Van perron wisselen | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Hørte du meddelelsen lige før?

   Heb je de omroep net gehoord?

   Hørte

   gehoord

   du

   je / jij

   meddelelsen

   de mededeling / omroep

   lige før

   net daarvoor / zojuist

   Uitgebreide uitleg

   Hørte is de verleden tijd van høre (horen): høre – hører – hørte – har hørt. In deze vraag betekent het “gehoord”. Voorbeeld: Jeg hørte meddelelsen. — “Ik hoorde de omroep.” du betekent “je/jij” en is hier het onderwerp: degene aan wie de vraag wordt gesteld. In een Deense ja-neevraag staat het werkwoord vóór het onderwerp: Hørte du ...? betekent letterlijk “Hoorde je ...?”. meddelelsen is de bepaalde enkelvoudsvorm van meddelelse, “mededeling” of, in deze context, “omroep”. Het achtervoegsel -en markeert hier de bepaalde vorm: en meddelelse = “een mededeling”, meddelelsen = “de mededeling”. Voorbeeld: Jeg læser meddelelsen. — “Ik lees de mededeling.” lige før is een tijdsbepaling. Hier geeft de combinatie aan dat het horen net daarvoor of zojuist gebeurde; dat sluit aan bij “net” in de vertaling. In een andere context kan lige før ook “vlak daarvoor” betekenen. Samen vormt Hørte du meddelelsen lige før? de vraag: “Heb je de omroep net gehoord?” De volgorde hørte + du maakt er een vraag van, gevolgd door wat er gehoord werd en de tijdsbepaling.

2. Toget kører fra en anden perron.

   De trein vertrekt vanaf een ander perron.

   Toget

   de trein

   kører

   rijdt; gaat hier weg

   fra

   vanaf

   anden

   ander(e)

   perron

   perron

   Uitgebreide uitleg

   Toget betekent hier “de trein”. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van tog (“trein”): tog → toget. In het Deens wordt de bepaaldheid hier dus aan het zelfstandig naamwoord vast geschreven. Voorbeeld: Toget er forsinket. — “De trein heeft vertraging.” kører komt van køre (“rijden; rijden/gaan met een voertuig”) en is de tegenwoordige tijd. In deze zin beschrijft het niet simpelweg dat de trein aan het rijden is, maar dat hij vanaf een perron vertrekt. Voorbeeld: Bussen kører klokken otte. — “De bus vertrekt om acht uur.” fra betekent “vanaf” of “van” en geeft hier het vertrekpunt aan. De combinatie køre fra is daardoor bruikbaar voor “vertrekken vanaf”. Voorbeeld: Toget kører fra spor tre. — “De trein vertrekt vanaf spoor drie.” anden betekent hier “andere” in en anden (“een ander(e)”). Het is de vorm voor een enkelvoudig gemeenkøn-woord; bij een onzijdig woord staat andet, en in het meervoud andre. Het drukt hier verschil uit, niet een vast aantal: en anden perron is “een ander perron”. perron betekent “perron”. Het is een zelfstandig naamwoord; de bepaalde vorm is perronen en het meervoud is perroner. Voorbeeld: Vi venter på perronen. — “We wachten op het perron.” Samen vormen Toget kører fra en anden perron en het gebruik van en anden vóór perron` maakt duidelijk dat het om een ander perron dan het eerder bedoelde gaat. De volledige betekenis is: “De trein vertrekt vanaf een ander perron.”

3. På tavlen står der, at vi skal bruge den anden perron i stedet.

   Op het bord staat dat we in plaats daarvan het andere perron moeten gebruiken.

   På

   op

   tavlen

   het bord

   står

   staat

   vi skal

   wij moeten

   bruge

   gebruiken

   anden

   andere

   perron

   perron

   i stedet

   in plaats daarvan

   Uitgebreide uitleg

   På geeft hier de plaats aan: iets bevindt zich op een oppervlak. Het kan ook in andere plaatsuitdrukkingen voorkomen, bijvoorbeeld på stationen = “op het station”. Tavlen is de bepaalde vorm van tavle (“bord” of “mededelingenbord”): en tavle → tavlen. In deze zin gaat het om het bord waarop de informatie staat. Voorbeeld: Jeg skriver det på tavlen. = “Ik schrijf het op het bord.” Står is de tegenwoordige tijd van stå (“staan”). Bij geschreven informatie kan stå betekenen dat iets ergens geschreven of vermeld staat. Voorbeeld: Det står på døren. = “Het staat op de deur.” vi skal betekent hier “wij moeten”. Skal is een modaal werkwoord en heeft in het Deens dezelfde vorm bij verschillende personen: jeg skal, vi skal. Het volgende werkwoord staat in de infinitief. bruge is de infinitief van bruge (“gebruiken”). Na skal blijft het werkwoord in deze vorm staan. Voorbeeld: Vi skal bruge kortet. = “Wij moeten de kaart gebruiken.” anden betekent hier “andere”, niet “tweede”; die betekenis volgt uit de vaste vertaling en de context. In andere contexten kan anden wel “tweede” betekenen. Perron betekent “perron”. Perron is een enkelvoudig zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijke geslacht: en perron. In de combinatie den anden perron maakt den samen met anden de hele naamwoordgroep bepaald; het zelfstandig naamwoord zelf krijgt hier geen bepaalde uitgang. Voorbeeld: Vi står på en perron. = “Wij staan op een perron.” I stedet betekent “in plaats daarvan”. Het geeft hier aan dat het andere perron als vervanging moet worden gebruikt. Voorbeeld: Vi tager bussen i stedet. = “Wij nemen in plaats daarvan de bus.” Samen vormt På tavlen står der een constructie die betekent dat er iets op het bord geschreven of vermeld staat. At vi skal bruge den anden perron is de inhoud van die mededeling: dat wij het andere perron moeten gebruiken. I stedet voegt de betekenis van vervanging toe. De volledige betekenis is daarom: “Op het bord staat dat we in plaats daarvan het andere perron moeten gebruiken.”

4. Så skal vi følge skiltene nu.

   Dan moeten we nu de borden volgen.

   Så

   dan

   skal vi

   moeten we

   følge

   volgen

   skiltene

   de borden

   nu

   nu

   Uitgebreide uitleg

   Så betekent hier “dan” en sluit aan bij de voorafgaande keuze of instructie: “Dan ...”. Het kan in andere zinnen ook “zo” betekenen, maar die betekenis past hier niet bij de vaste vertaling. skal vi bestaat uit het modale werkwoord skal en het voornaamwoord vi. skal is de tegenwoordige vorm van skulle; met vi drukt het hier een verplichting uit: “we moeten”. Het modale werkwoord staat vóór het onderwerp, omdat dit een hoofdzin met inversie is: na het eerste zinsdeel Så komt skal, en daarna vi. Na een modaal werkwoord staat het volgende werkwoord zonder at. Voorbeeld: Vi skal gå nu. — “We moeten nu gaan.” følge is de infinitief van “volgen”. Na skal blijft deze vorm onveranderd: skal følge, niet een vervoegde vorm. Het kan zowel personen als dingen volgen; in deze zin gaat het om het volgen van de borden. skiltene betekent hier “de borden”. Het zelfstandig naamwoord is skilt (“bord” of “teken”). De relevante vormreeks is et skilt — “een bord”, skilte — “borden”, en skiltene — “de borden”. De uitgang -ene markeert hier de bepaalde meervoudsvorm. De vaste vertaling maakt duidelijk dat het om borden gaat die de weg wijzen; skilt kan afhankelijk van de context ook een ander soort teken of bord aanduiden. Voorbeeld: Jeg læser skiltene. — “Ik lees de borden.” nu betekent “nu” en plaatst de handeling in het huidige moment. Het hoort bij de hele mededeling, niet alleen bij skiltene. Samen vormen de delen: Så (“dan”) + skal vi (“moeten we”) + følge (“volgen”) + skiltene (“de borden”) + nu (“nu”). De volledige betekenis is daarom: “Dan moeten we nu de borden volgen.”

5. Har vi tid nok til at komme derhen?

   Hebben we genoeg tijd om daar te komen?

   Har vi

   hebben we

   tid

   tijd

   nok

   genoeg

   til at

   om te

   komme

   komen

   derhen

   daarheen

   Uitgebreide uitleg

   Har vi staat hier aan het begin van een ja-neevraag: het werkwoord har komt vóór het onderwerp vi. har is de tegenwoordige vorm van have; die vorm verandert in het Deens niet mee met persoon of meervoud. In een mededelende zin staat dezelfde combinatie bijvoorbeeld als Vi har tid — “We hebben tijd.” tid betekent hier “tijd”. Het is een zelfstandig naamwoord dat in have tid zonder lidwoord wordt gebruikt voor tijd als hoeveelheid of beschikbare tijd. Dat is niet hetzelfde als een concreet telbaar moment of een periode: en tid betekent “een tijd/periode”, tiden “de tijd” en tider “tijden/periodes”. Een bruikbare combinatie is have tid — “tijd hebben”. nok betekent “genoeg” en staat na tid: tid nok betekent “genoeg tijd”. Het woord geeft hier een voldoende hoeveelheid aan. Bijvoorbeeld: Vi har nok mad — “We hebben genoeg eten.” til at leidt hier samen met een werkwoord een infinitiefconstructie in. In tid nok til at ... betekent het geheel “genoeg tijd om ...”. komme is hier de infinitief van het werkwoord komme (“komen”). Na til at blijft het werkwoord in deze vorm: til at komme — “om te komen”. De infinitief kan ook na een ander werkwoord staan, bijvoorbeeld Vi vil komme — “We willen komen.” derhen betekent “daarheen”: een richting naar daar. Het is één Deens bijwoord, niet een combinatie van een los aanwijzend woord en hen. In deze zin hoort het bij komme: komme derhen — “daarheen komen”. Samen vormen de delen de vraag Har vi tid nok til at komme derhen?: eerst staat de vraagvolgorde “hebben we”, daarna “genoeg tijd”, en ten slotte de handeling waarvoor die tijd nodig is, “om daarheen te komen”. De volledige betekenis is: “Hebben we genoeg tijd om daar te komen?”

6. Det har vi, hvis vi går nu.

   Dat lukt als we nu vertrekken.

   Det har vi

   dat lukt / dat hebben we

   hvis

   als

   går

   gaan / vertrekken

   nu

   nu

   Uitgebreide uitleg

   Det har vi betekent hier dat iets haalbaar is: “dat lukt ons” of letterlijker “dat hebben we”. Det verwijst in deze context naar de mogelijkheid waarnaar gevraagd wordt; vi is “wij” en har is de tegenwoordige tijd van have (“hebben”). De volgorde har vi ontstaat doordat het werkwoord in een hoofdzin op de tweede plaats staat wanneer de zin met det begint. Vergelijk: Det har jeg. — “Dat heb ik.” hvis betekent “als” en leidt een voorwaardelijke bijzin in. Een bruikbaar patroon is hvis + onderwerp + werkwoord: hvis du kommer betekent “als jij komt”. går betekent hier, samen met vi en de context, “gaan” of “vertrekken”. Het is de tegenwoordige tijd van gå; de infinitief is gå, de verleden tijd is gik en het voltooid deelwoord is gået. Voorbeeld: Vi går hjem. — “We gaan naar huis.” nu betekent “nu” en bepaalt het tijdstip van går: het vertrek vindt op dit moment plaats. Het is een bijwoord en verandert niet mee met het onderwerp. Samen vormt hvis vi går nu de voorwaarde “als we nu vertrekken”. Het eerste deel, Det har vi, geeft aan dat de besproken mogelijkheid haalbaar is; de volledige betekenis is daarom: “Dat lukt als we nu vertrekken.”

7. Jeg holder min billet klar.

   Ik houd mijn ticket klaar.

   Jeg

   ik

   holder

   houd

   min

   mijn

   billet

   ticket

   klar

   klaar

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik”: de spreker verwijst naar zichzelf. Het is de persoonlijke vorm voor de eerste persoon enkelvoud. Vergelijk in een nieuw voorbeeld: Jeg kommer nu. — “Ik kom nu.” holder komt van holde, “houden”. In deze zin staat de tegenwoordige tijd: “houd”. De vorm holder wordt bij jeg gebruikt; in het Deens verandert de tegenwoordige tijd van dit werkwoord niet naar persoon, dus dezelfde vorm kan ook bij andere onderwerpen voorkomen. Hier betekent holder ... klar niet alleen letterlijk vasthouden, maar “iets klaarhouden”. min betekent “mijn” en stemt af op het zelfstandig naamwoord dat erop volgt. Deze vorm wordt gebruikt bij een enkelvoudig zelfstandig naamwoord van het en-geslacht, zoals en billet. Bij een et-woord is de vorm mit, en bij meervoud is de vorm mine. Voorbeeld: mit kort — “mijn kaart”; mine billetter — “mijn tickets”. billet betekent “ticket” of “kaartje”. Het is een telbaar zelfstandig naamwoord; het onbepaalde enkelvoud is en billet en het meervoud is billetter. In deze zin is billet het voorwerp dat de spreker klaarhoudt. klar betekent “klaar”. Het is een bijvoeglijk naamwoord dat hier na het werkwoord staat en de toestand van het ticket beschrijft. In holde noget klar krijgt het de betekenis “iets klaarhouden”. Voorbeeld: Jeg holder dokumentet klar. — “Ik houd het document klaar.” Samen vormen Jeg holder min billet klar de structuur onderwerp + werkwoord + bezittelijk woord + zelfstandig naamwoord + toestand: “Ik houd mijn ticket klaar.” De zin zegt dat de spreker zelf het ticket in een gereedstaande toestand houdt; de volgende context maakt duidelijk dat het bij de hand moet zijn voor controle vóór het instappen.

8. Hav den ved hånden; personalet kan tjekke den, før vi stiger på.

   Houd het bij de hand; het personeel kan het controleren voordat we instappen.

   Hav

   houd

   den

   het

   ved hånden

   bij de hand

   personalet

   het personeel

   kan

   kan

   tjekke

   controleren

   før

   voordat

   stiger på

   instappen

   Uitgebreide uitleg

   Hav is de gebiedende wijs van have (“hebben”). In deze zin is het een aansporing aan de aangesprokene: “houd het bij de hand”. De tegenwoordige tijd is har; de bevelsvorm is hav. Voorbeeld: Hav din billet klar. = “Houd je ticket klaar.” den is hier een enkelvoudig voornaamwoord voor een zaak van het gemeenschappelijke grammaticale geslacht. In combinatie met de vaste vertaling en de vorige zin verwijst het naar het ticket/de kaart. De vorm den is niet zelf een werkwoordsvorm en verandert hier niet omdat het bevel wordt gegeven; de rol is die van object bij hav en later bij tjekke. ved hånden betekent letterlijk “bij de hand” en vormt hier de vaste uitdrukking have noget ved hånden: iets beschikbaar of direct binnen bereik houden. ved betekent in deze uitdrukking “bij”, terwijl hånden de bepaalde vorm van hånd (“hand”) is. Voorbeeld: Jeg har telefonen ved hånden. = “Ik heb de telefoon bij de hand.” personalet betekent “het personeel”. Het is de bepaalde vorm van personale (“personeel”): personale → personalet. Het woord verwijst naar het personeel als groep; de vorm is grammaticaal enkelvoud en onzijdig, ook al gaat het om meerdere personen. kan is de tegenwoordige vorm van het modale werkwoord kunne (“kunnen”). Het drukt hier mogelijkheid of vermogen uit: het personeel is in staat het ticket te controleren. Na kan staat de infinitief zonder at: kan tjekke. Voorbeeld: De kan hjælpe. = “Ze kunnen helpen.” tjekke is de infinitief “controleren/nakijken”. De infinitief blijft na een modaal werkwoord zoals kan onveranderd: kan tjekke. De verleden tijd is tjekkede en het voltooid deelwoord is tjekket. Voorbeeld: Personalet kan tjekke billetten. = “Het personeel kan het ticket controleren.” før is een onderschikkend voegwoord met de betekenis “voordat”. Het leidt de bijzin før vi stiger på in. De bijzin noemt de eerdere tijd: het controleren kan plaatsvinden vóór het instappen. stiger på is de uitdrukking “instappen/opstappen”. stiger is de tegenwoordige vorm van stige (“stappen/omhooggaan”); bij vi is die vorm stiger. på maakt hier samen met het werkwoord de betekenis “instappen”. Voorbeeld: Vi stiger på toget. = “Wij stappen in de trein.” Samen vormt Hav den ved hånden de aansporing “Houd het bij de hand”. Daarna geeft personalet kan tjekke den aan dat het personeel het kan controleren. før vi stiger på plaatst dat controleren vóór het moment waarop wij instappen. De volledige betekenis is dus: “Houd het bij de hand; het personeel kan het controleren voordat we instappen.”