Voorbereiding op een korte toets | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Vi har snart en kort prøve, ikke?

   We hebben binnenkort een korte toets, toch?

   Vi har

   wij hebben

   snart

   binnenkort

   kort

   kort

   prøve

   toets

   ikke?

   toch?

   Uitgebreide uitleg

   Vi har betekent hier “wij hebben”. Vi is de eerste persoon meervoud (“wij”); har is de tegenwoordige vorm van have (“hebben”) bij vi. Deze combinatie is een bruikbaar patroon voor iets dat wij hebben of binnenkort zullen hebben. Voorbeeld: Vi har en plan. — “Wij hebben een plan.” snart betekent “binnenkort” of “spoedig”. Het geeft aan dat iets in de nabije toekomst wordt verwacht; het zegt niet precies wanneer. Voorbeeld: Hun kommer snart. — “Zij komt binnenkort.” kort betekent hier “kort” en beschrijft prøve. Het is de basisvorm van het bijvoeglijk naamwoord; de vergrotende trap is kortere en de overtreffende trap kortest. Voorbeeld: en kort tekst — “een korte tekst.” prøve is hier een zelfstandig naamwoord met de betekenis “toets” of “proefwerk”. De vorm en prøve is enkelvoud en onbepaald: en markeert hier een onbepaald enkelvoudig zelfstandig naamwoord, niet op zichzelf een expliciete telhoeveelheid. In een andere context kan prøve ook naar een proef of test verwijzen. Voorbeeld: Vi skriver en prøve i morgen. — “Wij maken morgen een toets.” ikke? staat aan het einde als een korte bevestigingsvraag. In deze zin vraagt de spreker of de ander het ermee eens is, vergelijkbaar met “toch?”. ikke betekent in gewone ontkennende zinnen “niet”, maar hier vormt het met de intonatie een bevestigingzoekende toevoeging. Samen vormen de delen: Vi har + snart + en kort prøve + ikke? → “We hebben binnenkort een korte toets, toch?” De mededeling noemt dus een toets die binnenkort plaatsvindt en sluit af met een verzoek om bevestiging. De volgende zin specificeert dat deze toets over de belangrijkste onderdelen van dit hoofdstuk gaat.

2. Den handler om de vigtigste dele af dette kapitel.

   De toets gaat over de belangrijkste onderdelen van dit hoofdstuk.

   Den

   de toets

   handler om

   gaat over

   vigtigste

   belangrijkste

   dele

   onderdelen

   dette

   dit

   kapitel

   hoofdstuk

   Uitgebreide uitleg

   Den verwijst hier, met steun van de vorige zin en de vaste vertaling, naar de toets: “die/het” of natuurlijker “die toets”. In deze zin is het een zelfstandig gebruikt voornaamwoord, geen zelfstandig naamwoord. De vorm den hoort bij een enkelvoudig gemeenschappelijk-geslacht-referent; bij een onzijdig enkelvoud staat det, en bij meervoud de. handler om betekent hier “gaat over” of “betreft”. Het werkwoord is handle; handler is de tegenwoordige tijd. De constructie handle om + onderwerp is een bruikbaar patroon voor het onderwerp of de inhoud van iets. Voorbeeld: Bogen handler om sprog. — “Het boek gaat over taal.” vigtigste betekent “belangrijkste”. Het is de overtreffende trap van vigtig: vigtig — “belangrijk”, vigtigere — “belangrijker”, vigtigst/vigtigste — “belangrijkst(e)”. In deze woordgroep staat de vorm bij het bepaalde meervoud dele; vigtigste krijgt hier zelf geen aparte meervoudsuitgang. dele betekent “onderdelen” of “delen”. Het is het meervoud van del; het bepaalde meervoud is delene — “de onderdelen”. In deze zin gaat het om meerdere onderdelen van het hoofdstuk, niet om één onderdeel. Voorbeeld: Jeg læser tre dele. — “Ik lees drie delen.” dette betekent “dit” en staat vóór het onzijdige enkelvoudige zelfstandig naamwoord kapitel. De vormkeuze hangt dus zowel af van getal als van het grammaticale geslacht van het zelfstandig naamwoord: dette bij onzijdig enkelvoud, denne bij gemeenschappelijk geslacht enkelvoud en disse bij meervoud. Voorbeeld: dette hus — “dit huis”. kapitel betekent “hoofdstuk”. Het is hier een onzijdig enkelvoud; daarom staat er dette kapitel. Het bepaalde enkelvoud is kapitlet — “het hoofdstuk”, en het meervoud is kapitler — “hoofdstukken”. Samen vormen Den handler om en de vigtigste dele af dette kapitel de betekenis: “De toets gaat over de belangrijkste onderdelen van dit hoofdstuk.” af verbindt de onderdelen met hun geheel: de onderdelen behoren inhoudelijk bij dit hoofdstuk. De hele zin kan dus als herbruikbaar patroon dienen: X handler om Y — “X gaat over Y”.

3. Hvilken del skal jeg gennemgå først?

   Welk onderdeel moet ik eerst doornemen?

   Hvilken

   welke

   del

   onderdeel; deel

   skal jeg

   moet ik

   gennemgå

   doornemen; behandelen

   først

   eerst

   Uitgebreide uitleg

   Hvilken betekent hier “welke” en staat bij del. Het is de vorm voor een enkelvoudig zelfstandig naamwoord van het en-geslacht: hvilken del. Vergelijk hvilket bij et-woorden en hvilke bij meervoud. Voorbeeld: Hvilken bog læser du? — “Welk boek lees je?” del betekent hier “onderdeel” of “deel”. Het woord heeft de vormen en del, delen, dele, delene: onbepaald enkelvoud, bepaald enkelvoud, onbepaald meervoud en bepaald meervoud. Voorbeeld: Jeg læser en del af kapitlet. — “Ik lees een deel van het hoofdstuk.” Skal jeg bestaat uit de modale vorm skal van skulle en het voornaamwoord jeg (“ik”). In deze vraag betekent het geheel “moet ik” of “zal ik”; de vaste vertaling kiest hier “moet ik”. Na een modaal werkwoord staat het volgende werkwoord in de infinitief zonder at: skal jeg gennemgå. In een Deense ja/nee- of vraagwoordvraag staat de persoonsvorm vóór het onderwerp: Hvilken del skal jeg ...? Voorbeeld: Hvornår skal jeg begynde? — “Wanneer moet ik beginnen?” Gennemgå betekent hier “doornemen” of “behandelen”: de inhoud systematisch bekijken. Het is een werkwoord met de infinitief gennemgå, de tegenwoordige tijd gennemgår, de verleden tijd gennemgik en het voltooid deelwoord gennemgået. Voorbeeld: Jeg gennemgår teksten igen. — “Ik neem de tekst opnieuw door.” Først betekent “eerst” en geeft de volgorde aan: dit onderdeel komt vóór andere onderdelen aan de beurt. Het is een bijwoord en verandert niet mee met het zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: Vi spiser først. — “We eten eerst.” Samen vormen de delen de vraag Hvilken del skal jeg gennemgå først?: “Welk onderdeel moet ik eerst doornemen?” Hvilken del vraagt welk onderdeel bedoeld wordt; skal jeg gennemgå vraagt wat de spreker moet doen; først voegt de volgorde toe. De formulering is een gewone, neutrale manier om naar de eerste stap te vragen.

4. Start med lytteafsnittet, fordi det normalt påvirker din score.

   Begin met het onderdeel luisteren, want dat heeft meestal invloed op je score.

   Start med

   Begin met

   lytteafsnittet

   het luisteronderdeel

   fordi

   omdat

   det

   dat

   normalt

   meestal

   påvirker

   beïnvloedt

   din

   je

   score

   score

   Uitgebreide uitleg

   Start med is een direct herbruikbaar bevelspatroon: start med + zelfstandig naamwoord betekent “begin met …”. Start is de gebiedende wijs van starte; het onderwerp “jij” wordt in dit soort Deense bevelen normaal niet uitgesproken. Bijvoorbeeld: Start med den første opgave. — “Begin met de eerste opdracht.” lytteafsnittet betekent hier “het luisteronderdeel”. Het is een samengesteld woord: lytte verwijst naar luisteren en afsnit naar een onderdeel of sectie. De uitgang -et maakt het woord bepaald enkelvoud: “het onderdeel”. Het bepaalde lidwoord zit dus aan het einde van het woord, niet als apart woord ervoor. Bijvoorbeeld: Jeg gennemgår afsnittet. — “Ik neem het onderdeel door.” fordi leidt een redengevende bijzin in en betekent “omdat”. Het verbindt hier de opdracht met de reden ervoor. Bijvoorbeeld: Jeg starter her, fordi det er vigtigt. — “Ik begin hier, omdat het belangrijk is.” det betekent hier “dat” en verwijst naar het luisteronderdeel dat in de vertaling als “dat” wordt aangeduid. In deze zin is het een onzijdig enkelvoudig voornaamwoord; de precieze vorm van het voornaamwoord volgt dus de grammaticale eigenschappen van het bedoelde woord, niet simpelweg de dichtstbijzijnde positie. normalt betekent “meestal” of “doorgaans”. Het begrenst de bewering: het effect geldt als normale verwachting, niet als absolute regel. De vorm is ook een bijwoordelijke vorm bij een beschrijving als “normaal”; in deze zin bepaalt hij de hele bewering over de invloed. påvirker betekent hier “heeft invloed op” of “beïnvloedt”. Het is de tegenwoordige tijd van påvirke. De vorm is niet anders voor verschillende personen of aantallen; bijvoorbeeld jeg påvirker en det påvirker gebruiken allebei påvirker. In det normalt påvirker ... is het luisteronderdeel degene die invloed uitoefent. din betekent “je/jouw” en drukt bezit uit. Deze vorm hoort bij één bezitter en bij een bezeten zelfstandig naamwoord van het Deense en-type, zoals score; bij een onzijdig et-woord staat doorgaans dit, en bij meervoud dine. Bijvoorbeeld: din bog — “je boek”, maar dit svar — “je antwoord”. score betekent hier “score”, dus het behaalde resultaat of aantal punten. Het is een zelfstandig naamwoord; met din vormt het din score, “je score”. Het Engelse leenwoord wordt in het Deens ook gebruikt in zulke beoordelingscontexten. Samen vormt de zin: Start med lytteafsnittet — “Begin met het luisteronderdeel”. fordi det normalt påvirker din score geeft de reden: “omdat dat meestal invloed heeft op je score”. De volledige betekenis is dus: “Begin met het onderdeel luisteren, want dat heeft meestal invloed op je score.”

5. Kan vi prøve nogle øvelsesspørgsmål sammen?

   Kunnen we samen een paar oefenvragen maken?

   Kan vi

   kunnen we

   prøve

   proberen

   nogle

   enkele

   øvelsesspørgsmål

   oefenvragen

   sammen

   samen

   Uitgebreide uitleg

   Kan vi vormt hier een vraag met kan (“kunnen”) en het onderwerp vi (“we”). De combinatie vraagt of iets mogelijk of haalbaar is: “Kunnen we …?” Na een modaal werkwoord zoals kan staat het volgende werkwoord in de infinitief, zonder at. Voorbeeld: Kan vi begynde? — “Kunnen we beginnen?” prøve betekent hier “proberen” of “uitproberen”. Het is de infinitief na kan; de vorm verandert dus niet voor vi in deze constructie. Dezelfde infinitief kan in een andere context ook “proeven” betekenen, maar in deze zin past de betekenis “proberen” bij de oefenvragen. nogle staat bij het meervoudige zelfstandig naamwoord øvelsesspørgsmål en betekent hier “enkele” of “een paar”. Het geeft een onbepaalde hoeveelheid aan en stelt geen exact aantal vast. In een vergelijkbare zin staat nogle korte spørgsmål voor “een paar korte vragen”. øvelsesspørgsmål is een samenstelling van øvelse (“oefening”) en spørgsmål (“vraag”), dus “oefenvraag”. Het woord staat hier in het meervoud; bij dit Deense onzijdige woord is het meervoud gelijk aan de vorm zonder meervoudsuitgang: et øvelsesspørgsmål — “een oefenvraag”, øvelsesspørgsmål — “oefenvragen”. Voorbeeld: Jeg har et spørgsmål. — “Ik heb een vraag.” sammen betekent “samen” en geeft aan dat de activiteit gezamenlijk wordt gedaan. Het zegt hier dat de betrokken personen de oefenvragen gezamenlijk proberen te maken of te doen. Samen opgebouwd betekent Kan vi prøve nogle øvelsesspørgsmål sammen?: “Kunnen we samen een paar oefenvragen maken?” De Deense formulering gebruikt prøve letterlijk voor “proberen”; in deze context is de natuurlijke Nederlandse vertaling “een paar oefenvragen maken”. Het is een herbruikbaar patroon: Kan vi + infinitief + aanvulling + sammen? — “Kunnen we samen …?”

6. Vi kan bruge nogle få korte spørgsmål og tjekke hvert svar.

   We kunnen een paar korte vragen gebruiken en elk antwoord nakijken.

   Vi kan

   we kunnen

   bruge

   gebruiken

   nogle få

   een paar

   korte

   korte

   spørgsmål

   vragen

   tjekke

   nakijken

   hvert

   elk

   svar

   antwoord

   Uitgebreide uitleg

   Vi kan betekent hier “we kunnen”. vi is het persoonlijke voornaamwoord voor een groep met de spreker; kan is de tegenwoordige vorm van kunne (“kunnen”). Na een modaal werkwoord staat in het Deens meestal een infinitief zonder at: Vi kan bruge = “We kunnen gebruiken”. bruge betekent “gebruiken”. Dit is de infinitief; de tegenwoordige tijd is bruger en de verleden tijd brugte. Voorbeeld: Jeg bruger en ordbog. — “Ik gebruik een woordenboek.” nogle få betekent “een paar” of “enkele, niet veel”. nogle geeft een onbepaalde hoeveelheid aan, terwijl få benadrukt dat die hoeveelheid klein is. Het is dus geen vaste numerieke telling. korte betekent hier “korte”. Het bijvoeglijk naamwoord heeft de basisvorm kort; korte staat bij het meervoudige zelfstandig naamwoord spørgsmål. Voorbeeld: en kort tekst — “een korte tekst”; korte tekster — “korte teksten”. spørgsmål betekent “vragen”. Zowel het enkelvoud als het meervoud heeft dezelfde vorm: et spørgsmål — “een vraag”, flere spørgsmål — “meerdere vragen”. Het woord behoort tot de et-woorden; daarom is het onbepaalde lidwoord et. tjekke betekent “nakijken” of “controleren”. Het is een infinitief die door kan wordt bestuurd. Voorbeeld: Vi tjekker svaret. — “We kijken het antwoord na.” hvert betekent hier “elk”. Het is de vorm van hver die bij een enkelvoudig et-woord staat: hvert spørgsmål — “elke vraag” en hvert svar — “elk antwoord”. Bij een en-woord staat hver, bijvoorbeeld hver dag — “elke dag”. svar betekent “antwoord”. De vorm is in het Deens gelijk in enkelvoud en meervoud: et svar — “een antwoord”, to svar — “twee antwoorden”. In deze zin is svar enkelvoud, omdat hvert naar één antwoord per keer verwijst. De zin bouwt zo op: Vi kan bruge nogle få korte spørgsmål = “We kunnen een paar korte vragen gebruiken”, en og tjekke hvert svar = “en elk antwoord nakijken”. og verbindt de twee infinitieven bruge en tjekke, die allebei afhangen van kan. Het geheel betekent: “We kunnen een paar korte vragen gebruiken en elk antwoord nakijken.”

7. Jeg vil gennemgå mine fejl efter hvert spørgsmål.

   Ik zal mijn fouten na elke vraag doornemen.

   Jeg vil

   ik zal

   gennemgå

   doornemen

   mine

   mijn

   fejl

   fouten

   efter

   na

   hvert

   elke

   spørgsmål

   vraag

   Uitgebreide uitleg

   Jeg vil betekent hier dat de spreker van plan is iets te doen: “ik zal / ik wil”. Jeg is de eerste persoon enkelvoud. vil is de tegenwoordige vorm van ville; in combinatie met een werkwoord volgt een infinitief en drukt het vaak toekomst, voornemen of bereidheid uit. Voorbeeld: Jeg vil læse. — “Ik zal lezen.” gennemgå betekent hier iets zorgvuldig doornemen of nalopen. Het is de infinitief die na vil staat. De vorm blijft na vil een infinitief; het onderwerp verandert dus niet de vorm van gennemgå in deze constructie. Voorbeeld: Vi vil gennemgå planen. — “We zullen het plan doornemen.” mine geeft bezit aan: “mijn” bij een meervoudig zelfstandig naamwoord. Het verwijst hier naar wat bij de spreker hoort, niet naar een afzonderlijk woord voor “ik”. Vergelijk min bij een enkelvoudig gemeenschappelijk woord en mit bij een enkelvoudig onzijdig woord; mine wordt bij het meervoud gebruikt. Voorbeeld: mine bøger — “mijn boeken”. fejl betekent “fouten”. In deze zin staat het als meervoud; de vorm fejl kan in het Deens ook de enkelvoudsvorm zijn, zodat het aantal hier vooral uit mine en de context blijkt. Voorbeeld: Jeg retter mine fejl. — “Ik verbeter mijn fouten.” efter betekent hier “na” en geeft de volgorde in de tijd aan. Het daaropvolgende naamwoord benoemt de gebeurtenis waarna iets gebeurt. Voorbeeld: efter mødet — “na de vergadering”. hvert betekent “elke” bij een enkelvoudig onzijdig naamwoord. Het woord stemt hier af op spørgsmål, dat in deze betekenis een onzijdig woord is. Vergelijk hver bij een enkelvoudig gemeenschappelijk woord en hvert bij een enkelvoudig onzijdig woord. Voorbeeld: hvert svar — “elk antwoord”. spørgsmål betekent “vraag”. De vorm is hier enkelvoud, omdat hvert “elke” een voor een aanduidt; het meervoud heeft in het Deens eveneens de vorm spørgsmål, maar zou niet met hvert worden gecombineerd. Voorbeeld: Et spørgsmål — “een vraag”; to spørgsmål — “twee vragen”. Samen vormen de delen: Jeg vil gennemgå — “ik zal doornemen”, mine fejl — “mijn fouten”, en efter hvert spørgsmål — “na elke vraag”. De volledige betekenis is dus: “Ik zal mijn fouten na elke vraag doornemen.”

8. Det burde hjælpe dig med at forberede dig.

   Dat zou je moeten helpen om je voor te bereiden.

   Det

   dat/het

   burde

   zou moeten

   hjælpe

   helpen

   dig

   je/jou

   med at

   om te

   forberede

   voorbereiden

   dig

   je/jou

   Uitgebreide uitleg

   Det betekent hier “dat/het”. Het is een onzijdig enkelvoudig voornaamwoord, maar de vaste zin en vertaling leggen niet vast waarnaar het precies verwijst. Noem daarom geen specifiek antecedent. In andere zinnen kan det ook naar een expliciet genoemd onzijdig enkelvoudig zelfstandig naamwoord verwijzen. burde is de verleden-tijdsvorm van bør, maar wordt hier gebruikt als modaal werkwoord met de betekenis “zou moeten”. Hier geeft het aan dat de hulp verwacht of verondersteld wordt. Na burde staat het volgende werkwoord in de infinitief, bijvoorbeeld Det burde virke — “Dat zou moeten werken.” hjælpe betekent “helpen”. Het staat in de infinitief omdat het na burde komt. In hjælpe dig is dig degene die hulp ontvangt. dig betekent hier “je/jou” en is het object van hjælpe. De tweede dig in de zin heeft een andere grammaticale functie: die is het object van forberede en verwijst naar dezelfde persoon als de eerste dig. Samen drukken ze het patroon uit: iemand helpen om zichzelf voor te bereiden. med at leidt hier de handeling in waarop de hulp gericht is: “om te”. In het Deens is hjælpe nogen med at een bruikbare constructie voor “iemand helpen om te”. Bijvoorbeeld: Hun hjælper mig med at læse — “Zij helpt me om te lezen.” forberede betekent “voorbereiden” en staat na at in de infinitief. In forberede dig is dig het object: de persoon die zichzelf voorbereidt. Omdat die persoon tegelijk degene is die de handeling uitvoert, is dit een wederkerige constructie met de betekenis “je voorbereiden”. Samen betekent de zin: Det + burde geeft “dat zou moeten”, hjælpe dig geeft “je helpen”, en med at forberede dig specificeert de handeling: “om je voor te bereiden”. De volledige betekenis is: “Dat zou je moeten helpen om je voor te bereiden.”