   ik

   stopper

   stop

   Uitgebreide uitleg

   Hvor betekent hier “waar” en vraagt naar een plaats. Het is een vraagwoord voor locatie; vergelijk hvornår (“wanneer”) voor tijd en hvordan (“hoe”) voor manier. vil du gerne betekent “wil je graag”. vil is de tegenwoordige vorm van ville (“willen”); bij het modale werkwoord staat daarna een infinitief. du is “je/jij” en is in het Deens niet op zichzelf formeel of informeel. gerne drukt hier een gewilligheid of voorkeur uit. De Nederlandse vertaling gebruikt u als beleefde aanspreekvorm, maar dat maakt het Deense du niet formeel. have is de infinitief van have (“hebben”). In combinatie met vil en een bijzin met at vormt het patroon vil ... have, at + bijzin, met de betekenis “willen dat + bijzin”. Het werkwoord have is dus niet zelfstandig de betekenis “willen”; die betekenis ontstaat in de hele constructie. jeg betekent “ik” en is hier het onderwerp van de bijzin. In at jeg stopper staat het dus voor de persoon die stopt. stopper betekent hier “stop”. Het is de tegenwoordige tijd van stoppe. Deense werkwoorden veranderen in deze tijd niet naar persoon: jeg stopper en du stopper gebruiken dezelfde werkwoordsvorm. Samen vormt de zin het patroon Hvor + vil du gerne have, at + jeg stopper?: “Waar wilt u dat ik stop?” De vraag vraagt naar de gewenste plaats waar de spreker moet stoppen. In de gegeven context is een plaats in de buurt van de voordeur geschikt.

8. Det er fint at stoppe hvor som helst i nærheden af hoveddøren.

   Overal in de buurt van de voordeur is prima.

   Det er fint

   dat is prima

   at stoppe

   stoppen

   hvor som helst

   overal

   i nærheden af

   in de buurt van

   hoveddøren

   de voordeur

   Uitgebreide uitleg

   Det er fint betekent hier dat de voorgestelde handeling akkoord is: “dat is prima”. Det is een formeel onderwerp in deze constructie; het verwijst hier niet naar een specifiek zelfstandig naamwoord. fint is de vorm van het bijvoeglijk naamwoord fin die bij det hoort. Voorbeeld: Det er fint at vente her. — “Het is prima om hier te wachten.” at stoppe bestaat uit het infinitiefmerkteken at en het werkwoord stoppe (“stoppen”). Na Det er fint benoemt deze infinitiefgroep de handeling die prima wordt gevonden. Voorbeeld: Jeg vil stoppe her. — “Ik wil hier stoppen.” hvor som helst betekent hier “overal” of “waar dan ook”. Het is een vaste uitdrukking voor een onbeperkte plaatskeuze; hvor alleen betekent “waar” en is niet hetzelfde als deze uitdrukking. Voorbeeld: Du kan sidde hvor som helst. — “Je kunt overal zitten.” i nærheden af is een voorzetseluitdrukking met de betekenis “in de buurt van”. Het daaropvolgende zelfstandig naamwoord noemt de plaats waarvan iets dichtbij is. Voorbeeld: Vi bor i nærheden af stationen. — “We wonen in de buurt van het station.” hoveddøren betekent hier “de voordeur”. Het is het bepaalde enkelvoud van hoveddør: hoveddør = “voordeur” en hoveddøren = “de voordeur”. Het woord is een samenstelling; -en markeert hier bepaaldheid van het gemeenschappelijke geslacht. In deze zin ondersteunt de vaste vertaling de betekenis “voordeur”. Samen geeft at stoppe hvor som helst i nærheden af hoveddøren de handeling weer: ergens stoppen in de buurt van de voordeur. Met Det er fint wordt gezegd dat die mogelijkheid prima is. De volledige betekenis is dus: “Overal in de buurt van de voordeur is prima.”

9. Jeg kan holde ind lige efter indgangen.

   Ik kan net voorbij de ingang stoppen.

   Jeg kan

   ik kan

   holde ind

   stoppen

   lige efter

   net na

   indgangen

   de ingang

   Uitgebreide uitleg

   Jeg kan betekent hier “ik kan” en vormt een patroon voor mogelijkheid of bekwaamheid: Jeg kan + werkwoord. Het werkwoord na kan staat in de infinitief zonder extra uitgang. Voorbeeld: Jeg kan vente. — “Ik kan wachten.” holde ind is een vaste Deense werkwoordelijke combinatie voor met een voertuig stoppen of aan de kant gaan staan. Het losse werkwoord holde kan in andere contexten ook “houden” of “stilstaan” betekenen, maar in deze combinatie gaat het om stoppen langs de kant. Voorbeeld: Vi holder ind her. — “We stoppen hier.” lige efter betekent “net na” of “vlak na”. lige versterkt hier de nabijheid in de tijd of plaats; het betekent niet dat er iets “recht” is. De combinatie lige efter + plaatsaanduiding kan bijvoorbeeld een plek direct achter een herkenbaar punt aanduiden. Voorbeeld: Bussen står lige efter broen. — “De bus staat net na de brug.” indgangen betekent “de ingang”. De vorm is bepaald: indgang is de basisvorm en indgangen verwijst naar een als bekende of relevante ingang. Het achtervoegsel -en draagt hier de bepaaldheid; het is niet een afzonderlijk woord voor “de”. Voorbeeld: Vi mødes ved indgangen. — “We spreken af bij de ingang.” Samen vormen de delen: Jeg kan + holde ind geeft “ik kan stoppen”, en lige efter indgangen bepaalt de plaats: direct na de ingang. De volledige betekenis is daarom: “Ik kan net voorbij de ingang stoppen.”