Een klein doel voor je spreekpraktijk | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Jeg vil sætte et mål for min sprogtræning.

   Ik wil een doel stellen voor mijn taaloefening.

   Jeg vil

   ik wil

   sætte

   zetten

   mål

   doel

   for

   voor

   min

   mijn

   sprogtræning

   taaloefening

   Uitgebreide uitleg

   Jeg vil betekent hier «ik wil». Jeg is de eerste persoon enkelvoud. vil is de tegenwoordige vorm van ville; in deze zin drukt het een wens of voornemen uit. Na vil staat het volgende werkwoord in de infinitief zonder at. sætte betekent hier «stellen» of «plaatsen», in de vaste combinatie sætte et mål: een doel stellen. De infinitief is de basisvorm; na vil verandert die vorm niet. Voorbeeld: Jeg vil sætte et mål. — «Ik wil een doel stellen.» mål betekent hier «doel». Het is een zelfstandig naamwoord van het onzijdige geslacht: et mål. Het zelfstandig naamwoord staat daardoor in het grammaticale enkelvoud; et is hier het onzijdige onbepaalde lidwoord, niet simpelweg een vertaling van een numerieke telling. De bepaalde vorm is målet; de meervoudsvormen zijn mål en målene. for betekent hier «voor» en verbindt het doel met het gebied waarvoor het bedoeld is. In het patroon et mål for ... volgt dus datgene waarop het doel betrekking heeft. Voorbeeld: et mål for min læsning — «een doel voor mijn lezen». min betekent «mijn» en staat vóór een zelfstandig naamwoord in het enkelvoud van het overeenkomstige geslacht. In deze zin hoort het bij sprogtræning; bij een onzijdig enkelvoud staat mit, en bij een meervoud mine. Het bezittelijk woord vervult hier de bepalende functie vóór het zelfstandig naamwoord. sprogtræning betekent «taaloefening» of «taaltraining». Het is een samengesteld zelfstandig naamwoord met de betekenis van trainen of oefenen van taal. In deze zin verwijst het naar de taalactiviteit waarvoor het doel geldt; het woord zelf geeft niet aan om welke specifieke taal het gaat. Samen vormen de delen Jeg vil sætte + et mål + for min sprogtræning de betekenis: «Ik wil een doel stellen voor mijn taaloefening.» Het patroon Jeg vil + infinitief is herbruikbaar om een wens of voornemen uit te drukken, bijvoorbeeld Jeg vil lære mere. — «Ik wil meer leren.»

2. Hvilken færdighed synes du er sværest lige nu?

   Welke vaardigheid vind je nu het moeilijkst?

   Hvilken

   welke

   færdighed

   vaardigheid

   synes du

   vind je

   sværest

   het moeilijkst

   lige nu

   nu, op dit moment

   Uitgebreide uitleg

   Hvilken staat hier vóór færdighed en vraagt naar één vaardigheid van het gemeenschappelijke grammaticale geslacht: “welke”. De vorm past zich aan het zelfstandig naamwoord aan: hvilken bij enkelvoud van het gemeenschappelijke geslacht, hvilket bij enkelvoud van het onzijdige geslacht en hvilke bij meervoud. Voorbeeld: Hvilken bog læser du? — “Welk boek lees je?” færdighed betekent hier “vaardigheid”. Het is een zelfstandig naamwoord: en færdighed (een vaardigheid), færdigheden (de vaardigheid), færdigheder (vaardigheden). Het onbepaalde lidwoord en laat hier zien dat het woord tot het gemeenschappelijke grammaticale geslacht behoort; het drukt op zichzelf geen aantal uit buiten de enkelvoudige naamwoordgroep. synes du bestaat uit synes, de tegenwoordige vorm van synes, en het voornaamwoord du (“je/jij”). In deze vraag betekent synes “vinden” in de zin van een persoonlijke beoordeling of mening. De volgorde synes du ontstaat doordat du het onderwerp is na het werkwoord in de vraagstructuur. Vergelijk: Jeg synes, det er svært. — “Ik vind dat het moeilijk is.” Tror du? betekent eerder “Denk je dat?” en gaat typisch over een overtuiging of verwachting, niet specifiek over een beoordeling. sværest is de overtreffende trap van svær (“moeilijk”). De reeks is svær — sværere — sværest: moeilijk — moeilijker — het moeilijkst. Hier beoordeelt het woord welke vaardigheid het hoogste niveau van moeilijkheid heeft. Voorbeeld: Denne opgave er sværest. — “Deze opdracht is het moeilijkst.” lige nu is een vaste, tijdsbepalende uitdrukking met de betekenis “nu, op dit moment”. lige betekent in deze combinatie niet letterlijk “recht” of “gelijk”; samen beperkt de uitdrukking de beoordeling tot het huidige moment. Voorbeeld: Jeg har travlt lige nu. — “Ik heb het nu druk.” Samen vormt Hvilken færdighed de vraag naar één vaardigheid, synes du geeft aan dat de beoordeling van de aangesprokene wordt gevraagd, er sværest zegt dat die vaardigheid het moeilijkst is, en lige nu bepaalt dat dit voor het huidige moment geldt. De volledige betekenis is: “Welke vaardigheid vind je nu het moeilijkst?”

3. At tale flydende i korte samtaler.

   Vloeiend spreken in korte gesprekken.

   At tale

   spreken

   flydende

   vloeiend

   korte

   korte

   samtaler

   gesprekken

   Uitgebreide uitleg

   At tale betekent hier ‘spreken’. at markeert in het Deens het infinitief; tale is de infinitief van het werkwoord. Vergelijk: Jeg taler dansk. — ‘Ik spreek Deens.’ Het werkwoord verandert daar met de tijd of zinsbouw, terwijl at tale de woordenboekvorm is. flydende beschrijft hier de manier van spreken: ‘vloeiend’. In deze positie functioneert het als bijwoord bij tale. Het kan ook als bijvoeglijk naamwoord worden gebruikt, bijvoorbeeld in en flydende samtale — ‘een vloeiend gesprek’. korte betekent hier ‘korte’. De basisvorm van dit bijvoeglijk naamwoord is kort; korte is de vorm die hier bij het meervoudige zelfstandig naamwoord samtaler staat. Vergelijk: en kort samtale — ‘een kort gesprek’ en korte samtaler — ‘korte gesprekken’. samtaler betekent hier ‘gesprekken’. Het is het meervoud van samtale; de uitgang -r markeert in deze vorm het meervoud. en samtale betekent ‘een gesprek’, terwijl samtaler ‘gesprekken’ betekent. Samen vormen de delen At tale flydende i korte samtaler een infinitiefgroep: ‘vloeiend spreken in korte gesprekken’. i korte samtaler geeft de context waarin het spreken plaatsvindt. De uitdrukking benoemt dus de vaardigheid om in zulke gesprekken vloeiend te spreken; ze is geen volledige hoofdzin, omdat er geen persoonsvormig onderwerp-werkwoordpaar staat.

4. Vælg så én lille taleøvelse hver dag.

   Kies dan elke dag één kleine spreektaak.

   Vælg

   kies

   så

   dan

   én

   één

   lille

   kleine

   taleøvelse

   spreektaak

   hver dag

   elke dag

   Uitgebreide uitleg

   Vælg is de gebiedende wijs van vælge (“kiezen”). De vorm wordt gebruikt om een instructie of aansporing te geven; het onderwerp “jij” staat er in het Deens normaal niet bij. Voorbeeld: Vælg en bog. — “Kies een boek.” så betekent hier “dan” en verbindt de instructie met wat de aangesprokene vervolgens moet doen. In andere contexten kan så ook andere functies hebben, maar hier is het een kort verbindingswoord. én betekent hier nadrukkelijk “één”: precies één oefening. Het is de beklemtoonde telwoordsvorm; dat is iets anders dan het onbepaalde lidwoord en, dat niet op zichzelf een aantal van precies één uitdrukt. Voorbeeld: Vælg én. — “Kies er één.” lille betekent “kleine” en is de vorm van lille bij een zelfstandig naamwoord in het enkelvoud. Het bijvoeglijke naamwoord heeft dus zijn eigen basisvorm lille; het is niet afgeleid van het zelfstandig naamwoord ernaast. Vergelijk voor meervoud: små øvelser — “kleine oefeningen.” taleøvelse is een zelfstandig naamwoord voor een oefening waarmee je spreken oefent: “spreekoefening” of, in deze vertaling, “spreektaak”. Het is een samenstelling waarin tale (“spreken”) het soort oefening specificeert. Voorbeeld: Det er en taleøvelse. — “Dat is een spreekoefening.” hver dag betekent “elke dag”. hver geeft hier een herhaling per afzonderlijke dag aan, en dag is het zelfstandig naamwoord “dag”. De uitdrukking wordt als geheel gebruikt om de frequentie aan te geven. Voorbeeld: Jeg øver hver dag. — “Ik oefen elke dag.” Samen vormen de delen de instructie Vælg så én lille taleøvelse hver dag.: “Kies dan elke dag één kleine spreektaak.” Vælg geeft de opdracht, så plaatst die als volgende stap, én lille taleøvelse benoemt precies één kleine spreekoefening en hver dag zegt dat dit dagelijks gebeurt.

5. Hvordan kan jeg følge min fremgang?

   Hoe kan ik mijn voortgang bijhouden?

   Hvordan

   hoe

   kan jeg

   kan ik

   følge

   bijhouden

   min

   mijn

   fremgang

   voortgang

   Uitgebreide uitleg

   Hvordan betekent hier “hoe” en vraagt naar de manier waarop iets kan gebeuren. Het staat vooraan in de vraag. Vergelijk bijvoorbeeld: Hvordan går det? — “Hoe gaat het?” kan jeg combineert het werkwoord kan met het persoonlijke voornaamwoord jeg. kan is de tegenwoordige vorm van kunne en drukt hier mogelijkheid of vermogen uit: “kan”. Na een modaal werkwoord zoals kan staat het volgende werkwoord in de infinitief zonder at: Jeg kan følge ... — “Ik kan ... bijhouden.” jeg betekent “ik”; in andere zinsfuncties gebruikt het Deens bijvoorbeeld mig voor “mij”. følge betekent hier “bijhouden” in de zin van een ontwikkeling blijven volgen. Het is de infinitief van følge. Het kan in andere contexten ook letterlijk “volgen” betekenen, maar in deze zin gaat het volgens de vertaling om het volgen van de eigen vooruitgang. Voorbeeld: Jeg følger min fremgang. — “Ik houd mijn voortgang bij.” min betekent “mijn” en hoort bij een enkelvoudig zelfstandig naamwoord van het en-type. Het verandert dus niet omdat de bezitter jeg is, maar hangt samen met het zelfstandig naamwoord dat erop volgt. Bij een enkelvoudig et-woord staat mit, en bij meervoud mine; bijvoorbeeld mit svar — “mijn antwoord” en mine svar — “mijn antwoorden”. fremgang betekent “voortgang” of “vooruitgang”. Het is een zelfstandig naamwoord van het en-type; daarom staat hier min, niet mit. Het woord benoemt de ontwikkeling die iemand maakt, bijvoorbeeld tijdens het oefenen. Samen vormen de delen de vraag Hvordan kan jeg følge min fremgang?: “Hoe kan ik mijn voortgang bijhouden?” De vraag gebruikt Hvordan voor de manier, daarna het modale werkwoord kan met jeg, en vervolgens de infinitief følge met het bezittelijke naamwoordgroepje min fremgang. In deze leersituatie sluit dat aan bij het dagelijks uitvoeren van oefeningen en het later beluisteren van opgenomen antwoorden.

6. Optag ét svar, og lyt til det igen senere.

   Neem één antwoord op en luister er later nog een keer naar.

   Optag

   neem op

   ét

   één

   svar

   antwoord

   lyt til

   luister naar

   det

   het

   igen

   opnieuw

   senere

   later

   Uitgebreide uitleg

   Optag is de gebiedende wijs van optage (“opnemen”). De vorm geeft een instructie aan de aangesprokene: “Neem op”. Vergelijk: Jeg optager et svar = “Ik neem een antwoord op”; Optag ... laat het onderwerp in de gebiedende wijs ongenoemd. ét is het telwoord “één” met nadruk op het precieze aantal. Het hoort bij svar, een onzijdig woord: et svar = “een antwoord”, ét svar = “één antwoord”. De accent aigu maakt de nadruk zichtbaar; het is niet hetzelfde als het onbepaalde lidwoord et. svar betekent hier “antwoord”. Het meervoud is svar, dus zowel et svar als flere svar gebruikt dezelfde vorm. Voorbeeld: Jeg har et svar. — “Ik heb een antwoord.” lyt til is de vaste combinatie lytte til (“luisteren naar”) in de gebiedende wijs. Het voorzetsel til hoort bij dit werkwoord: Lyt til musikken. — “Luister naar de muziek.” Het is dus niet alleen het losse werkwoord “luisteren”, maar de constructie “naar iets luisteren”. det is een Deens persoonlijk voornaamwoord voor een enkelvoudig onzijdig woord en is hier het object van lyt til. In deze zin verwijst het, overeenkomstig de vertaling, naar svar: lyt til det = “luister ernaar”. De vorm det past bij het grammaticale geslacht van svar, niet bij de persoon die luistert. igen betekent “opnieuw” of “weer”. Het zegt hier dat het luisteren nogmaals gebeurt. Voorbeeld: Læs det igen. — “Lees het opnieuw.” senere betekent “later”. Het plaatst de herhaalde luisterhandeling op een later moment: Vi taler senere. — “We praten later.” Samen vormen de delen een tweedelige instructie: Optag ét svar betekent “Neem één antwoord op”, en lyt til det igen senere betekent “luister er later opnieuw naar”. Het volledige geheel is daarom: “Neem één antwoord op en luister er later nog een keer naar.”

7. Den rutine lyder nem at følge.

   Die routine klinkt makkelijk om te volgen.

   Den

   die

   rutine

   routine

   lyder

   klinkt

   nem

   makkelijk

   at følge

   om te volgen

   Uitgebreide uitleg

   Den betekent hier ‘die’ en staat vóór rutine om naar een bepaalde, aangewezen routine te verwijzen. De vorm den past bij een zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijke geslacht; bij een onzijdig zelfstandig naamwoord zou het demonstratief det zijn. De precieze referent van ‘die routine’ wordt in de gegeven zinnen niet benoemd. rutine betekent ‘routine’. De bepaalde vorm zonder demonstratief is rutinen; met een demonstratief staat het zelfstandig naamwoord hier in de vorm Den rutine. Voorbeeld: en god rutine — ‘een goede routine’. lyder komt van lyde (‘klinken’). Het is de tegenwoordige tijd in de derde persoon enkelvoud en betekent hier dat iets een bepaalde indruk geeft: ‘klinkt’. De constructie X lyder + bijvoeglijk naamwoord beschrijft hoe X overkomt. Voorbeeld: Planen lyder god. — ‘Het plan klinkt goed.’ nem betekent hier ‘makkelijk’ of ‘gemakkelijk’. Het is het bijvoeglijk naamwoord dat na lyder de routine beschrijft. De vorm is hier nem, omdat rutine gemeenschappelijk geslacht is; bij een onzijdig zelfstandig naamwoord verschijnt de vorm nemt. Voorbeeld: Det lyder nemt. — ‘Dat klinkt makkelijk.’ at følge bestaat uit at plus de infinitief følge, ‘volgen’. De routine is in deze constructie datgene wat iemand volgt: ze klinkt dus makkelijk om te volgen. De infinitief herken je aan at; de tegenwoordige tijd is følger. Voorbeeld: Det er nemt at følge planen. — ‘Het is makkelijk om het plan te volgen.’ Samen betekent Den rutine lyder nem at følge.: ‘Die routine klinkt makkelijk om te volgen.’ De zin beoordeelt niet rechtstreeks dat de routine daadwerkelijk makkelijk is, maar beschrijft hoe dat op basis van de formulering overkomt. De patroonzin is X lyder [bijvoeglijk naamwoord] at [werkwoord]: ‘X klinkt [bijvoeglijk naamwoord] om te [werkwoord].’

8. Hold opgaven kort, og gentag den ofte.

   Houd de taak kort en herhaal die vaak.

   Hold

   houd

   opgaven

   de taak

   kort

   kort

   gentag

   herhaal

   den

   die

   ofte

   vaak

   Uitgebreide uitleg

   Hold is hier de gebiedende wijs van holde (“houden”). In combinatie met iets dat een eigenschap krijgt, betekent holde ... kort: “iets kort houden”. Op zichzelf kan Hold! ook “Stop!” betekenen, maar dat is hier niet de betekenis. Voorbeeld: Hold døren åben. = “Houd de deur open.” opgaven betekent hier “de taak/opdracht”. De vorm is de bepaalde enkelvoudsvorm van opgave: en opgave → opgaven. Het achtervoegsel -en markeert hier de bepaalde vorm van dit woord met gemeenschappelijk geslacht. kort is het bijvoeglijke woord dat de toestand van opgaven beschrijft: de taak moet kort gehouden worden. De basisvorm is ook kort; in het meervoud verschijnt attributief korte, bijvoorbeeld korte opgaver = “korte opdrachten”. In Hold opgaven kort staat het bijvoeglijke woord na het werkwoord en beschrijft het de gewenste toestand van de taak. gentag is de gebiedende wijs van gentage (“herhalen”). De uitgang -e van de infinitief ontbreekt in deze vorm. Voorbeeld: Gentag spørgsmålet. = “Herhaal de vraag.” den is hier een enkelvoudig voornaamwoord als lijdend voorwerp. Het verwijst in deze zin naar de eerder genoemde taak, zoals ook in de vaste vertaling blijkt. Voor een onzijdig enkelvoudig woord wordt in deze functie det gebruikt; den hoort bij een woord met gemeenschappelijk geslacht, zoals opgave. ofte is een bijwoord met de betekenis “vaak”; het zegt hoe dikwijls de handeling gebeurt. Het verandert niet mee met de persoon of het getal van degene die de handeling uitvoert. og verbindt de twee opdrachten. Eerst geeft Hold opgaven kort aan dat de taak kort gehouden moet worden. Daarna geeft gentag den ofte de tweede opdracht: herhaal die taak vaak. Samen betekent de hele zin: “Houd de taak kort en herhaal die vaak.”