Bestandsformaat verduidelijken | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Kan du forklare kravene for mig?

   Kun je de vereisten voor me verduidelijken?

   Kan du

   kun je

   forklare

   uitleggen; verduidelijken

   kravene

   de vereisten

   for mig

   voor mij

   Uitgebreide uitleg

   Kan du is een vaste, herbruikbare vraagopening: kan is de tegenwoordige tijd van kunne (“kunnen”) en du betekent “jij”. In een vraag staat het werkwoord hier vóór het onderwerp. Het patroon Kan du + infinitief ...? vraagt of iemand iets kan of wil doen; het is geen bewering dat de handeling al gebeurt. forklare is de infinitief van forklare en betekent hier “uitleggen” of, zoals in de vaste vertaling, “verduidelijken”. Na kan blijft het volgende werkwoord in de infinitief: Kan du forklare ...? Een bruikbaar voorbeeld is Kan du forklare det? — “Kun je dat uitleggen?” kravene betekent hier “de vereisten”. Het is de bepaalde meervoudsvorm van krav (“vereiste”, “eis”): krav = onbepaald enkelvoud of meervoud, kravet = bepaald enkelvoud, kravene = bepaald meervoud. De uitgang -ene laat hier dus zien dat het om meerdere specifieke vereisten gaat. Een voorbeeld is Jeg læser kravene. — “Ik lees de vereisten.” for mig betekent “voor mij”. mig is de objectsvorm van het persoonlijke voornaamwoord jeg (“ik”); na for verwijst het naar degene voor wie de uitleg bedoeld is. Het patroon for + persoon kan ook met andere vormen worden gebruikt, bijvoorbeeld for dig — “voor jou”. Samen vormt de zin de vraag Kan du forklare kravene for mig?: “Kun je de vereisten voor me verduidelijken?” De spreker vraagt de aangesprokene om de specifieke vereisten uit te leggen ten behoeve van de spreker.

2. Hvilken del er uklar?

   Welk deel is onduidelijk?

   Hvilken

   welke

   del

   deel

   uklar

   onduidelijk

   Uitgebreide uitleg

   Hvilken betekent hier “welke” en staat vóór een zelfstandig naamwoord. Het is de enkelvoudsvorm voor een common-genderwoord; bij een onzijdig enkelvoud staat hvilket, en bij meervoud hvilke. Voorbeelden: Hvilken bog? = “Welk boek?”; Hvilket format? = “Welk formaat?” del betekent hier “deel” of “onderdeel”. Het is een zelfstandig naamwoord van common gender. De bepaalde vorm is delen (“het deel”) en het meervoud is dele (“delen”). In Hvilken del vraagt de spreker dus naar één onderdeel, zonder dat de zin zelf zegt welk onderdeel bedoeld wordt. uklar betekent hier “onduidelijk”. Dit is de basisvorm van het bijvoeglijk naamwoord. De vorm verandert onder andere naar uklart bij een onzijdig enkelvoud en naar uklare bij meervoud of een bepaalde nominale groep. Voor de vergelijking gebruikt het Deens doorgaans mere uklar (“onduidelijker”) en mest uklar (“het meest onduidelijk”). Voorbeeld: Instruktionen er uklar. = “De instructie is onduidelijk.” Tussen deze geselecteerde woorden staat er, de tegenwoordige tijd van være (“zijn”). De vraag heeft daarmee de structuur Hvilken + zelfstandig naamwoord + er + bijvoeglijk naamwoord: “Welk(e) ... is/zijn ...?” Samen betekent Hvilken del er uklar?: “Welk deel is onduidelijk?” De vraag zoekt één onderdeel en vraagt vervolgens of dat onderdeel onduidelijk is.

3. Jeg er ikke sikker på, hvilket filformat jeg skal bruge.

   Ik weet niet zeker welk bestandsformaat ik moet gebruiken.

   Jeg

   ik

   er

   ben

   ikke

   niet

   sikker på

   zeker van

   hvilket

   welk(e)

   filformat

   bestandsformaat

   skal

   moet

   bruge

   gebruiken

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik”: de spreker verwijst naar zichzelf. De vorm is de gewone Deense persoonlijke vorm voor de eerste persoon enkelvoud. Voorbeelden: Jeg arbejder. = “Ik werk.” en Du arbejder. = “Jij werkt.” er is hier de tegenwoordige vorm van at være (“zijn”). In de combinatie jeg er betekent het dus “ik ben”. Het is niet hetzelfde als har (“hebben”). Voorbeeld: Jeg er klar. = “Ik ben klaar.” ikke maakt het daaropvolgende oordeel negatief: “niet”. In deze zin wordt de zekerheid ontkend, niet het bestaan van de spreker. Voorbeeld: Jeg er ikke klar. = “Ik ben niet klaar.” sikker på is een vaste combinatie met de betekenis “zeker zijn van”. sikker is een bijvoeglijk naamwoord; på is de voorzetselkeuze die bij deze combinatie hoort. Na på kan bijvoorbeeld een zelfstandig naamwoord staan: Jeg er sikker på svaret. = “Ik ben zeker van het antwoord.” In de gegeven zin wordt de inhoud van die onzekerheid verder ingevuld door de volgende vraagzin. hvilket betekent hier “welk” en verwijst naar een enkelvoudig onzijdig zelfstandig naamwoord. Het zelfstandig naamwoord filformat is onzijdig, zoals ook blijkt uit het onzijdige lidwoord et in et filformat; daarom staat hier hvilket en niet hvilken. De vormen zijn onder meer hvilken bij een gemeenschappelijk geslacht enkelvoudig zelfstandig naamwoord, hvilket bij een onzijdig enkelvoudig zelfstandig naamwoord en hvilke bij meervoud. Voorbeeld: Hvilket svar er rigtigt? = “Welk antwoord is juist?” filformat betekent “bestandsformaat”. Het is een samenstelling van fil (“bestand”) en format (“formaat”), maar als geheel benoemt het het formaat waarin een bestand is opgeslagen of gebruikt. Het meervoud is filformater. Voorbeeld: Hvilket filformat bruger du? = “Welk bestandsformaat gebruik je?” skal is de tegenwoordige vorm van het modale werkwoord at skulle. Hier drukt het uit wat de spreker moet of hoort te doen: “moet”. Na een modaal werkwoord staat het volgende werkwoord in de infinitief zonder at. Daarom volgt bruge, niet een vervoegde vorm. Voorbeeld: Jeg skal skrive. = “Ik moet schrijven.” bruge is de infinitief van at bruge (“gebruiken”). De vorm blijft na skal een infinitief: skal bruge = “moet gebruiken”. In de zin gaat het om het gebruiken van een nog niet gekozen bestandsformaat; bruge draagt zelf niet de betekenis “moeten”. Voorbeeld: Vi skal bruge denne fil. = “Wij moeten dit bestand gebruiken.” Samen vormen Jeg er ikke sikker på en de daaropvolgende inhoud een onzekerheidsuitdrukking: “Ik weet niet zeker”. hvilket filformat vraagt specifiek naar één bestandsformaat, en jeg skal bruge betekent “ik moet gebruiken”. De volledige betekenis is daarom: “Ik weet niet zeker welk bestandsformaat ik moet gebruiken.”

4. Brug standardformatet til dokumentet i den endelige version.

   Gebruik het standaarddocumentformaat voor de definitieve versie.

   Brug

   gebruik

   standardformatet

   het standaardformaat

   til dokumentet

   voor het document

   den endelige

   de definitieve

   version

   versie

   Uitgebreide uitleg

   Brug is de gebiedende wijs van bruge (“gebruiken”). De gebiedende wijs heeft hier geen uitgesproken onderwerp: de aangesprokene krijgt de instructie om iets te gebruiken. Vergelijk: Brug denne fil. — “Gebruik dit bestand.” standardformatet betekent hier “het standaardformaat”. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van standardformat; -et markeert bij dit onzijdige woord de bepaaldheid. Het woord verwijst in deze zin naar het formaat dat gebruikt moet worden, niet naar een los document. til dokumentet geeft hier het doel of de bestemming aan: “voor het document”. dokumentet is de bepaalde enkelvoudsvorm van dokument. De combinatie til + een bepaald zelfstandig naamwoord kan, afhankelijk van de context, onder meer “voor” of “naar” betekenen; hier past “voor het document” bij de vaste vertaling en de context over een bestands- of documentformaat. den endelige betekent “de definitieve”. endelige is de bepaalde vorm van het bijvoeglijk naamwoord endelig en staat bij version. De vorm met den en de uitgang -e hoort bij een enkelvoudig bepaald woord van het gemeenschappelijk geslacht; de vorm wordt dus niet door standardformatet bepaald. version betekent “versie”. Het is hier een enkelvoudig zelfstandig naamwoord; samen met den endelige vormt het “de definitieve versie”. Voorbeeld: en ny version — “een nieuwe versie”; den nye version — “de nieuwe versie”. Samen heeft de zin de structuur Brug [het standaardformaat] [voor het document] [in de definitieve versie]. De gebiedende wijs Brug geeft de instructie, standardformatet is wat gebruikt moet worden, en de overige delen preciseren waarvoor en in welke versie. De volledige betekenis is: “Gebruik het standaarddocumentformaat voor de definitieve versie.”

5. Har du et eksempel, som jeg kan følge?

   Heb je een voorbeeld dat ik kan volgen?

   Har du

   Heb je?

   eksempel

   voorbeeld

   som

   dat (relatief)

   jeg kan

   ik kan

   følge

   volgen

   Uitgebreide uitleg

   Har du staat letterlijk aan het begin als een vraag met het werkwoord vóór het onderwerp: har is de tegenwoordige tijd van have (‘hebben’) en du betekent ‘je/jij’. In een gewone mededelende zin staat het onderwerp vóór het werkwoord, bijvoorbeeld Du har et eksempel (‘Je hebt een voorbeeld’). De combinatie Har du ...? betekent hier dus ‘Heb je ...?’. Har verandert in het Deens niet mee met de persoon: jeg har, du har en de har gebruiken allemaal har. eksempel is het zelfstandig naamwoord ‘voorbeeld’. Het is een onzijdig woord, zoals blijkt uit et eksempel; et is hier een onbepaald lidwoord en drukt niet op zichzelf een bepaald aantal uit. De bepaalde vorm is eksemplet (‘het voorbeeld’) en het meervoud is eksempler (‘voorbeelden’). Voorbeeld: Jeg har et eksempel. — ‘Ik heb een voorbeeld.’ som verbindt het zelfstandig naamwoord met de beschrijvende bijzin som jeg kan følge. In deze zin betekent het ‘dat’ en verwijst het terug naar et eksempel. Dezelfde vorm kan in het Deens in relatieve bijzinnen ook betrekking hebben op andere soorten antecedenten; de vertaling hangt van de constructie af. jeg kan betekent hier ‘ik kan’. jeg is de eerste persoon enkelvoud (‘ik’), en kan is de tegenwoordige tijd van het modale werkwoord kunne (‘kunnen’). De vorm kan blijft bij verschillende personen gelijk, bijvoorbeeld du kan (‘je kunt’) en vi kan (‘wij kunnen’). Na kan volgt het volgende werkwoord in het Deens zonder at. følge is de infinitief van følge en betekent hier ‘volgen’, in de zin van een voorbeeld als leidraad volgen. Na het modale kan staat deze infinitief zonder at: jeg kan følge ... (‘ik kan ... volgen’). Een voorbeeld met dezelfde constructie is Jeg kan følge planen. — ‘Ik kan het plan volgen.’ Samen vormt Har du et eksempel de vraag ‘Heb je een voorbeeld?’. som jeg kan følge specificeert dat het om een voorbeeld gaat dat de spreker kan volgen. De volledige betekenis is daarom: ‘Heb je een voorbeeld dat ik kan volgen?’

6. Jeg kan sende et eksempel fra en lignende forespørgsel.

   Ik kan een voorbeeld van een vergelijkbaar verzoek sturen.

   Jeg kan

   ik kan

   sende

   sturen

   eksempel

   voorbeeld

   fra

   van

   lignende

   vergelijkbaar

   forespørgsel

   verzoek

   Uitgebreide uitleg

   Jeg kan betekent hier “ik kan”: de spreker geeft aan dat die persoon iets kan doen. Jeg is de eerste persoon enkelvoud (“ik”). kan is de tegenwoordige vorm van kunne (“kunnen”); deze vorm verandert niet naar persoon of getal. Na een modaal werkwoord staat het volgende werkwoord in de infinitief: kan sende. sende is de infinitief van “sturen”. Voorbeeld: Jeg kan sende filen. — “Ik kan het bestand sturen.” et eksempel betekent “een voorbeeld”. eksempel is een onzijdig zelfstandig naamwoord: et eksempel is onbepaald enkelvoud, eksemplet bepaald enkelvoud en eksempler meervoud. et markeert hier het onzijdige grammaticale enkelvoud; het drukt op zichzelf geen exacte hoeveelheid uit. fra betekent hier “van” en geeft aan waar het voorbeeld vandaan komt. et eksempel fra ... betekent dus “een voorbeeld van ...”. Voorbeeld: Et citat fra bogen — “Een citaat uit het boek.” lignende betekent “vergelijkbaar” of “soortgelijk”. Deze vorm staat hier vóór het zelfstandig naamwoord in en lignende forespørgsel. In het Deens blijft lignende in deze vorm gelijk bij enkelvoud en meervoud, bijvoorbeeld lignende eksempler — “vergelijkbare voorbeelden”. Een sterkere vergelijking kan met mere lignende worden uitgedrukt: “meer vergelijkbaar”. forespørgsel betekent hier “verzoek”. Het is een zelfstandig naamwoord van het gemeenkøn: en forespørgsel, bepaald forespørgslen, meervoud forespørgsler. Daarom staat in de bron en lignende forespørgsel, niet et lignende forespørgsel. Samen vormen Jeg kan sende + et eksempel + fra en lignende forespørgsel de betekenis: “Ik kan een voorbeeld van een vergelijkbaar verzoek sturen.” kan geeft aan dat de handeling mogelijk is, sende benoemt de handeling, en de naamwoordgroepen geven aan wat er wordt gestuurd en van welk verzoek het voorbeeld afkomstig is.

7. Det ville hjælpe mig med at forstå, hvad jeg skal aflevere.

   Dat zou me helpen te begrijpen wat ik moet opleveren.

   Det

   dat

   ville

   zou

   hjælpe

   helpen

   mig

   mij

   med at forstå

   te begrijpen

   hvad

   wat

   jeg

   ik

   skal

   moet

   aflevere

   opleveren

   Uitgebreide uitleg

   Det staat hier als onderwerp en betekent in deze zin “dat/het”. Het is een Deens voornaamwoord; de zin zelf specificeert niet welk voorafgaand gegeven met det wordt aangeduid. ville is de vorm van vil in een voorwaardelijke of afgezwakte formulering: “zou”. Met een infinitief drukt ville hier uit wat iets zou helpen: ville hjælpe = “zou helpen”. hjælpe is de infinitief van hjælpe, “helpen”. Na ville staat de infinitief zonder extra uitgang. Een bruikbaar patroon is ville + infinitief, bijvoorbeeld: Det ville ændre meget. — “Dat zou veel veranderen.” mig is de objectvorm van het persoonlijke voornaamwoord jeg (“ik”). Het verwijst hier naar de spreker als degene die geholpen zou worden: hjælpe mig = “mij helpen”. Vergelijk de rol: Jeg hjælper dig. — “Ik help jou.” med at forstå betekent hier “met begrijpen”. forstå is de infinitief van “begrijpen”; med at + infinitief benoemt waarmee de hulp verband houdt. De combinatie hjælpe nogen med at ... is een herbruikbaar patroon: Hun hjælper ham med at læse. — “Zij helpt hem met lezen.” hvad betekent hier “wat” en leidt een ingebedde vraag aan: welk ding of welke inhoud de spreker moet afgeven. In zo’n bijzin staat de persoonsvorm niet in de vraagvolgorde van een zelfstandige vraag: Jeg ved, hvad du gør. — “Ik weet wat je doet.” jeg is de onderwerpsvorm van “ik”. Hier is de spreker degene die volgens de ingebedde vraag iets moet afgeven. De bijbehorende objectvorm is mig, zoals in Hun ser mig. — “Zij ziet mij.” skal is de tegenwoordige vorm van skulle. Hier drukt het een verplichting uit: “moet”. Met een infinitief vormt het een patroon voor wat iemand moet doen: jeg skal ... = “ik moet ...”. Skal kan in andere contexten ook een andere functie hebben, maar in deze zin past de verplichtingsbetekenis bij de vaste vertaling. aflevere is de infinitief en betekent hier “afgeven”, “inleveren” of “opleveren”. De vorm blijft na skal infinitief: jeg skal aflevere = “ik moet afgeven/inleveren”. Het is het werkwoord dat de handeling benoemt; skal draagt de verplichting. Samen betekent Det ville hjælpe mig med at forstå “Dat zou me helpen te begrijpen”. De ingebedde vraag hvad jeg skal aflevere betekent “wat ik moet opleveren/inleveren”: hvad opent de vraag, jeg is het onderwerp, skal geeft de verplichting aan en aflevere benoemt wat er moet gebeuren. De hele uiting is dus: “Dat zou me helpen te begrijpen wat ik moet opleveren.”

8. Send mig en besked, hvis noget andet er uklart.

   Stuur me een bericht als er nog iets onduidelijk is.

   Send

   stuur

   mig

   mij

   besked

   bericht

   hvis

   als

   noget andet

   iets anders

   uklart

   onduidelijk

   Uitgebreide uitleg

   Send is de gebiedende wijs van sende (“sturen”). De vorm richt zich hier tot één aangesproken persoon. De infinitief is at sende; in een bevel valt at weg: Send mig en besked. = “Stuur me een bericht.” mig is de objectsvorm van de eerste persoon enkelvoud: “mij/me”. Vergelijk het onderwerpspaar jeg (“ik”) en object mig (“mij/me”). In dit zinsverband is mig degene die het bericht ontvangt. besked betekent “bericht”. Het is een zelfstandig naamwoord met het gemeenschappelijke lidwoord en: en besked. Dat lidwoord markeert hier een onbepaald zelfstandig naamwoord; het stelt op zichzelf geen numerieke hoeveelheid centraal. Een bruikbaar voorbeeld is Jeg sender en besked. — “Ik stuur een bericht.” hvis betekent “als” en leidt hier een voorwaardelijke bijzin in. Het verbindt de voorwaarde met de hoofdzin: Send mig en besked, hvis ... — “Stuur me een bericht als ...”. noget andet betekent samen “iets anders”. noget is een onbepaald voornaamwoord voor een niet nader bepaald ding of een niet nader bepaalde zaak. andet is de vorm van anden die bij dit onzijdige gebruik hoort; het staat hier direct bij noget. De betekenis is dus niet simpelweg “iets”, maar “iets anders” dan wat al bedoeld of besproken is. uklart betekent hier “onduidelijk”. Het is de onzijdige vorm van het bijvoeglijk naamwoord uklar (“onduidelijk”): uklar bij een gemeenschappelijk woord en uklart bij een onzijdig woord of onzijdige verwijzing. In noget ... er uklart beschrijft uklart de toestand van het onbepaalde noget; het is geen verleden tijdsvorm. Samen bestaat de zin uit de hoofdzin Send mig en besked (“Stuur me een bericht”) en de voorwaardelijke bijzin hvis noget andet er uklart (“als iets anders onduidelijk is”). De volledige betekenis is: “Stuur me een bericht als er nog iets anders onduidelijk is.” De gebiedende wijs geeft het verzoek of de instructie, en hvis maakt duidelijk onder welke voorwaarde dat verzoek geldt.