Huiswerkfouten nakijken | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Kan vi gennemgå mine fejl i lektierne?

   Kunnen we mijn fouten in het huiswerk doornemen?

   Kan vi

   kunnen we

   gennemgå

   doornemen; nakijken

   mine

   mijn

   fejl

   fouten

   lektierne

   het huiswerk

   Uitgebreide uitleg

   Kan vi bestaat uit kan en vi. kan is de tegenwoordige tijd van kunne en drukt hier mogelijkheid of bereidheid uit: “kunnen”. vi betekent “we” en is het onderwerp. In een ja-neevraag staat het werkwoord vóór het onderwerp: Kan vi ...? Een bruikbaar patroon is Kan vi + infinitief?, bijvoorbeeld: Kan vi begynde? — “Kunnen we beginnen?” gennemgå is de infinitief na het modale werkwoord kan; na kan blijft het volgende werkwoord in de infinitief. Hier betekent het “doornemen” of “nakijken”: de fouten worden samen bekeken. Belangrijke vormen zijn gennemgå (infinitief), gennemgår (tegenwoordige tijd), gennemgik (verleden tijd) en gennemgået (voltooid deelwoord). Voorbeeld: Vi gennemgår teksten. — “We nemen de tekst door.” mine betekent “mijn” bij een meervoudig zelfstandig naamwoord. Het bezittelijk woord stemt hier af op het aantal van het bezeten woord, niet op de bezitter: min bij enkelvoud van het gemeenschappelijke type, mit bij enkelvoud van het onzijdige type en mine bij meervoud. Voorbeeld: mine bøger — “mijn boeken”. fejl betekent hier “fouten”. Het is zowel de vorm voor onbepaald meervoud als de stam die in andere vormen voorkomt; het enkelvoud is en fejl (“een fout”) en het bepaalde meervoud is fejlene (“de fouten”). In deze zin wordt het meervoud door mine duidelijk gemaakt. lektierne betekent hier “het huiswerk”. De vorm is een bepaalde meervoudsvorm van lektie: lektier is het meervoud en lektierne is “de ...-en” in het bepaalde meervoud. In het Deens kan het woord dus grammaticaal meervoud zijn, terwijl het in het Nederlands natuurlijk als het massale begrip “huiswerk” wordt vertaald. Voorbeeld: Jeg laver lektierne. — “Ik maak het huiswerk.” Samen vormen de delen Kan vi + gennemgå de vraag “Kunnen we doornemen?”, waarna mine fejl aangeeft wat er wordt doorgenomen en i lektierne waar die fouten staan: “Kunnen we mijn fouten in het huiswerk doornemen?”

2. Jeg har markeret et par små fejl i sætningerne.

   Ik heb een paar kleine fouten in de zinnen gemarkeerd.

   Jeg har

   ik heb

   markeret

   gemarkeerd

   et par

   een paar

   små

   kleine

   fejl

   fouten

   sætningerne

   de zinnen

   Uitgebreide uitleg

   Jeg har vormt hier het begin van de voltooide tijd: jeg betekent “ik” en har is de tegenwoordige vorm van have (“hebben”). In combinatie met het volgende voltooid deelwoord beschrijft dit een handeling die als afgerond wordt gepresenteerd. Een bruikbaar patroon is jeg har + voltooid deelwoord, bijvoorbeeld: Jeg har læst bogen. — “Ik heb het boek gelezen.” markeret is het voltooid deelwoord van markere (“markeren”). Met har betekent het hier “gemarkeerd”; het is dus har markeret, niet de tegenwoordige vorm markerer (“markeert”). Bijvoorbeeld: Hun har markeret ordet. — “Zij heeft het woord gemarkeerd.” et par betekent hier “een paar” in de zin van een kleine, niet nader bepaalde hoeveelheid. Het is een vaste kwantiteitsaanduiding en zegt niet noodzakelijk precies twee. Bijvoorbeeld: Jeg har et par spørgsmål. — “Ik heb een paar vragen.” små betekent hier “kleine” en staat bij het meervoudige zelfstandig naamwoord fejl. De vorm hoort bij lille (“klein”): lille bij enkelvoud en små bij meervoud. Bijvoorbeeld: to små fejl — “twee kleine fouten.” fejl betekent “fouten” in deze zin. Het is het meervoud van en fejl (“een fout”); het meervoud heeft hier dezelfde zichtbare vorm als het onbepaalde enkelvoud. Bijvoorbeeld: Jeg fandt en fejl. — “Ik vond een fout.” sætningerne betekent “de zinnen”. Het is de bepaalde meervoudsvorm van sætning (“zin”): sætninger betekent “zinnen” en het achtervoegsel -ne maakt daarvan “de zinnen”. Bijvoorbeeld: Jeg læser sætningerne. — “Ik lees de zinnen.” Samen vormen de delen: Jeg har markeret (“ik heb gemarkeerd”) + et par små fejl (“een paar kleine fouten”) + i sætningerne (“in de zinnen”). De hele uiting betekent dus: “Ik heb een paar kleine fouten in de zinnen gemarkeerd.”

3. Hvorfor lavede du denne rettelse?

   Waarom heb je deze correctie gemaakt?

   Hvorfor

   waarom

   lavede

   maakte / deed

   du

   jij / je

   denne

   deze

   rettelse

   correctie

   Uitgebreide uitleg

   Hvorfor betekent hier “waarom” en vraagt naar de reden. Het staat aan het begin van de vraag. Een herbruikbaar patroon is Hvorfor + werkwoord + onderwerp? — “Waarom + werkwoord + onderwerp?”. lavede is de verleden tijd van lave (“maken; doen”). In deze zin betekent het “maakte”. De verleden tijd van dit werkwoord heeft hier dezelfde vorm bij verschillende personen; lavede is dus niet speciaal een vorm die door du wordt veroorzaakt. Voorbeeld: Hvad lavede du? — “Wat deed je?” du is het Deense persoonlijke voornaamwoord voor “jij/je”. Het is hier het onderwerp en degene die de correctie maakte. In deze vraag staat het onderwerp na het werkwoord: Hvorfor lavede du ...?. denne betekent “deze”. Het staat hier bij een enkelvoudig zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijke geslacht, zoals rettelse. De vorm voor een enkelvoudig onzijdig zelfstandig naamwoord is dette, en bij meervoud staat disse. Voorbeeld: denne bog — “dit boek”. rettelse betekent “correctie”. Het is een zelfstandig naamwoord; het meervoud is rettelser (“correcties”). Het is verwant aan rette (“corrigeren”), maar rettelse zelf is de naam van het resultaat of de handeling. Voorbeeld: Jeg lavede en rettelse. — “Ik maakte een correctie.” Samen vormt Hvorfor lavede du denne rettelse? de vraag “Waarom heb je deze correctie gemaakt?” Het Deense lavede is een verleden tijd; de Nederlandse vertaling gebruikt hier natuurlijk de voltooide vorm “heb je ... gemaakt”.

4. Substantivet skal have en artikel her.

   Het zelfstandig naamwoord heeft hier een lidwoord nodig.

   Substantivet

   het zelfstandig naamwoord

   skal

   moet

   have

   hebben

   artikel

   lidwoord

   her

   hier

   Uitgebreide uitleg

   Substantivet betekent hier “het zelfstandig naamwoord”. De vorm is de bepaalde enkelvoudsvorm van substantiv: et substantiv = “een zelfstandig naamwoord”, substantivet = “het zelfstandig naamwoord”. Het achtervoegsel -et markeert hier zowel bepaaldheid als het onzijdige woordgeslacht; de vorm zegt niet op zichzelf welk concreet zelfstandig naamwoord wordt bedoeld. skal staat hier samen met have in de constructie skal have. In deze zin drukt die combinatie uit dat iets nodig is: “moet hebben” of natuurlijker “nodig heeft”. skal kan in andere contexten ook een geplande toekomstige handeling aangeven, maar die lezing past hier niet bij de vaste vertaling. have is de infinitief “hebben”. Na skal staat het hoofdwerkwoord in de infinitief: skal have, niet een vervoegde vorm na skal. Een herbruikbaar patroon is bijvoorbeeld: Hun skal have en billet. — “Zij heeft een kaartje nodig.” en artikel betekent “een lidwoord”. artikel is hier een zelfstandig naamwoord; en is het onbepaalde lidwoord dat erbij hoort. En geeft in deze zin niet zelfstandig een telbare hoeveelheid aan, maar markeert een onbepaald exemplaar of type. Het woord artikel is een en-woord: de bepaalde vorm is artiklen. her betekent “hier” en plaatst de behoefte in de besproken plek of context. Het is een bijwoord en verandert niet mee met substantivet. Samen vormen de delen: Substantivet = “het zelfstandig naamwoord”, skal have = “heeft nodig”, en artikel = “een lidwoord”, en her = “hier”. De volledige betekenis is daarom: “Het zelfstandig naamwoord heeft hier een lidwoord nodig.”

5. Det glemte jeg i et par svar.

   Dat heb ik in een paar antwoorden gemist.

   Det

   dat; het

   glemte

   vergat

   jeg

   ik

   et par

   een paar

   svar

   antwoorden

   Uitgebreide uitleg

   Det betekent hier “dat” en staat als voornaamwoord voor iets dat in de context wordt begrepen. In deze zin is het een object; de zin specificeert niet waarnaar het precies verwijst. Dezelfde vorm kan in het Deens ook een andere functie hebben, bijvoorbeeld als onderwerp in een onpersoonlijke zin, maar dat is hier niet de functie. glemte is de verleden tijd van glemme (“vergeten”). De vorm verandert hier niet voor de persoon: zowel jeg glemte als bijvoorbeeld hun glemte gebruikt glemte. In deze context past naast “vergat” ook “niet meenam” of “over het hoofd zag”, zoals de vaste vertaling “gemist” laat zien. Voorbeelden: Jeg glemte nøglen. — “Ik vergat de sleutel.” Han glemte det. — “Hij vergat het.” jeg betekent “ik”. In een gewone mededelende hoofdzin staat de persoonsvorm in het Deens op de tweede positie. Daarom staat glemte vóór jeg wanneer Det vooraan staat: Det glemte jeg .... et par is een vaste kwantiteitsaanduiding met de betekenis “een paar” of, afhankelijk van de context, “enkele”. Het drukt hier uit dat het om meer dan één antwoord gaat; het is geen losse betekenis van alleen et. Voorbeeld: et par dage — “een paar dagen”. svar betekent “antwoord(en)”. Het zelfstandig naamwoord is onzijdig: het enkelvoud is et svar, terwijl de onbepaalde meervoudsvorm ook svar is, bijvoorbeeld to svar (“twee antwoorden”). Na et par is hier de meervoudsbetekenis bedoeld, zonder zichtbare uitgang. Samen vormt i et par svar de bepaling “in een paar antwoorden”. De volgorde Det glemte jeg betekent letterlijk “Dat vergat ik”: het voornaamwoord staat vooraan, de verleden tijd volgt op de tweede positie en het onderwerp jeg komt daarna. De volledige zin betekent dus: “Dat heb ik in een paar antwoorden gemist.”

6. Hvis du tilføjer det her, bliver sætningen komplet.

   Als je het hier toevoegt, wordt de zin compleet.

   Hvis

   als

   tilføjer

   toevoegt

   det her

   dit hier

   bliver

   wordt

   sætningen

   de zin

   komplet

   compleet

   Uitgebreide uitleg

   Hvis leidt hier een voorwaardelijke bijzin in: “als”. Het beschrijft een voorwaarde; de uitkomst staat in het deel met bliver. Een bruikbaar patroon is Hvis ... , ... — “Als ..., ...”. Voorbeeld: Hvis du kommer, bliver jeg glad. — “Als je komt, word ik blij.” tilføjer betekent hier “toevoegt”. De basisvorm is tilføje; tilføjer is de tegenwoordige tijd en heeft bij verschillende personen dezelfde vorm: jeg tilføjer, du tilføjer, de tilføjer. Het werkwoord betekent iets extra bij iets anders zetten. Voorbeeld: Hun tilføjer et navn. — “Zij voegt een naam toe.” det her betekent hier “dit hier” en verwijst naar iets dat de spreker aanwijst of als nabij presenteert. det is het onzijdige aanwijzende voornaamwoord, en her versterkt de aanwijzing naar “hier”. De precieze zaak waarnaar het verwijst wordt in deze zin niet benoemd. Een vergelijkbaar patroon is den her bog — “dit boek hier”; het aanwijzende woord moet dan bij het grammaticale type van het zelfstandig naamwoord passen. bliver betekent hier “wordt”. De basisvorm is blive; bliver is de tegenwoordige tijd. In deze zin geeft het een verandering of het bereiken van een toestand aan: de zin wordt compleet wanneer aan de voorwaarde is voldaan. Voorbeeld: Maden bliver kold. — “Het eten wordt koud.” sætningen betekent “de zin”. De basisvorm is sætning, “zin”; -en maakt hier de bepaalde vorm enkelvoud: “de zin”. Het woord kan in andere contexten ook een zin als uitspraak of tekstuele eenheid aanduiden, maar hier gaat het om de zin die compleet wordt. komplet betekent “compleet”. Dit is een beschrijvend bijvoeglijk naamwoord. Het staat hier na bliver, omdat het de toestand beschrijft die de zin bereikt. Een nuttig contrast is komplet tegenover ufuldstændig — “compleet” tegenover “onvolledig”. Voorbeeld: Listen er komplet. — “De lijst is compleet.” Samen betekent Hvis du tilføjer det her “Als je dit hier toevoegt”. Dit is de voorwaardelijke bijzin. bliver sætningen komplet betekent “wordt de zin compleet”: sætningen is wat de toestand ondergaat, en komplet benoemt de nieuwe toestand. De hele uiting betekent dus: “Als je dit hier toevoegt, wordt de zin compleet.”

7. Jeg vil skrive den del om nu.

   Ik zal dat deel nu opnieuw schrijven.

   Jeg vil

   ik zal

   skrive

   schrijven

   den

   dat

   del

   deel

   om

   opnieuw

   nu

   nu

   Uitgebreide uitleg

   Jeg vil betekent hier: “ik zal/ik wil”. Jeg is de eerste persoon enkelvoud (“ik”); vil is de tegenwoordige vorm van ville. In deze constructie staat vil vóór de infinitief en drukt het een voornemen of toekomstige handeling uit: Jeg vil læse = “Ik zal/ga lezen”. Het kan in andere contexten ook “willen” betekenen; de vaste vertaling maakt hier de toekomstige bedoeling duidelijk. skrive betekent “schrijven”. Dit is de infinitiefvorm, die na vil staat: Jeg vil skrive = “Ik zal schrijven”. De infinitief heeft hier geen persoonsuitgang; de persoon wordt door Jeg en de constructie met vil aangegeven. den betekent hier “dat”. Het is een aanwijzende bepaler bij del: den del betekent “dat deel”. Omdat del een enkelvoudig zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijke geslacht is, past daarbij den; bij een onzijdig enkelvoud staat det, en bij meervoud de. Dit is iets anders dan de bepaalde vorm delen, die “het deel” betekent zonder de aanwijzende vorm den. del betekent “deel”. Het is een zelfstandig naamwoord; samen met den vormt het den del, “dat deel”. Een bruikbaar voorbeeld is en del af teksten = “een deel van de tekst”; del kan dus zowel een gedeelte als een onderdeel aanduiden. om betekent hier “opnieuw”. In combinatie met skrive geeft het aan dat het schrijven nogmaals gebeurt: skrive om = “opnieuw schrijven” of “herformuleren”. Het is hier geen onderdeel van den del, maar staat erna als een afzonderlijk bijwoordelijk element. nu betekent “nu” en plaatst de handeling in het huidige moment. Jeg vil skrive det nu betekent bijvoorbeeld “Ik zal het nu schrijven”. In de vaste zin hoort nu bij de voorgenomen handeling skrive ... om. Samen geeft Jeg vil skrive den del om nu de betekenis: “Ik zal dat deel nu opnieuw schrijven.” De volgorde bouwt dit op als onderwerp en toekomst-/wilsconstructie (Jeg vil), infinitief (skrive), de aanwijzende woordgroep (den del), de aanduiding van herhaling of herformulering (om) en ten slotte het tijdsbepalende nu.

8. Det vil hjælpe dig med at huske reglen.

   Dat zal je helpen de regel te onthouden.

   Det

   dat

   vil hjælpe

   zal helpen

   dig

   je

   at huske

   onthouden

   reglen

   de regel

   Uitgebreide uitleg

   Det betekent hier dat en staat als onderwerp van de zin. De vorm det is de enkelvoudige onzijdige vorm; welke eerdere handeling of zaak precies wordt bedoeld, hoeft uit deze zin niet verder te worden afgeleid. Voorbeeld: Det er vigtigt. — Dat is belangrijk. vil hjælpe bestaat uit vil + de infinitief hjælpe. In deze zin geeft vil toekomst aan: zal helpen. Vil verandert niet naar persoon of getal. In een andere context kan vil ook wil aangeven: Jeg vil lære dansk. — Ik wil Deens leren. Na vil staat het werkwoord zonder at. dig is de objectsvorm van du: du als onderwerp, dig als voorwerp. Hier is dig degene die geholpen wordt. Voorbeeld: Jeg ser dig. — Ik zie je. at huske is de infinitief onthouden. At is hier de infinitiefmarkeerder; huske is de werkwoordsvorm zelf. De combinatie hjælpe nogen med at + werkwoord betekent iemand helpen met iets doen. Voorbeeld: Hun hjælper mig med at læse. — Zij helpt me met lezen. reglen betekent de regel. Het basiswoord is regel; reglen is de bepaalde enkelvoudsvorm van het gemeenschappelijke geslacht: en regel → reglen. De uitgang -en hoort dus bij de bepaalde vorm van het zelfstandig naamwoord. Samen vormen de delen: Det + vil hjælpe + dig geeft Dat zal je helpen; med at huske reglen specificeert waarmee die hulp te maken heeft: met het onthouden van de regel. De volledige betekenis is: Dat zal je helpen de regel te onthouden.