De weg naar de hoofdingang | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Undskyld, hvilken vej fører til hovedindgangen?

   Pardon, welke kant leidt naar de hoofdingang?

   Undskyld

   pardon

   hvilken

   welke

   vej

   weg; richting

   fører

   leidt

   til

   naar

   hovedindgangen

   de hoofdingang

   Uitgebreide uitleg

   Undskyld betekent hier “pardon” en is een beleefde manier om een vraag te beginnen. Het kan ook “sorry” betekenen, maar in deze zin opent het een verzoek om informatie. hvilken betekent “welke”. Dit is de vorm voor enkelvoud bij een gemeenschappelijk-geslacht zelfstandig naamwoord, zoals vej. Vergelijk hvilket bij onzijdig enkelvoud en hvilke bij meervoud. De combinatie hvilken vej betekent hier “welke weg/richting”. vej betekent hier “weg” of, passend bij de vaste vertaling, “richting”. Het is een zelfstandig naamwoord. In een andere context kan het concreet een weg aanduiden; hier vraagt het naar de route naar een bestemming. fører is de tegenwoordige tijd van føre en betekent hier “leidt”. In deze vraag is hvilken vej het onderwerp: welke weg leidt naar de hoofdingang? føre kan ook betekenen dat iemand of iets een persoon ergens heen leidt. Voorbeeld: Denne sti fører til søen. — “Dit pad leidt naar het meer.” til betekent “naar” en geeft hier de bestemming aan. De constructie føre til is een herbruikbaar patroon: “naar [een bestemming] leiden”. hovedindgangen betekent “de hoofdingang”. Het is de bepaalde vorm van hovedindgang (“hoofdingang”); de uitgang -en markeert hier die bepaalde vorm. Het eerste deel hoved- specificeert het soort ingang: de hoofd- of belangrijkste ingang. Samen vormen hvilken vej en fører til hovedindgangen de vraag naar de route: “welke weg/richting leidt naar de hoofdingang?”. Met de beleefde opening betekent de volledige uiting: “Pardon, welke kant leidt naar de hoofdingang?”

2. Følg de gule skilte mod hovedhallen.

   Volg de gele borden naar de grote hal.

   Følg

   volg

   gule

   gele

   skilte

   borden

   mod

   naar, richting

   hovedhallen

   de grote hal

   Uitgebreide uitleg

   Følg is de gebiedende wijs van følge, “volgen”. Het bevel richt zich rechtstreeks tot de luisteraar; een onderwerp als “jij” staat er normaal niet bij. Dezelfde vorm kan in een herbruikbaar bevel voorkomen: Følg pilene. = “Volg de pijlen.” gule betekent hier “gele” en beschrijft skilte. Het is de vorm van gul bij een meervoudige of bepaalde nominale groep; vergelijk gul in en gul taske (“een gele tas”) en gult in et gult skilt (“een geel bord”). De vorm gule draagt dus de verbuiging van het bijvoeglijk naamwoord, niet van skilte. skilte betekent hier “borden” of “bewegwijzeringsborden”. Het is het meervoud van skilt; het bepaalde enkelvoud is skiltet. In de gule skilte verwijst de naar een bepaalde groep borden, zonder zelf een numerieke hoeveelheid uit te drukken. mod geeft richting naar iets toe: “naar” of “in de richting van”. Het zegt op zichzelf niet dat de bestemming al bereikt is. Een vergelijkbaar voorbeeld is Gå mod udgangen. = “Loop naar de uitgang.” hovedhallen betekent hier “de grote hal”, in de context de hoofdhal. Het woord bestaat uit hoved- (“hoofd-”, “belangrijkste”) en de bepaalde vorm hallen van hal (“hal”). Hallen is dus enkelvoud en bepaald; het is niet het meervoud van hal. Samen vormen de delen het bevel Følg de gule skilte mod hovedhallen.: “Volg de gele borden naar de grote hal.” De gebiedende wijs Følg geeft de instructie, de gule skilte zijn de borden die men moet volgen, en mod hovedhallen geeft de richting aan.

3. Skal jeg tage rulletrappen efter billetkontrollen?

   Moet ik na de toegangspoort de roltrap nemen?

   Skal jeg

   moet ik

   tage

   nemen

   rulletrappen

   de roltrap

   efter

   na

   billetkontrollen

   de toegangspoort

   Uitgebreide uitleg

   Skal jeg betekent hier “moet ik?” en vormt een vraag over wat de spreker moet doen. skal is de tegenwoordige vorm van skulle; deze vorm verandert in het Deens niet naar persoon of getal: jeg skal, “ik moet/zal”, en bijvoorbeeld de skal, “zij moeten/zullen”. In een vraag staat het werkwoord vóór het onderwerp: Skal jeg ...?. tage is de infinitief “nemen”. Na het modale werkwoord skal staat de infinitief zonder at: Jeg skal tage ..., “ik moet ... nemen”. Het werkwoord tage kan in andere contexten ook “pakken” of “meenemen” betekenen; hier gaat het om een vervoermiddel of route nemen. rulletrappen betekent “de roltrap”. Het zelfstandig naamwoord is rulletrappe; rulletrappen is de bepaalde enkelvoudsvorm. Een bruikbaar patroon is tage rulletrappen, “de roltrap nemen”. efter betekent “na” en geeft hier een tijds- of volgorderelatie aan. Het daaropvolgende deel benoemt wat eerst komt: na de toegangspoort moet de spreker de roltrap nemen. billetkontrollen betekent hier “de toegangspoort”, in overeenstemming met de vaste vertaling. De vorm is de bepaalde enkelvoudsvorm van billetkontrol, “ticketcontrole”; het eerste deel verwijst naar een ticket en kontrol naar controle. In deze context wordt die controle als toegangspoort weergegeven. De delen worden samen Skal jeg tage rulletrappen efter billetkontrollen? — “Moet ik na de toegangspoort de roltrap nemen?” De vraag gebruikt skal om te vragen of dit de aangewezen volgende handeling is.

4. Tag rulletrappen op, og drej så til højre.

   Neem die naar boven en sla dan rechtsaf.

   Tag

   neem

   rulletrappen

   de roltrap

   op

   naar boven

   drej

   draai

   så

   dan

   til højre

   naar rechts

   Uitgebreide uitleg

   Tag is hier de gebiedende wijs van tage (“nemen”). De vorm geeft een instructie aan de aangesprokene. In deze zin gaat het om het nemen van de roltrap. Voorbeeld: Tag bussen. — “Neem de bus.” rulletrappen betekent hier “de roltrap”. De basisvorm is rulletrappe; rulletrappen is de bepaalde enkelvoudsvorm. De slot--n markeert hier bepaaldheid; het is dus niet zelf een telwoord. De context ondersteunt dat deze roltrap eerder in de route wordt genoemd. op betekent hier “naar boven” en geeft de richting van het nemen van de roltrap aan. Samen met Tag rulletrappen ontstaat de betekenis “neem de roltrap naar boven”. drej is de gebiedende wijs van dreje (“draaien”). Hier begint daarmee een tweede instructie. Voorbeeld: Drej til venstre. — “Sla linksaf.” så betekent hier “dan” en plaatst de tweede handeling na de eerste. Het zegt dus dat het draaien volgt op het nemen van de roltrap. til højre is een richtingsuitdrukking met de betekenis “naar rechts”. til geeft de richting aan en højre betekent hier “rechts”. Het bruikbare contrast is til venstre — “naar links”. Samen vormen de delen twee opeenvolgende instructies: neem de roltrap naar boven en draai daarna naar rechts. Dat komt overeen met de vaste vertaling: “Neem die naar boven en sla dan rechtsaf.”

5. Er hovedindgangen langt herfra?

   Is de hoofdingang ver hiervandaan?

   Er

   is

   hovedindgangen

   de hoofdingang

   langt herfra

   ver hiervandaan

   Uitgebreide uitleg

   Er is hier de vorm van at være voor de tegenwoordige tijd: “is”. In deze vraag staat het werkwoord vóór het onderwerp: Er ...? komt overeen met “Is ...?”. In een mededelende zin staat dezelfde combinatie bijvoorbeeld als Hovedindgangen er ... — “De hoofdingang is ...”. hovedindgangen betekent hier “de hoofdingang”. Het is een zelfstandig naamwoord in de bepaalde enkelvoudsvorm. De basisvorm is hovedindgang (“hoofdingang”); de uitgang -en maakt er “de hoofdingang” van. Het eerste deel hoved- specificeert het soort ingang, maar hovedindgangen moet als geheel worden geleerd als het woord voor “de hoofdingang”. Een vergelijkbaar voorbeeld is indgangen — “de ingang”. langt herfra betekent samen “ver hiervandaan”. langt geeft hier een grote afstand aan; het is de vorm die in deze uitdrukking bij afstand hoort. herfra betekent “vandaan hier” of natuurlijker “hiervandaan”: her verwijst naar de plaats van de spreker of het relevante huidige vertrekpunt, en fra geeft een vertrekpunt aan. Een herbruikbaar voorbeeld is Det er langt herfra. — “Het is ver hiervandaan.” Samen vormen de delen de vraag Er hovedindgangen langt herfra?: eerst staat het werkwoord Er, daarna het onderwerp hovedindgangen, gevolgd door de afstandsbepaling langt herfra. De volledige betekenis is: “Is de hoofdingang ver hiervandaan?”

6. Derfra er der en kort gåtur.

   Vanaf daar is het een korte wandeling.

   Derfra

   vanaf daar

   er der

   is er

   kort

   kort

   gåtur

   wandeling

   Uitgebreide uitleg

   Derfra betekent hier ‘vanaf daar’ of ‘vandaar’. Het is een bijwoord dat een vertrekpunt aangeeft en verandert niet mee met een zelfstandig naamwoord. Herfra betekent ‘hiervandaan’; derfra gebruikt der voor ‘daar’. In deze zin verwijst het naar een plaats die in de situatie bekend is. er der hoort bij de Deense constructie der er ..., die overeenkomt met ‘er is/zijn ...’. Er is hier de tegenwoordige tijd van at være (‘zijn’). Het tweede der is een formeel of leeg onderwerp in deze constructie; het betekent hier niet ‘daar’. Voorbeeld: Der er en station. — ‘Er is een station.’ kort betekent hier ‘kort’, met betrekking tot de afstand of duur van de wandeling. De basisvorm is kort; de vergrotende trap is kortere (‘korter’) en de overtreffende trap kortest (‘het kortst’). Voorbeeld: Turen er kortere end forventet. — ‘De wandeling is korter dan verwacht.’ gåtur betekent ‘wandeling’: een tocht die men lopend maakt. Het is een zelfstandig naamwoord; en gåtur is enkelvoud en gåture is meervoud. Het woord is gevormd uit gå (‘lopen/gaan’) en tur (‘tocht’), maar gåtur functioneert als één zelfstandig naamwoord. Samen vormen Derfra, er der, en kort en gåtur de betekenis: ‘Vanaf daar is er een korte wandeling.’ Het onbepaalde lidwoord en hoort bij het gemeenschappelijke geslacht van gåtur; op zichzelf stelt het geen expliciete numerieke telling centraal.

7. Denne station er lidt forvirrende.

   Dit station is een beetje verwarrend.

   Denne

   deze

   station

   station

   er

   is

   lidt

   een beetje

   forvirrende

   verwarrend

   Uitgebreide uitleg

   Denne betekent hier “deze”. Het is de vorm voor een enkelvoudig zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijke geslacht, zoals in denne station. Vergelijk dette bij een onzijdig enkelvoudig woord en disse bij meervoud. De keuze hangt dus af van het grammaticale geslacht en getal van het zelfstandig naamwoord, naast de betekenis van nabijheid. Voorbeeld: denne bog — “dit boek”. station betekent “station”. Het is een zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijke geslacht: en station; de bepaalde vorm is stationen — “het station”. Voorbeeld: Stationen er tæt på. — “Het station is dichtbij.” er is de tegenwoordige tijd van at være, “zijn”. Deze vorm blijft hetzelfde bij verschillende personen en aantallen: jeg er — “ik ben”, de er — “zij zijn”. Voorbeeld: Stationen er åben. — “Het station is open.” lidt betekent “een beetje” of “wat”. Hier geeft het een beperkte mate aan: de eigenschap is aanwezig, maar wordt niet als sterk voorgesteld. Voorbeeld: Det er lidt svært. — “Het is een beetje moeilijk.” forvirrende betekent hier “verwarrend”: het station maakt het begrijpen of oriënteren moeilijk. Het is een bijvoeglijk gebruikt deelwoord van forvirre, “verwarren”. In deze zin staat het na er en beschrijft het het onderwerp. Voorbeeld: en forvirrende vej — “een verwarrende weg”. De vorm forvirrende blijft in deze attributieve vorm gelijk bij gemeenschappelijk en onzijdig enkelvoud en bij meervoud. Samen vormen Denne station er lidt forvirrende de betekenis “Dit station is een beetje verwarrend.” Denne station is het onderwerp, er verbindt het onderwerp met de eigenschap, en lidt forvirrende geeft die eigenschap met een beperkte mate.

8. Det er lettere at følge skiltene ovenpå.

   De borden zijn boven makkelijker te volgen.

   Det er

   het is

   lettere

   makkelijker

   at følge

   volgen

   skiltene

   de borden

   ovenpå

   boven

   Uitgebreide uitleg

   Det er is een vaste, algemene manier om een toestand of vergelijking te formuleren: “het is”. In Det er lettere ... gaat het niet om een zelfstandig genoemd onderwerp; de constructie maakt een algemene vergelijking mogelijk. Een bruikbaar patroon is Det er + vergelijkende vorm + at ... = “Het is ...er om ...”. lettere betekent hier “makkelijker”. Het is de vergrotende trap van het bijvoeglijk naamwoord let: let = makkelijk, lettere = makkelijker, lettest = makkelijkst. De vorm lettere vergelijkt deze manier van volgen met een andere, eerder genoemde of begrepen manier; de zin zegt niet expliciet waarmee. at følge betekent “volgen”. at markeert hier het hele werkwoord in de infinitief, vergelijkbaar met “te” in het Nederlands. Het werkwoord blijft na at in deze vorm: at følge. Voorbeeld: Det er svært at følge instruktionerne. = “Het is moeilijk om de instructies te volgen.” skiltene betekent hier “de borden”. Het zelfstandig naamwoord is skilt = “bord” of “teken”. De vormopbouw is skilt (enkelvoud, onbepaald), skiltet (enkelvoud, bepaald), skilte (meervoud, onbepaald), skiltene (meervoud, bepaald). De uitgang -ene maakt hier dus het meervoud bepaald: “de borden”. ovenpå betekent hier “boven” of “bovenaan”, als plaatsaanduiding. Het is een bijwoord en verwijst in deze zin naar de plaats waar de borden zich bevinden; het verandert niet mee met skiltene. Voorbeeld: Køkkenet er ovenpå. = “De keuken is boven.” Samen vormt at følge skiltene de handeling “de borden volgen”. Det er lettere maakt daarvan de vergelijking “het is makkelijker”, en ovenpå lokaliseert de borden boven. De volledige betekenis is dus: “De borden zijn boven makkelijker te volgen” — natuurlijker geformuleerd: “Het is makkelijker om de borden boven te volgen.”