Samen een rollenspel oefenen | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Kan vi øve dette rollespil sammen?

   Kunnen we dit rollenspel samen oefenen?

   Kan vi

   Kunnen we

   øve

   oefenen

   dette

   dit

   rollespil

   rollenspel

   sammen

   samen

   Uitgebreide uitleg

   Kan vi bevat kan, de tegenwoordige vorm van kunne (‘kunnen’), met vi als onderwerp (‘wij’). In een ja-neevraag staat het werkwoord hier vóór het onderwerp: Kan vi ...? betekent ‘Kunnen wij ...?’ Het modale werkwoord wordt gevolgd door een infinitief zonder extra infinitiefmarkeerder: Kan vi øve? = ‘Kunnen we oefenen?’ øve is de infinitief van øve en betekent hier ‘oefenen’ of ‘repeteren’. Na kan blijft het hoofdwerkwoord in de infinitief: vi kan øve (‘we kunnen oefenen’). Voorbeeld: Vi øver dansk. = ‘We oefenen Deens.’ dette betekent hier ‘dit’ en staat bij rollespil. Het is de vorm voor een enkelvoudig onzijdig zelfstandig naamwoord; rollespil is in het Deens een et-woord. Het aanwijzende woord past zich dus aan de grammaticale vorm van het zelfstandig naamwoord aan. Een vergelijkbaar patroon is dette hus = ‘dit huis’. rollespil is een zelfstandig naamwoord en betekent ‘rollenspel’. Het is een samenstelling van rolle (‘rol’) en spil (‘spel’), maar als geheel benoemt het de activiteit of het spel waarin deelnemers rollen aannemen. In dette rollespil is het de kern van de naamwoordgroep. sammen is een bijwoord en betekent ‘samen’: de handeling gebeurt gezamenlijk. Het verandert niet mee met het onderwerp. Vergelijk Vi arbejder sammen. = ‘We werken samen.’ De volledige opbouw is Kan vi + øve + dette rollespil + sammen: de vraag gebruikt de Deense vraagvolgorde met het modale kan, waarna øve zegt wat men kan doen. Dette rollespil is wat men oefent en sammen maakt duidelijk dat de oefening gezamenlijk gebeurt. De hele zin betekent daarom: ‘Kunnen we dit rollenspel samen oefenen?’

2. Jeg kan tage den anden rolle.

   Ik kan de andere rol op me nemen.

   Jeg kan

   ik kan

   tage

   nemen

   anden

   andere

   rolle

   rol

   Uitgebreide uitleg

   Jeg kan betekent hier “ik kan” en vormt een veelgebruikte combinatie van het onderwerp met kan, de tegenwoordige vorm van kunne. Daarna staat het werkwoord in de infinitief: kan tage, letterlijk “kan nemen”. Kan kan afhankelijk van de context mogelijkheid of vermogen uitdrukken; in deze zin gaat het om de mogelijkheid om een rol op zich te nemen. Voorbeeld: Jeg kan hjælpe. — “Ik kan helpen.” De infinitief hjælpe blijft na kan onveranderd. tage is de infinitief van het werkwoord tage en betekent hier “nemen” in de vaste, begrijpelijke combinatie “een rol nemen/op zich nemen”. De vorm tage is dus niet een vervoegde persoonsvorm; kan draagt de persoonsvorming in deze combinatie. Voorbeeld: Hun vil tage en pause. — “Zij wil pauze nemen.” anden betekent hier “andere” in den anden rolle: het gaat om de andere rol binnen de relevante rolverdeling. Het is de vorm voor enkelvoud van het gemeenschappelijke geslacht. Vergelijk de vormen anden (enkelvoud, gemeenschappelijk geslacht), andet (enkelvoud, onzijdig) en andre (meervoud). Voorbeeld: den anden vej — “de andere weg”. rolle is een zelfstandig naamwoord en betekent “rol”. Het is hier enkelvoud; in de combinatie den anden rolle staat het zelfstandig naamwoord na het bijvoeglijk naamwoord. Voorbeeld: Han spiller en rolle. — “Hij speelt een rol.” Samen vormen Jeg kan tage den anden rolle en de omliggende bepaling den anden rolle de betekenis: “Ik kan de andere rol op me nemen.” De volgorde is: onderwerp Jeg, mogelijkheid kan, infinitief tage, en vervolgens de specifieke rol den anden rolle.

3. Hold venligst pause efter hvert spørgsmål.

   Pauzeer alstublieft na elke vraag.

   Hold

   houd

   venligst

   alstublieft

   pause

   pauze

   efter

   na

   hvert

   elke

   spørgsmål

   vraag

   Uitgebreide uitleg

   Hold is de gebiedende wijs van holde en betekent hier, samen met pause, ‘neem een pauze’ of ‘houd pauze’. De gebiedende wijs heeft geen zichtbaar onderwerp; de aangesproken persoon moet de handeling uitvoeren. De infinitief is at holde: at holde pause betekent ‘pauze houden/nemen’. Voorbeeld: Hold døren! = ‘Houd de deur vast!’; daar betekent hold dus iets anders dan in hold pause. venligst betekent ‘alstublieft’. Het maakt de instructie beleefder, maar verandert de handeling of de aangesprokene niet. Voorbeeld: Vent venligst. = ‘Wacht alstublieft.’ pause is het zelfstandig naamwoord ‘pauze’. In de combinatie holde pause vormt het met het werkwoord de betekenis ‘pauze houden/nemen’. Het is hier geen werkwoord; het werkwoordelijke element is Hold. Voorbeeld: Vi holder pause. = ‘Wij houden pauze.’ efter is het voorzetsel ‘na’. Hier geeft het aan dat de pauze later komt dan de vraag. Voorbeeld: efter mødet = ‘na de vergadering’. hvert betekent hier ‘elke’ en is de onzijdige enkelvoudsvorm van hver. De vormkeuze wordt bepaald door het grammaticale geslacht en getal van het volgende zelfstandig naamwoord: hver wordt gebruikt bij enkelvoudige gemeenschappelijke woorden en hvert bij enkelvoudige onzijdige woorden. Voorbeeld: hver dag = ‘elke dag’, maar hvert spørgsmål = ‘elke vraag’. spørgsmål betekent ‘vraag’. In hvert spørgsmål staat het als enkelvoudig, onbepaald zelfstandig naamwoord; het meervoud heeft dezelfde zichtbare vorm. De bepaalde enkelvoudsvorm is spørgsmålet. Voorbeeld: Jeg har et spørgsmål. = ‘Ik heb een vraag.’ Samen vormen Hold en pause de instructie om pauze te nemen. venligst maakt die instructie beleefd, en efter hvert spørgsmål bepaalt het tijdstip: na elke vraag. De volledige betekenis is: ‘Neem alstublieft na elke vraag een pauze.’

4. Det giver dig tid til at svare naturligt.

   Dat geeft je tijd om natuurlijk te antwoorden.

   Det

   dat/het

   giver

   geeft

   dig

   jou

   tid

   tijd

   til at

   om te

   svare

   antwoorden

   naturligt

   natuurlijk

   Uitgebreide uitleg

   Det staat hier als onderwerp aan het begin van de zin en betekent in deze vertaling “dat/het”. De vorm heeft geen eigen aanwijzing die een specifiek zelfstandig naamwoord als referent vastlegt. In het Deens kan det onder meer een onderwerp- of voornaamwoordfunctie hebben; bepaal de precieze verwijzing dus uit de context. giver betekent hier “geeft”. De basisvorm is give; giver is de tegenwoordige tijd. Deense werkwoorden veranderen in de tegenwoordige tijd niet mee met de persoon: dezelfde vorm kan bijvoorbeeld bij een enkelvoudig of meervoudig onderwerp staan. Een bruikbaar patroon is X giver Y ... — “X geeft Y ...”. dig is de objectsvorm voor de tweede persoon enkelvoud: “jou/je”. Het is de persoon die iets ontvangt in giver dig. Als zelfstandig onderwerp gebruik je in het Deens gewoonlijk du, niet dig: Du svarer betekent “Jij antwoordt”, terwijl Jeg giver dig tid betekent “Ik geef jou tijd”. tid is het zelfstandig naamwoord “tijd”. In give nogen tid betekent het “iemand tijd geven”, dus tijd beschikbaar stellen om iets te doen. Een herbruikbaar patroon is give + persoon + tid til at + infinitief. til at vormt hier samen met het volgende werkwoord een doel- of gelegenheidspatroon: “om te”. til alleen is niet de volledige betekenis van deze constructie; de combinatie til at leidt de infinitief aan. svare betekent “antwoorden”. Dit is de infinitief, de basisvorm die na til at staat. Het onderwerp van svare wordt in deze zin niet opnieuw genoemd; de constructie beschrijft wat er met de gegeven tijd gedaan kan worden. Voorbeeld: Jeg har tid til at svare. — “Ik heb tijd om te antwoorden.” naturligt betekent hier “natuurlijk”, in de zin van op een natuurlijke manier. Het staat bij svare en beschrijft dus de manier van antwoorden, niet een zelfstandig naamwoord. Het hangt samen met het bijvoeglijk naamwoord naturlig; naturligt is de vorm die hier als bijwoord gebruikt wordt. Vergelijk: et naturligt svar — “een natuurlijk antwoord” — en svar naturligt — “antwoord natuurlijk”. Samen vormen de delen Det giver dig tid (“Dat geeft je tijd”) en til at svare naturligt (“om natuurlijk te antwoorden”). De volledige betekenis is: “Dat geeft je tijd om natuurlijk te antwoorden.”

5. Hvis jeg laver en fejl, så gentag replikken, tak.

   Als ik een fout maak, herhaal dan de repliek alstublieft.

   Hvis

   als

   laver

   maak

   fejl

   fout

   gentag

   herhaal

   replikken

   de repliek

   tak

   alstublieft

   Uitgebreide uitleg

   Hvis opent een voorwaardelijke bijzin: “als”. Het koppelt de voorwaarde aan wat daarna gebeurt. Voorbeeld: Hvis jeg er træt, så hviler jeg. = Als ik moe ben, rust ik. laver is de tegenwoordige tijd van lave (“doen/maken”). Hier betekent lave en fejl idiomatisch “een fout maken”. De vorm laver past bij jeg; in het Deens blijft de tegenwoordige werkwoordsvorm bij verschillende onderwerpen vaak gelijk. Voorbeeld: Jeg laver en fejl. = Ik maak een fout. fejl is het zelfstandig naamwoord “fout”. In en fejl staat het met het onbepaalde lidwoord en; dat geeft hier geen afzonderlijk aantal aan, maar markeert de onbepaalde vorm van dit zelfstandig naamwoord. De bepaalde vorm is fejlen (“de fout”). gentag is de gebiedende wijs van gentage (“herhalen”). De gebiedende wijs geeft hier een verzoek of instructie aan de aangesprokene. Voorbeeld: Gentag sætningen, tak. = Herhaal de zin alstublieft. replikken betekent hier “de repliek” of “de zin die is uitgesproken”. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van replik: de uitgang -en maakt van replik de vorm “de repliek”. Voorbeeld: Jeg læser replikken. = Ik lees de repliek. tak betekent letterlijk “dank” en staat hier aan het einde als beleefde verzachting van het verzoek, dus “alstublieft”. Het is niet zelf het werkwoordelijke verzoek. In het midden staat så na de voorwaardelijke bijzin. Samen vormen Hvis ..., så ... de herbruikbare structuur “Als ..., dan ...”. jeg laver en fejl geeft de voorwaarde: “ik maak een fout”. Daarna geeft gentag replikken de gebiedende instructie: “herhaal de repliek”. Met tak wordt die instructie beleefd gemaakt. Het geheel betekent: “Als ik een fout maak, herhaal dan de repliek alstublieft.”

6. Jeg vil sige det langsomt og vise dig én vigtig rettelse.

   Ik zal het langzaam zeggen en één belangrijke correctie aangeven.

   Jeg vil

   ik wil

   sige

   zeggen

   det

   het

   langsomt

   langzaam

   vise

   tonen; aangeven

   dig

   jou

   én

   één

   vigtig

   belangrijk

   rettelse

   correctie

   Uitgebreide uitleg

   Jeg vil betekent hier “ik wil” en vormt samen met de volgende werkwoorden een uitdrukking van wil of voornemen. vil is de tegenwoordige vorm van ville; na vil staat het werkwoord in de infinitief: Jeg vil sige = “ik wil zeggen”. In een andere context kan vil ook een toekomstige verwachting aangeven, maar hier geeft de vaste vertaling een voornemen weer. sige is de infinitief “zeggen”. De vorm verandert in deze zin niet volgens de persoon: jeg siger is de tegenwoordige tijd, terwijl jeg vil sige na vil de infinitief gebruikt. Voorbeeld: Jeg vil sige det igen. — “Ik wil het opnieuw zeggen.” det is hier het onzijdige enkelvoudige voornaamwoord “het”. Het verwijst in deze vaste zin naar iets dat gezegd moet worden, maar de aangeleverde tekst identificeert niet precies waarnaar. det staat vóór langsomt; die bijwoordenpositie hoort bij de manier waarop het zeggen gebeurt. langsomt betekent “langzaam” en beschrijft hier de manier van zeggen. Het is de adverbiale vorm die ook overeenkomt met de onzijdige vorm van langsom; bij een gemeenschappelijk-geslacht enkelvoudig zelfstandig naamwoord staat bijvoorbeeld langsom, en bij een meervoudsvorm langsomme. Voorbeeld: Hun taler langsomt. — “Zij spreekt langzaam.” sige en vise worden verbonden door og (“en”), dat in de zin niet als afzonderlijke geselecteerde frase staat. vise is opnieuw een infinitief onder vil en betekent hier “tonen” of, volgens de vaste vertaling, “aangeven”. De structuur vise nogen noget betekent “iemand iets tonen”: het eerste object is de persoon en het tweede is de getoonde zaak. dig is de objectsvorm van du, “jij/je”. In vise dig is dig de persoon aan wie iets wordt getoond. Vergelijk: Du ser mig. — “Jij ziet mij.” Hier is du het onderwerp en mig de objectsvorm; dig wordt gebruikt wanneer de tweede persoon het object is. én betekent hier nadrukkelijk “één”. Het accent maakt de hoeveelheid expliciet; zonder accent kan en ook het onbepaalde lidwoord zijn, dat op zichzelf geen concreet aantal vastlegt. én vigtig rettelse betekent dus “één belangrijke correctie”, niet alleen “een belangrijke correctie”. vigtig betekent “belangrijk” en staat vóór het zelfstandige naamwoord dat het beschrijft. Het is hier de vorm bij een enkelvoudig woord van het gemeenschappelijk geslacht: en vigtig rettelse. Bij een onzijdig enkelvoud staat vigtigt, en bij meervoud of bepaalde vormen vigtige, bijvoorbeeld vigtige rettelser — “belangrijke correcties”. rettelse betekent “correctie”. Het is een zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijk geslacht: en rettelse; de bepaalde enkelvoudsvorm is rettelsen en het meervoud is rettelser. In deze zin is het de zaak die wordt getoond of aangegeven. Voorbeeld: Jeg skriver en rettelse. — “Ik schrijf een correctie.” De hele zin bouwt zo op: Jeg vil sige det langsomt = “ik wil het langzaam zeggen”, en og vise dig én vigtig rettelse = “en jou één belangrijke correctie tonen/aangeven”. Samen betekent de uiting: “Ik zal het langzaam zeggen en één belangrijke correctie aangeven.”

7. Det hjælper mig med at føle mig mindre nervøs.

   Dat helpt me om me minder zenuwachtig te voelen.

   Det

   dat

   hjælper

   helpt

   mig

   me

   med at

   om te…

   føle

   voelen

   mig

   me

   mindre

   minder

   nervøs

   zenuwachtig

   Uitgebreide uitleg

   Det betekent hier “dat” en fungeert als onderwerp van hjælper. De vorm is een enkelvoudige onzijdige vorm; het concrete antecedent wordt in de aangeleverde zin niet verder benoemd. Voorbeeld: Det er vigtigt. — “Dat is belangrijk.” hjælper is de tegenwoordige tijd van hjælpe (“helpen”). In het Deens krijgt deze werkwoordsvorm hier geen aparte persoonsuitgang: jeg hjælper en det hjælper gebruiken beide hjælper. Het patroon X hjælper Y betekent dat X Y helpt. mig na hjælper is het object: de persoon die hulp krijgt. Dezelfde vorm kan ook na een voorzetsel staan, bijvoorbeeld med mig (“met mij”); de functie blijkt uit de constructie. med at leidt hier samen met het volgende werkwoord een activiteit aan: med at + infinitief. Het betekent in deze zin “om te …” en maakt duidelijk waarmee de hulp bestaat. Voorbeeld: Det hjælper mig med at slappe af. — “Dat helpt me om te ontspannen.” føle is de infinitief (“voelen”). Na at staat deze vorm als basisvorm. In føle mig is mig het reflexieve object: de voeler en de persoon die iets voelt zijn dezelfde persoon. Voorbeeld: Jeg føler mig rolig. — “Ik voel me rustig.” Het tweede mig hoort dus bij føle, niet bij hjælper. De vorm mig blijft dezelfde wanneer de spreker naar zichzelf verwijst als object of reflexief object; de grammaticale rol wordt door de plaats en de constructie bepaald. mindre betekent hier “minder” en maakt de daaropvolgende eigenschap zwakker. Het is de vergrotende trap van lidt in de betekenis “een kleinere mate” en staat vóór nervøs: mindre nervøs = “minder zenuwachtig”. Voorbeeld: Hun føler sig mindre træt efter pausen. — “Zij voelt zich na de pauze minder moe.” nervøs is een bijvoeglijk naamwoord met de betekenis “zenuwachtig”. In deze zin beschrijft het hoe de persoon zich voelt. Het is niet het zelfstandig naamwoord voor een persoon. Het bijvoeglijk naamwoord kan in andere constructies een vorm als nervøst of nervøse krijgen, afhankelijk van de grammaticale omgeving; de vorm in deze uiting is nervøs. Samen ontstaat het patroon Det hjælper mig med at føle mig + minder + bijvoeglijk naamwoord: “Dat helpt me om me minder … te voelen.” De volledige uiting betekent daarom: “Dat helpt me om me minder zenuwachtig te voelen.”

8. Start med denne scene.

   Begin met deze scène.

   Start

   begin

   med

   met

   denne

   deze

   scene

   scène

   Uitgebreide uitleg

   Start is de gebiedende wijs van at starte (“beginnen”). De vorm geeft hier een directe instructie aan de aangesprokene: “Begin …”. In een neutrale mededeling staat bijvoorbeeld Jeg starter nu. — “Ik begin nu.” med betekent hier “met” en leidt samen met het volgende zelfstandig naamwoord het beginpunt in. Het is dezelfde voorzetselkeuze als in Start med øvelser. — “Begin met de oefeningen.” denne betekent “deze” en staat hier bij het enkelvoudige gemeenschappelijk-geslachtwoord scene. De vorm past dus bij het geslacht en getal van dat zelfstandig naamwoord; dette is de vorm bij onzijdig enkelvoud en disse bij meervoud. Bijvoorbeeld: denne bog — “dit boek”. scene betekent “scène”. Het is het zelfstandig naamwoord in en scene; de bepaalde vorm is scenen (“de scène”). In de vaste zin gaat het om de scène die als beginpunt wordt aangewezen. Samen vormen Start med denne scene. de instructie “Begin met deze scène.” De gebiedende wijs Start staat vooraan, gevolgd door med en de aangewezen scène als beginpunt.

9. Jeg vil følge dit tempo.

   Ik zal jouw tempo volgen.

   Jeg vil

   ik zal

   følge

   volgen

   dit

   jouw

   tempo

   tempo

   Uitgebreide uitleg

   Jeg vil betekent hier “ik zal”: Jeg is “ik” en vil is de tegenwoordige vorm van ville (“willen”), die ook wordt gebruikt om een toekomstige handeling of voornemen uit te drukken. De constructie Jeg vil + infinitief is herbruikbaar, bijvoorbeeld: Jeg vil læse. — “Ik zal lezen.” De infinitief staat hier in følge, niet in een vervoegde vorm. følge betekent hier “volgen”. Dit is de infinitiefvorm; na vil blijft het werkwoord in de infinitief. Voorbeeld: Vi vil følge planen. — “Wij zullen het plan volgen.” dit betekent “jouw” en staat bij tempo. Deze vorm is de bezittelijke vorm voor één bezit van de aangesprokene; de vorm hoort bij het bezeten zelfstandig naamwoord, niet bij de bezitter. In een andere combinatie kan de vorm dus veranderen afhankelijk van het Deense woord dat erop volgt. tempo betekent “tempo” of “snelheid van handelen”. Het is hier het zelfstandig naamwoord dat wordt gevolgd. Voorbeeld: Jeg følger dit tempo. — “Ik volg jouw tempo.” Samen vormen de delen Jeg vil følge dit tempo de betekenis: “Ik zal jouw tempo volgen.” De spreker drukt met Jeg vil een toekomstig voornemen uit, en dit tempo geeft aan wiens tempo wordt gevolgd.