Een rapportdeadline verplaatsen | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Jeg har brug for mere tid til rapporten.

   Ik heb meer tijd nodig voor het rapport.

   Jeg

   ik

   har brug for

   nodig hebben

   mere

   meer

   tid

   tijd

   rapporten

   het rapport

   Uitgebreide uitleg

   Jeg is de Deense vorm voor “ik” en staat hier als onderwerp. Het is de eerste persoon enkelvoud. har brug for is een vaste constructie met de betekenis “nodig hebben”. har is de tegenwoordige tijd van have (“hebben”); brug betekent hier niet letterlijk “gebruik”, maar maakt deel uit van deze constructie. Een bruikbaar patroon is: Jeg har brug for ... = “Ik heb ... nodig”. mere betekent hier “meer” en geeft een grotere hoeveelheid aan. Het is de vergelijkende vorm van meget (“veel”): meget – mere – mest (“veel” – “meer” – “meest”). In deze zin bepaalt mere de hoeveelheid van tid. tid betekent “tijd”. Het is een zelfstandig naamwoord; de bepaalde enkelvoudsvorm is tiden (“de tijd”). In deze zin gaat het om extra tijd die nodig is. rapporten betekent “het rapport”. De uitgang -en markeert hier de bepaalde enkelvoudsvorm van rapport: en rapport = “een rapport”, rapporten = “het rapport”. Het woord staat na til, dat in deze context de relatie “voor/bestemd voor” uitdrukt. Samen vormen Jeg har brug for mere tid de betekenis “Ik heb meer tijd nodig”. til rapporten voegt toe waarvoor die tijd nodig is: “voor het rapport”. De volledige zin betekent dus: “Ik heb meer tijd nodig voor het rapport.”

2. Hvad forsinker det?

   Wat zorgt voor de vertraging?

   Hvad

   wat

   forsinker

   vertraagt

   det

   het

   Uitgebreide uitleg

   Hvad betekent hier “wat” en vraagt naar de oorzaak of veroorzaker. Het is een vragend voornaamwoord. Een bruikbaar contrast is hvem (“wie”) voor een persoon en hvad (“wat”) voor een zaak, gebeurtenis of oorzaak. Voorbeeld: Hvad mangler? — “Wat ontbreekt er?” forsinker betekent hier “vertraagt” of “veroorzaakt vertraging”. De basisvorm is forsinke; forsinker is de tegenwoordige tijd. In het Deens verandert de tegenwoordige tijd hier niet naar persoon of enkelvoud/meervoud: jeg forsinker, det forsinker en de forsinker hebben dezelfde werkwoordsvorm. Voorbeeld: Regnen forsinker toget. — “De regen vertraagt de trein.” det is een Deens persoonlijk voornaamwoord in de neutrale enkelvoudsvorm. Hier staat het als object bij forsinker; de precieze referent wordt in deze ene zin niet zelfstandig benoemd. De vorm contrasteert bijvoorbeeld met den, de vorm voor een-woorden in overeenkomstige contexten. Voorbeeld: Jeg ser det. — “Ik zie het.” In de vraag staat Hvad vóór het werkwoord forsinker, omdat het vragende element vooropstaat. Daarna volgt det, het object: letterlijk ontstaat zo de structuur “Wat vertraagt het?”. In de vaste Nederlandse vertaling wordt de bedoelde betekenis natuurlijk weergegeven als “Wat zorgt voor de vertraging?”.

3. Der mangler stadig nogle oplysninger.

   Er ontbreken nog enkele gegevens.

   Der mangler

   er ontbreken

   stadig

   nog steeds

   nogle

   enkele

   oplysninger

   gegevens

   Uitgebreide uitleg

   Der mangler betekent hier dat iets niet aanwezig of nog niet beschikbaar is: “er ontbreken”. mangler is de tegenwoordige tijd van mangle (“ontbreken”, in andere constructies ook “missen” of “nodig hebben”). In de constructie der mangler + zelfstandig naamwoord is der een formeel existentieel element; het verwijst hier niet zelfstandig naar een bepaalde persoon of zaak. Voorbeeld: Der mangler en underskrift. — “Er ontbreekt een handtekening.” stadig betekent hier “nog steeds” en geeft aan dat de situatie tot dit moment voortduurt. Het kan ook “nog” betekenen wanneer het voortduren uit de context blijkt. Voorbeeld: Hun arbejder stadig. — “Ze werkt nog steeds.” nogle staat hier voor een meervoudig zelfstandig naamwoord en betekent “enkele” of “sommige”. Het geeft een onbepaalde hoeveelheid aan, zonder een exact aantal te noemen. Het hoort bij oplysninger, dat meervoud is. Voorbeeld: Vi har nogle spørgsmål. — “We hebben enkele vragen.” oplysninger is het meervoud van oplysning en betekent hier “gegevens” of “informatie”. In deze zin gaat het om meerdere afzonderlijke gegevens of informatiedetails; het woord staat dus in het meervoud. Voorbeeld: Oplysningerne er korrekte. — “De gegevens zijn correct.” Samen vormen de delen Der mangler stadig nogle oplysninger de betekenis: “Er ontbreken nog enkele gegevens.” De volgorde maakt eerst duidelijk dat er iets ontbreekt, daarna dat dit nog steeds zo is, en vervolgens wat er ontbreekt.

4. Hvor meget mere tid har du brug for?

   Hoeveel meer tijd heb je nodig?

   Hvor meget

   hoeveel

   mere

   meer

   tid

   tijd

   har du brug for

   heb je nodig

   Uitgebreide uitleg

   Hvor meget vraagt naar een hoeveelheid: “hoeveel”. In deze zin hoort het bij mere tid, dus het gaat om de hoeveelheid extra tijd. Zonder mere krijg je bijvoorbeeld Hvor meget tid har du brug for? — “Hoeveel tijd heb je nodig?” mere betekent hier “meer” en is de vergrotende vorm van meget (“veel” of “erg”, afhankelijk van de context). De reeks is meget – mere – mest: veel – meer – meest. In mere tid betekent het specifiek: extra tijd ten opzichte van de eerder bedoelde of beschikbare tijd. tid is het zelfstandig naamwoord “tijd”. In deze zin wordt het gebruikt als een hoeveelheid of niet-afgebakende duur, daarom staat er geen lidwoord voor. Het kan ook een afgebakende periode betekenen, bijvoorbeeld en tid — “een tijd/periode”. har du brug for is een vaste Deense uitdrukking met de betekenis “heb je nodig”. Letterlijk bevat ze har (“hebt/heeft”), du (“je”) en brug for; samen drukt ze behoefte uit. har is de tegenwoordige tijd van have (“hebben”). In een mededelende zin staat het onderwerp ervoor: Du har brug for mere tid. — “Je hebt meer tijd nodig.” In de vraag staat har vóór du, zoals vaak bij een Deense vraag met een vraagwoord. Samen bouwen de delen de vraag op als: hoeveelheid + extra + zelfstandig naamwoord + de uitdrukking voor nodig hebben. De volledige betekenis is: “Hoeveel meer tijd heb je nodig?”

5. Kan vi flytte deadline til senere i denne uge?

   Kunnen we de deadline verplaatsen naar later deze week?

   Kan vi

   Kunnen we

   flytte

   verplaatsen

   deadline

   deadline

   til

   naar

   senere

   later

   denne

   deze

   uge

   week

   Uitgebreide uitleg

   Kan vi is een vaste, herbruikbare vraagopening: kan is de tegenwoordige tijd van kunne (“kunnen”), en vi betekent “wij/we”. Samen vragen ze of de spreker en anderen iets kunnen doen. In een Deense ja-neevraag staat het werkwoord vóór het onderwerp: Kan vi ...? Voorbeeld: Kan vi starte nu? — “Kunnen we nu beginnen?” flytte is de infinitief van het werkwoord “verplaatsen”. Na kan blijft het volgende werkwoord in de infinitief: kan flytte, niet een vervoegde vorm. Voorbeeld: Vi kan flytte mødet. — “We kunnen de vergadering verplaatsen.” deadline betekent hier “deadline” en is een zelfstandig naamwoord voor een uiterste tijd of datum. Het woord is in het Deens een leenwoord; in deze zin staat het als het object van flytte. til betekent hier “naar” en geeft de nieuwe bestemming of het nieuwe tijdstip aan. Het verbindt dus flytte met het moment waarnaar de deadline wordt verplaatst. Voorbeeld: Vi flytter mødet til fredag. — “We verplaatsen de vergadering naar vrijdag.” senere betekent hier “later”. Het is de vergelijkende vorm van sent (“laat”) en wordt hier bij tijd gebruikt: een later tijdstip. Voorbeeld: Vi kan tale sammen senere. — “We kunnen later met elkaar praten.” denne betekent “deze”. Het is een aanwijzend woord voor één zelfstandig naamwoord van de Deense fælleskøn-klasse; het stemt hier overeen met uge, dat een gemeenschappelijk geslacht heeft. Voorbeeld: denne måned — “deze maand”. uge betekent “week”. De meervoudsvorm is uger en de bepaalde enkelvoudsvorm is ugen. In denne uge gaat het om deze specifieke week. De zin bouwt zo op: Kan vi vraagt of wij iets kunnen doen; flytte deadline benoemt wat er wordt verplaatst; til senere geeft het nieuwe, latere tijdstip aan; en i denne uge begrenst dat tijdstip tot deze week. De volledige betekenis is: “Kunnen we de deadline verplaatsen naar later deze week?”

6. Det kan vi godt, men send teamet en kort opdatering.

   Dat kan, maar stuur het team een korte update.

   Det kan vi godt

   Dat kunnen we wel

   send

   stuur

   teamet

   het team

   kort

   kort

   opdatering

   update

   Uitgebreide uitleg

   Det kan vi godt betekent hier dat de voorgestelde handeling mogelijk en aanvaardbaar is: “Dat kunnen we wel.” Det is een onzijdig aanwijzend/voornaamwoordelijk element; de zin geeft niet zelfstandig aan waarnaar het precies verwijst. kan is de vorm van kunne voor tegenwoordige tijd bij vi: vi kan = “wij kunnen”. Vi is het onderwerp en betekent “wij”. Godt betekent hier niet letterlijk “goed” als manier waarop iets gebeurt, maar versterkt de bevestiging: “wel”, “dat lukt”. In een hoofdzin kan het bevestigde element vooraan staan, waardoor kan vóór vi komt: Det kan vi .... send is de gebiedende wijs van sende, “sturen”. De gebiedende wijs staat hier aan het begin van de tweede hoofdzin en heeft een niet-uitgedrukt onderwerp: de aangesproken persoon of personen moeten sturen. Het is dus niet de infinitief sende en ook niet de tegenwoordige tijd sender. teamet betekent “het team”. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van team: et team → teamet. De uitgang -et markeert hier bepaaldheid en niet een meervoud. In sende teamet ... is het team de ontvanger van wat gestuurd wordt. kort betekent hier “kort” in de betekenis van beknopt. Het bijvoeglijk naamwoord staat vóór het zelfstandig naamwoord. Bij een onzijdig enkelvoud kan dezelfde vorm ook voorkomen; bij meervoud of bepaalde vormen wordt vaak korte gebruikt. De vorm in deze zin is kort omdat opdatering een enkelvoudig gemeenschappelijk geslacht heeft. opdatering betekent “update” of “bijgewerkte informatie”. Het is een zelfstandig naamwoord: en opdatering; de zin gebruikt de onbepaalde vorm en kort opdatering. En markeert hier een onbepaalde enkelvoudige zaak, niet noodzakelijk het getal één als tegenstelling tot andere aantallen. Samen vormen kort en opdatering de woordgroep “een korte update”. De tweede hoofdzin bouwt zo op: send (“stuur”) + teamet (“het team”, de ontvanger) + en kort opdatering (“een korte update”, wat er gestuurd moet worden). De volledige uiting combineert eerst de bevestiging Det kan vi godt met de opdracht men send teamet en kort opdatering: “Dat kunnen we wel, maar stuur het team een korte update.”

7. Jeg vil forklare, hvad der er klar, og hvad der stadig mangler.

   Ik zal uitleggen wat klaar is en wat nog ontbreekt.

   Jeg vil

   ik zal

   forklare

   uitleggen

   hvad der er

   wat ... is

   klar

   klaar

   stadig

   nog

   mangler

   ontbreekt

   Uitgebreide uitleg

   Jeg vil drukt hier een voornemen uit: “ik zal”. vil is de tegenwoordige vorm van ville, een modaal werkwoord dat ook “willen” kan betekenen. Na vil staat het volgende werkwoord in de infinitief, zonder at. forklare betekent “uitleggen”. Dit is de infinitief na vil; de basisvorm is dus forklare. Voorbeeld: Jeg vil forklare det. — “Ik zal het uitleggen.” hvad der er is een herbruikbaar patroon voor “wat … is”. hvad introduceert hier datgene waarover informatie wordt gegeven, en der hoort bij de Deense constructie hvad der er .... Hetzelfde patroon keert verderop terug in hvad der stadig mangler, maar daar wordt het aangevuld met een ander werkwoord en bijwoord. klar betekent hier “klaar” of “gereed”. Het is een bijvoeglijk naamwoord in de vorm die in het Deens bij een enkelvoudig common-gender-woord kan staan; klart is bijvoorbeeld de vorm bij een enkelvoudig neutrum-woord en klare bij meervoud of bepaalde vormen. De vaste zin identificeert niet afzonderlijk welk concreet referentwoord door klar wordt beschreven, dus de vorm alleen bewijst hier niet welk grammaticaal geslacht die referent heeft. stadig betekent “nog” in de betekenis “tot nu toe nog steeds”. Het geeft aan dat de toestand voortduurt. Voorbeeld: Det regner stadig. — “Het regent nog steeds.” mangler betekent hier “ontbreekt” of “niet aanwezig zijn”. De basisvorm is mangle; mangler is de tegenwoordige tijd. In het Deens verandert deze werkwoordsvorm niet naar persoon: jeg mangler, du mangler en de mangler hebben allemaal mangler. Samen betekent Jeg vil forklare, hvad der er klar, og hvad der stadig mangler.: “Ik zal uitleggen wat klaar is en wat nog ontbreekt.” De eerste hvad der er-groep benoemt wat gereed is; og verbindt die met de tweede groep, waarin stadig mangler zegt wat nog ontbreekt. De zin geeft dus een voornemen om beide zaken uit te leggen.

8. Så kan alle tage højde for forsinkelsen, når de planlægger.

   Dan kan iedereen bij het plannen rekening houden met de vertraging.

   Så

   dan

   kan

   kunnen

   alle

   iedereen

   tage højde for

   rekening houden met

   forsinkelsen

   de vertraging

   når

   wanneer

   de

   ze

   planlægger

   plannen

   Uitgebreide uitleg

   Så staat hier aan het begin en betekent “dan”: het verbindt deze uitspraak met de voorafgaande situatie. Het kan ook “zo” betekenen, maar die betekenis past hier niet bij de vaste vertaling. kan is de tegenwoordige vorm van kunne en drukt hier mogelijkheid of vermogen uit: “kunnen”. In het Deens verandert deze vorm niet met het onderwerp: jeg kan, alle kan en de kan hebben allemaal kan. alle betekent hier “iedereen” en verwijst naar alle betrokken personen als groep. Het is een zelfstandig gebruikt woord; voor “alle + een zelfstandig naamwoord” staat het bijvoorbeeld in alle deltagere (“alle deelnemers”). tage højde for is een vaste Deense uitdrukking met de betekenis “rekening houden met”. De drie woorden functioneren hier samen als één herbruikbaar patroon: tage højde for + iets. Het werkwoord tage betekent buiten deze uitdrukking ook “nemen”, maar in deze combinatie gaat het niet om letterlijk nemen. forsinkelsen betekent “de vertraging”. De basisvorm is forsinkelse; -n markeert hier de bepaalde enkelvoudsvorm, vergelijkbaar met “de vertraging” tegenover onbepaald en forsinkelse (“een vertraging”). De vorm zegt op zichzelf niet wie of wat de vertraging veroorzaakt. når leidt de tijdsbepaling in en betekent hier “wanneer”. Het verbindt de hoofdgedachte met een gebeurtenis of handeling die op dat moment plaatsvindt. Een bruikbaar patroon is når + zin, bijvoorbeeld: Når jeg kommer, begynder vi. — “Wanneer ik kom, beginnen we.” de is hier het Deense persoonlijke voornaamwoord van de derde persoon meervoud. In deze zin is het onderwerp van planlægger en wordt het in de vertaling weergegeven als “ze”. De vorm de zelf geeft geen specifiek aantal personen aan; alleen meervoud en de grammaticale persoon zijn vastgelegd. planlægger is de tegenwoordige tijd van planlægge, “plannen”. Deens werkwoordsvormen veranderen in de tegenwoordige tijd doorgaans niet naar persoon of getal: jeg planlægger en de planlægger hebben dezelfde werkwoordsvorm. Hier gaat het om hun planning, niet om een expliciet genoemde soort planning. Samen vormen Så kan alle de hoofdzin: “Dan kan iedereen”. Daarna specificeert tage højde for forsinkelsen waarvoor men rekening kan houden: “rekening houden met de vertraging”. De bijzin når de planlægger geeft aan wanneer dat gebeurt: “wanneer ze plannen”. De volledige betekenis is dus: “Dan kan iedereen bij het plannen rekening houden met de vertraging.”