Een probleem met de airconditioning melden | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Airconditioningen på mit værelse virker ikke.

   De airconditioning in mijn kamer doet het niet.

   Airconditioningen

   de airconditioning

   på mit værelse

   in mijn kamer

   virker

   werkt; functioneert

   ikke

   niet

   Uitgebreide uitleg

   Airconditioningen betekent hier de airconditioning. De uitgang -en markeert in het Deens de bepaalde enkelvoudsvorm van aircondition (het specifieke apparaat waarover wordt gesproken). De onbepaalde vorm is en aircondition, de bepaalde vorm airconditionen. på mit værelse betekent hier in mijn kamer. Het voorzetsel på kan in het Deens, afhankelijk van de vaste combinatie en de plaats, ook een locatie weergeven die je in het Nederlands met in vertaalt. mit is de vorm van het bezittelijk voornaamwoord bij een onzijdig enkelvoudig zelfstandig naamwoord. værelse is onzijdig; vergelijk bijvoorbeeld mit hus — mijn huis. Bij een en-woord staat min, bijvoorbeeld min stol — mijn stoel. virker is de tegenwoordige tijd van virke, werken of functioneren. De vorm is gelijk voor de verschillende personen in de tegenwoordige tijd: jeg virker, du virker, den virker. In deze zin gaat het om het functioneren van de airconditioning, niet om iemand die op een bepaalde manier overkomt. Voor een apparaat is virke een gebruikelijk werkwoord. ikke is de ontkenning niet. Het ontkent hier samen met virker de werking: de airconditioning functioneert niet. In een eenvoudige hoofdzin staat ikke doorgaans na het vervoegde werkwoord: Den virker ikke — Die werkt niet. Samen vormen de delen: Airconditioningen + på mit værelse + virker ikke: De airconditioning in mijn kamer doet het niet. De locatie wordt bij de airconditioning geplaatst, en virker ikke zegt dat dit apparaat niet functioneert.

2. Det beklager jeg.

   Dat spijt me.

   Det

   dat

   beklager

   betreur

   jeg

   ik

   Uitgebreide uitleg

   Det betekent hier “dat” en verwijst, volgens de vaste vertaling en de context, naar de eerder genoemde situatie dat de airconditioning niet werkt. In deze zin staat det als vooropgeplaatst voornaamwoordelijk object. De vorm det past bij dit verwijzende, onzijdige element; een Deens zelfstandig naamwoord met een ander grammaticaal geslacht zou in andere constructies bijvoorbeeld den kunnen vereisen. Dat verandert de betekenis van deze concrete zin niet. beklager is de tegenwoordige tijd van beklage, met de betekenis “betreuren” of “spijt hebben van”. De Deense tegenwoordige tijd verandert hier niet naar persoon of getal: jeg beklager betekent “ik betreur” en dezelfde werkwoordsvorm kan ook bij een ander onderwerp staan. Bijvoorbeeld: Hun beklager fejlen — “Zij betreurt de fout.” jeg betekent “ik” en is de eerste persoon enkelvoud. Het verwijst hier naar de spreker, die zijn of haar spijt uitdrukt. Samen vormen de delen Det beklager jeg: letterlijk “Dat betreur ik” en, volgens de vaste vertaling, natuurlijk “Dat spijt me.” Omdat det als object vooraan staat, komt het werkwoord beklager vóór het onderwerp jeg. Dezelfde inhoud kan ook in de neutralere volgorde Jeg beklager det worden uitgedrukt.

3. Har du prøvet fjernbetjeningen?

   Heb je de afstandsbediening geprobeerd?

   Har du

   heb je

   prøvet

   geprobeerd

   fjernbetjeningen

   de afstandsbediening

   Uitgebreide uitleg

   Har du vormt hier een ja-neevraag: har is de tegenwoordige tijd van have, en du betekent “jij”. In een gewone mededelende zin staat de volgorde du har ...; in deze vraag staat het werkwoord vóór het onderwerp: Har du ...? Het patroon is bruikbaar voor vragen over ervaring of voltooide handelingen. prøvet is de voltooid deelwoordsvorm van prøve, “proberen”. De relevante vormreeks is prøve (infinitief), prøver (tegenwoordige tijd), prøvede (verleden tijd) en prøvet (voltooid deelwoord). Samen met har vormt het de voltooide tijd: har prøvet = “hebt geprobeerd”. Voorbeeld: Jeg har prøvet det. — “Ik heb het geprobeerd.” fjernbetjeningen betekent hier “de afstandsbediening”. Het basiswoord is fjernbetjening; -en markeert de bepaalde enkelvoudsvorm: “de afstandsbediening”. Het woord is een Deens samengesteld zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: Hvor er fjernbetjeningen? — “Waar is de afstandsbediening?” Samen betekent Har du prøvet fjernbetjeningen?: “Heb je de afstandsbediening geprobeerd?” De vraag gebruikt de volgorde har + onderwerp du + voltooid deelwoord prøvet + het bepaalde voorwerp fjernbetjeningen.

4. Jeg har prøvet den.

   Ik heb het geprobeerd.

   Jeg har

   ik heb

   prøvet

   geprobeerd

   den

   het

   Uitgebreide uitleg

   Jeg har betekent hier “ik heb”. Jeg is de eerste persoon enkelvoud: de spreker verwijst naar zichzelf. Har is de tegenwoordige tijd van have (“hebben”). Samen met een voltooid deelwoord vormt har vaak de voltooide tijd: Jeg har læst = “ik heb gelezen”. prøvet betekent hier “geprobeerd”. De basisvorm is prøve (“proberen”); prøvet is het voltooid deelwoord dat na har in deze voltooide tijd staat. Een bruikbaar contrast is Jeg prøver = “ik probeer” tegenover Jeg har prøvet = “ik heb geprobeerd”. den betekent hier “het” en verwijst, volgens de vaste vertaling en de voorafgaande context, naar de afstandsbediening. In deze functie is den een Deens persoonlijk voornaamwoord voor een enkelvoudig zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijk grammaticaal geslacht; fjernbetjeningen is zo’n woord. De vorm den betekent niet in alle contexten automatisch “een niet-menselijk object”. De delen vormen samen Jeg har prøvet den.: “Ik heb het geprobeerd.” De voltooide tijd met har prøvet presenteert het proberen als afgerond, terwijl den het eerder genoemde object vervangt. De punt sluit de mededelende zin af.

5. Temperaturen ændrer sig ikke.

   De temperatuur verandert niet.

   Temperaturen

   de temperatuur

   ændrer sig

   verandert

   ikke

   niet

   Uitgebreide uitleg

   Temperaturen betekent hier “de temperatuur”. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van temperatur: en temperatur = “een temperatuur”, temperaturen = “de temperatuur”. De uitgang -en hoort bij dit zelfstandig naamwoord; het is niet de uitgang van een bijvoeglijk naamwoord. ændrer sig betekent hier “verandert”. ændrer is de tegenwoordige tijd van ændre (“veranderen”). sig is het wederkerende voornaamwoord van de derde persoon; samen geeft ændre sig de bruikbare constructie “veranderen”. Voorbeeld: Vejret ændrer sig hurtigt. — “Het weer verandert snel.” ikke betekent “niet” en maakt de bewering negatief. In deze hoofdzin staat ikke na het vervoegde werkwoord: ændrer sig ikke. De betekenis van ikke zelf blijft “niet”; de combinatie met het werkwoord maakt de hele handeling negatief. Samen vormen de delen Temperaturen + ændrer sig + ikke de zin: “De temperatuur verandert niet.” De zin beschrijft dus dat de temperatuur geen verandering ondergaat.

6. Jeg sender nogen for at se på det.

   Ik stuur iemand om ernaar te kijken.

   Jeg

   ik

   sender

   stuur

   nogen

   iemand

   for at se på

   om naar te kijken

   det

   het; dat

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik”: de spreker is de uitvoerder van de handeling. De vorm is een persoonlijk voornaamwoord in de eerste persoon enkelvoud. Een bruikbaar contrast is du voor “jij/u” en jeg voor “ik”. sender is de tegenwoordige tijd van sende, “sturen”. De infinitief is sende; de vorm sender wordt hier gebruikt voor de handeling die de spreker verricht. Voorbeeld: Jeg sender en besked. — “Ik stuur een bericht.” nogen betekent hier “iemand”: een niet nader genoemde persoon die de spreker stuurt. Het is een onbepaald voornaamwoord. De vorm noemt de persoon niet bij naam en stelt hier niet vast wie het is. for at se på is de Deense constructie voor een doel: “om naar te kijken”. se is de infinitief van “zien/kijken”, en på hoort hier bij se på, “naar iets kijken”. Na for at staat de infinitief. Voorbeeld: Hun går ud for at købe mad. — “Zij gaat naar buiten om eten te kopen.” det is een onzijdig enkelvoudig persoonlijk voornaamwoord. Hier verwijst het, volgens de vaste vertaling, naar het bedoelde object waarnaar gekeken moet worden; samen met se på wordt het natuurlijk weergegeven als ernaar. De vorm det geeft niet zelf aan welk concreet object bedoeld is. Samen vormen de delen: Jeg sender nogen — “Ik stuur iemand” — gevolgd door for at se på det — “om ernaar te kijken”. De volledige betekenis is dus: “Ik stuur iemand om ernaar te kijken.” De constructie for at + infinitief maakt duidelijk dat het kijken het doel van het sturen is.

7. Hvor lang tid kan reparationen tage?

   Hoe lang kan de reparatie duren?

   Hvor lang tid

   hoe lang (tijdsduur)

   kan

   kan / kan mogelijk zijn

   reparationen

   de reparatie

   tage

   duren

   Uitgebreide uitleg

   Hvor lang tid vraagt naar een tijdsduur: “hoe lang (in tijd)”. Hvor betekent hier “hoe”, en lang staat bij tid om de duur te beschrijven. Een bruikbaar patroon is Hvor lang tid ...? — “Hoe lang duurt ...?” Voorbeeld: Hvor lang tid tager det? — “Hoe lang duurt het?” Hier vraagt tager in de tegenwoordige tijd naar de benodigde duur. kan is hier de tegenwoordige tijd van kunne en drukt mogelijkheid uit: “kan / mogelijk zijn”. In deze vraag gaat het om de mogelijke duur, niet om een vastgestelde duur. De combinatie kan ... tage betekent dus dat iets een bepaalde tijd kan duren. reparationen betekent hier “de reparatie”. De vorm is de bepaalde enkelvoudsvorm van reparation (“een reparatie”): reparation → reparationen. Het achtervoegsel -en markeert bij dit zelfstandig naamwoord bepaaldheid; het zegt niet op zichzelf hoeveel reparaties er zijn. Voorbeeld: Reparationen tager to dage. — “De reparatie duurt twee dagen.” tage is de infinitief van tage; in deze uitdrukking betekent het “duren”. De infinitief staat na het modale werkwoord kan. Hetzelfde werkwoord kan in andere contexten ook “nemen” of “pakken” betekenen, maar hier gaat het om de tijdsduur. Samen vormen de delen de vraag: Hvor lang tid + kan + reparationen + tage? = “Hoe lang kan de reparatie duren?” De reparatie is het onderwerp, kan geeft de mogelijkheid aan en tage benoemt hier de duur.

8. Det er jeg ikke sikker på.

   Dat weet ik niet zeker.

   Det

   dat

   er

   ben

   jeg

   ik

   ikke

   niet

   sikker på

   zeker van

   Uitgebreide uitleg

   Det betekent hier “dat” en verwijst naar de besproken kwestie. Het is hier het vooropgeplaatste complement bij på: vergelijk de gewone volgorde Jeg er ikke sikker på det (“Ik ben daar niet zeker van”). er is de tegenwoordige tijd van være (“zijn”). In deze zin betekent het, met jeg als onderwerp, “ben”. De vorm blijft hetzelfde bij verschillende personen: jeg er = “ik ben”, du er = “jij bent”. jeg betekent “ik” en is de eerste persoon enkelvoud. Het staat hier na er, omdat het Deens na een vooropgeplaatst zinsdeel de persoonsvorm vóór het onderwerp kan plaatsen: Det er jeg .... ikke betekent “niet” en maakt de uiting ontkennend. Hier ontkent het dat de spreker sikker is. sikker på is de combinatie “zeker zijn van iets”. sikker betekent hier “zeker”; in andere contexten kan het ook “veilig” betekenen. Een bevestigend voorbeeld is: Jeg er sikker på det. — “Daar ben ik zeker van.” In Det er jeg ikke sikker på staat het complement Det vooraan, terwijl de bijbehorende prepositie på aan het einde blijft staan. De hele zin betekent volgens de vaste vertaling “Dat weet ik niet zeker” en drukt onzekerheid uit over de besproken kwestie.

9. Der kan snart komme nogen.

   Er kan binnenkort iemand komen.

   Der kan

   er kan

   snart

   binnenkort

   komme

   komen

   nogen

   iemand

   Uitgebreide uitleg

   Der kan vormt hier een constructie die de mogelijkheid uitdrukt dat iets gebeurt. Der is een onpersoonlijk onderwerp in deze constructie; nogen is het inhoudelijke, onbepaalde onderwerp en staat verderop in de zin. Kan is de tegenwoordige vorm van kunne en drukt hier mogelijkheid uit, niet vaardigheid. Na kan staat het volgende werkwoord in de infinitief. Voorbeeld: Der kan være en fejl. — “Er kan een fout zijn.” Snart betekent “binnenkort” of “spoedig” en verwijst hier naar een nabije toekomstige gebeurtenis. Het woord verandert niet van vorm. Voorbeeld: Hun kommer snart. — “Zij komt binnenkort.” Komme is de infinitief van komme en betekent hier “komen”. Na het modale werkwoord kan blijft deze vorm staan en wordt geen at gebruikt: kan komme betekent “kan komen”. De tegenwoordige vorm is kommer. Voorbeeld: Han kommer. — “Hij komt.” Nogen is hier een onbepaald voornaamwoord met de betekenis “iemand”. De vorm noemt geen specifieke persoon. In andere contexten kan nogen bijvoorbeeld “iemand” of “iemand/ook maar iemand” betekenen, afhankelijk van de zin; in deze zin past “iemand” bij de vaste vertaling. Samen betekent Der kan snart komme nogen: “Er kan binnenkort iemand komen.” Der kan geeft de mogelijkheid aan, snart plaatst die mogelijke gebeurtenis in de nabije toekomst, en komme is het werkwoord na kan. Nogen is het onbepaalde onderwerp van het komen en staat in deze constructie na de infinitief.

10. Jeg venter på værelset.

    Ik wacht in de kamer.

    Jeg

    ik

    venter

    wacht

    på

    in

    værelset

    de kamer

    Uitgebreide uitleg

    Jeg betekent hier “ik”: het is de vorm van het persoonlijke voornaamwoord voor de eerste persoon enkelvoud. Voorbeeld: Jeg læser. = “Ik lees.” venter is de tegenwoordige tijd van vente (“wachten”). De tegenwoordige tijd heeft in het Deens doorgaans dezelfde vorm bij verschillende personen: jeg venter = “ik wacht”, de venter = “zij wachten”. Voorbeeld: Jeg venter på bussen. = “Ik wacht op de bus.” på is hier een voorzetsel dat de plaats aanduidt. In på værelset betekent het volgens de vaste vertaling “in”; in andere contexten kan på bijvoorbeeld “op” betekenen. Dat verschilt van de aparte constructie vente på, waarin på het voorwerp van het wachten inleidt en de combinatie “wachten op” betekent. værelset betekent hier “de kamer”. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van værelse (“kamer”): et værelse = “een kamer”, værelset = “de kamer”. De uitgang -et hoort bij de bepaalde enkelvoudsvorm van dit onzijdige zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: Værelset er stort. = “De kamer is groot.” Samen betekent Jeg venter på værelset. “Ik wacht in de kamer.” Jeg is degene die wacht, venter geeft de handeling in de tegenwoordige tijd weer, en på værelset geeft de plaats aan waar de spreker wacht.

11. Sig venligst til, hvis problemet fortsætter.

    Laat het ons alstublieft weten als het probleem aanhoudt.

    Sig venligst til

    laat het alstublieft weten

    hvis

    als

    problemet

    het probleem

    fortsætter

    aanhoudt

    Uitgebreide uitleg

    Sig venligst til is een beleefde verzoeksvorm. Sig is de gebiedende wijs van sige (“zeggen”): sige → sig. In de vaste verbinding sige til betekent het niet alleen “zeg het”, maar “het laten weten” of “melden”. Venligst verzacht het verzoek en betekent “alstublieft”. Het Deense fragment noemt geen ontvanger met een afzonderlijk voornaamwoord; de vaste vertaling maakt de bedoelde ontvanger wel expliciet als “ons”. hvis betekent “als” en leidt hier een voorwaardelijke bijzin in. Een herbruikbaar patroon is Sig til, hvis ... — “Laat het weten als ...”. problemet betekent hier “het probleem”. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van problem: problem → problemet. De uitgang -et markeert hier de bepaalde vorm; het is niet een los woord voor “het”. fortsætter betekent hier “aanhoudt” of “doorgaat”. Het is de tegenwoordige tijd van fortsætte (“voortduren/doorgaan”): fortsætte → fortsætter. In deze zin is problemet het onderwerp van dit werkwoord, zodat de betekenis is dat het probleem blijft bestaan. Voor een activiteit kan dezelfde vorm ook “doorgaan” betekenen, bijvoorbeeld: Mødet fortsætter. — “De vergadering gaat door.” Samen vormt de zin het patroon Sig venligst til, hvis + onderwerp + werkwoord: “Laat het alstublieft weten als het probleem aanhoudt.” De komma scheidt de hoofdzin van de voorwaardelijke bijzin.