Samen rustig uit eten | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Vil du spise middag sammen?

   Wil je samen eten?

   Vil du

   wil je

   spise

   eten

   middag

   diner

   sammen

   samen

   Uitgebreide uitleg

   Vil du is een herbruikbare vraagconstructie: vil is de tegenwoordige vorm van ville en du betekent “je/jij”. In deze zin drukt vil du ...? een vraag uit naar iemands bereidheid of wens: “wil je ...?” Na vil staat het volgende werkwoord hier in de infinitief zonder at. Voorbeeld: Vil du komme? — “Wil je komen?” De vraag blijft hetzelfde patroon; alleen het werkwoord na du verandert. spise betekent hier “eten”. Dit is de infinitief; de vorm verandert in deze constructie niet met de persoon. Voorbeeld: Jeg vil spise. — “Ik wil eten.” middag betekent “diner” of “avondmaaltijd”. Het woord kan ook naar de maaltijd als gebeurtenis verwijzen, niet alleen naar het eten zelf. Voorbeeld: Vi spiser middag. — “We eten diner.” sammen betekent “samen”: het geeft aan dat de handeling gezamenlijk gebeurt. Voorbeeld: Vi vil spise sammen. — “We willen samen eten.” Samen vormt Vil du spise middag sammen? de vraag “Wil je samen eten?” De vraag richt zich tot één persoon (du), gebruikt vil om naar diens wens of bereidheid te vragen, en verbindt vervolgens de handeling spise middag met sammen om het gezamenlijke karakter aan te geven. De formulering is alledaags en geschikt als uitnodiging.

2. Det vil jeg gerne. En rolig middag lyder rart.

   Dat lijkt me leuk. Een rustig diner klinkt fijn.

   Det

   dat

   vil jeg gerne

   wil ik graag

   En

   een

   rolig

   rustig

   middag

   diner / maaltijd

   lyder

   klinkt

   rart

   fijn / aangenaam

   Uitgebreide uitleg

   Det betekent hier “dat” en verwijst, met steun van de vorige zin, naar het voorgestelde samen eten. Het is hier een zelfstandig gebruikt aanwijzend voornaamwoord; de vorm verandert niet om een zelfstandig naamwoord als middag te beschrijven. vil jeg gerne is een bruikbare Deense manier om instemming of bereidheid uit te drukken: ongeveer “wil ik graag”. vil is de tegenwoordige vorm van ville; jeg is “ik” en gerne kleurt vil als “graag willen”. Omdat Det vooraan staat, staat het werkwoord vóór het onderwerp: Det vil jeg gerne. Een vergelijkbaar patroon is Det kan jeg godt — “Dat kan ik wel”. En is het onbepaalde lidwoord bij en-woorden, zoals middag. Het betekent hier “een” als introductie van een niet nader bepaalde maaltijd; het stelt op zichzelf geen aantal vast. rolig betekent hier “rustig” en staat vóór middag. Het is de basisvorm van het bijvoeglijk naamwoord. Bij een onzijdig enkelvoud krijgt dit woord de vorm roligt, zoals in et roligt sted — “een rustige plek”. In het meervoud en bij bepaalde vormen verschijnt vaak rolige, bijvoorbeeld rolige middage — “rustige maaltijden”. middag betekent hier “diner” of “maaltijd”, afhankelijk van de context. Het is een en-woord: en middag; de bepaalde vorm is middagen — “het diner/de maaltijd”. In deze zin gaat het om een rustig diner als voorstel. lyder betekent hier “klinkt”. Het is de tegenwoordige vorm van lyde; Deense werkwoorden veranderen in de tegenwoordige tijd niet mee met persoon of enkelvoud/meervoud. Ook bij de blijft de vorm bijvoorbeeld lyder: De lyder ... — “Zij klinken ...”. rart is de onzijdige enkelvoudsvorm van het bijvoeglijk naamwoord rar, dat hier “fijn” of “aangenaam” betekent. In de vaste uitdrukking lyder rart wordt die vorm gebruikt om te zeggen dat iets aangenaam klinkt; dit hoeft niet te betekenen dat het voorafgaande en-woord onzijdig is. Een duidelijk voorbeeld is Det lyder rart — “Dat klinkt fijn.” In een andere constructie kan rar rechtstreeks bij een en-woord staan, bijvoorbeeld Middagen er rar — “Het diner is aangenaam.” Samen vormt Det vil jeg gerne de instemming met het eerdere voorstel: “Dat lijkt me leuk” of “Dat wil ik graag”. Daarna introduceert En rolig middag het onderwerp: “een rustig diner”. Lyder rart beoordeelt dit voorstel als aangenaam. De volledige betekenis is daarom: “Dat lijkt me leuk. Een rustig diner klinkt fijn.”

3. Skal jeg vælge et roligt sted?

   Zal ik een rustige plek kiezen?

   Skal jeg

   zal ik

   vælge

   kiezen

   roligt

   rustig

   sted

   plek

   Uitgebreide uitleg

   Skal jeg betekent hier “zal ik?”. skal is de tegenwoordige vorm van skulle; samen met jeg vormt het een vraag naar wat de spreker zal of moet doen. In deze vraag staat de persoonsvorm vóór het onderwerp: Skal jeg ...?. Een bruikbaar patroon is Skal jeg + infinitief?, bijvoorbeeld: Skal jeg vente? — “Zal ik wachten?” vælge betekent “kiezen”. Dit is de infinitief, die na skal staat. De vorm blijft hier infinitief; de tijd en de vraag worden door skal gedragen. Voorbeeld: Jeg vil vælge et andet sted. — “Ik wil een andere plek kiezen.” roligt betekent hier “rustig”. Het is de vorm van rolig die bij het onzijdige enkelvoudige zelfstandig naamwoord sted hoort. Het onbepaalde lidwoord et laat zien dat sted onzijdig is; daarom krijgt het bijvoeglijk naamwoord in deze combinatie de vorm roligt. Vergelijk: en rolig middag — “een rustig diner”; bij middag staat de vorm rolig, niet roligt. sted betekent “plek” of “plaats”. Het is een onzijdig zelfstandig naamwoord: et sted — “een plek”. Het meervoud is steder — “plekken”. In et roligt sted beschrijft roligt het soort plek dat bedoeld wordt. Samen vormen de delen Skal jeg vælge et roligt sted? de vraag: “Zal ik een rustige plek kiezen?” De spreker vraagt of het een goed idee of de bedoeling is dat die persoon een rustige plek kiest. De vraag is gericht op een voorgestelde handeling; ze beweert niet dat er al gekozen is.

4. Et roligt sted ville hjælpe os med at tale sammen.

   Een rustige plek zou ons helpen om met elkaar te praten.

   roligt

   rustig

   sted

   plek

   ville

   zou

   hjælpe

   helpen

   os

   ons

   tale sammen

   met elkaar praten

   Uitgebreide uitleg

   roligt betekent hier “rustig” en staat bij sted. De vorm is de onbepaalde enkelvoudsvorm voor een onzijdig woord: et roligt sted. Bij een gemeenschappelijk-geslachtwoord staat de vorm rolig, bijvoorbeeld en rolig dag (“een rustige dag”). De uitgang in roligt hoort dus bij het bijvoeglijk naamwoord, niet bij sted. sted betekent “plek” of “plaats”. Het is een onzijdig zelfstandig naamwoord: et sted. Het meervoud is steder. Voorbeeld: Vi mødes på et roligt sted. — “We spreken af op een rustige plek.” ville geeft hier een hypothetisch of voorwaardelijk resultaat weer: “zou”. Het is de verleden vorm van het modale werkwoord vil en wordt in deze constructie gevolgd door een infinitief: ville hjælpe (“zou helpen”). Dit is hier niet de gewone verleden tijd van “helpen”. Voorbeeld: Det ville være godt. — “Dat zou goed zijn.” hjælpe is de infinitief “helpen”. Na ville blijft het werkwoord in de infinitief staan. De constructie ville hjælpe kan als patroon opnieuw worden gebruikt met een ander werkwoord, bijvoorbeeld ville lære (“zou leren”). os is de objectsvorm van het eerste-persoonsmeervoudige voornaamwoord: “ons”. Het verwijst in deze zin naar de groep die door de spreker wordt bedoeld; de tekst specificeert niet welke personen die groep precies omvat. Vergelijk de onderwerpsvorm vi (“wij”) met de objectsvorm os (“ons”): Vi hjælper os betekent letterlijk “Wij helpen onszelf/ons”, afhankelijk van de context. tale sammen vormt hier de betekenis “met elkaar praten”; tale is de infinitief “praten” of “spreken”, en sammen voegt het idee van samen of met elkaar toe. In med at tale sammen staat at vóór de infinitief; med at maakt hier deel uit van de constructie na hjælpe: iemand helpen om iets te doen. Voorbeeld: De lærer os at tale sammen. — “Zij leren ons om met elkaar te praten.” Samen betekent et roligt sted “een rustige plek”. Daarna drukt ville hjælpe os med at tale sammen uit dat die plek de bedoelde groep zou helpen om met elkaar te praten. De hele zin betekent dus: “Een rustige plek zou ons helpen om met elkaar te praten.”

5. Vil du helst have enkel mad eller noget nyt?

   Kies je liever voor eenvoudig eten of iets nieuws?

   Vil du

   wil je

   helst

   het liefst

   have

   hebben

   enkel

   eenvoudig

   mad

   eten

   noget

   iets

   nyt

   nieuw

   Uitgebreide uitleg

   Vil du staat hier aan het begin van een ja/nee-vraag. vil is de tegenwoordige vorm van ville en betekent hier “willen”; du is “je/jij”. In een vraag staat het werkwoord vóór het onderwerp: Vil du ...? = “Wil je ...?” Na vil staat het volgende werkwoord in de infinitief, zonder at. Voorbeeld: Vil du komme? — “Wil je komen?” helst betekent hier “het liefst” en drukt een sterke voorkeur uit. Een nuttige reeks is gerne “graag”, hellere “liever”, helst “het liefst”. Voorbeeld: Jeg vil helst blive. — “Ik wil het liefst blijven.” have is de infinitief van at have, “hebben”. Na het modale werkwoord vil verschijnt deze infinitief zonder at: vil have = “willen hebben”. Voorbeeld: Vil du have kaffe? — “Wil je koffie?” enkel beschrijft mad als eenvoudig of ongecompliceerd. Het is de basisvorm van het bijvoeglijk naamwoord; in deze woordgroep staat het vóór het zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: en enkel løsning — “een eenvoudige oplossing”. mad betekent “eten” of “voedsel”. Het is hier het zelfstandig naamwoord voor datgene wat de aangesprokene eventueel wil hebben. Voorbeeld: Maden er varm. — “Het eten is warm.” noget betekent “iets” en verwijst hier naar iets dat niet nader wordt bepaald. Het is geen expliciete teluitdrukking: het zegt niet hoeveel afzonderlijke dingen bedoeld zijn. Voorbeeld: Jeg vil have noget. — “Ik wil iets.” nyt betekent hier “nieuw”. Het is de vorm van ny die bij het onzijdige noget past: noget nyt = “iets nieuws”. Het bijvoeglijk naamwoord krijgt dus de vorm nyt; noget is niet de basis van het adjectief. Vergelijk als voorbeeld: en ny bog — “een nieuw boek”, maar et nyt hus — “een nieuw huis”. Samen vormt Vil du helst have de vraag “Wil je het liefst hebben?” Daarna worden twee mogelijkheden tegenover elkaar gezet: enkel mad “eenvoudig eten” en noget nyt “iets nieuws”. De hele zin betekent daarom: “Kies je liever voor eenvoudig eten of iets nieuws?”

6. I aften vil jeg helst vælge noget, jeg kender.

   Ik wil vanavond liever iets bekends kiezen.

   I aften

   vanavond

   vil jeg helst

   wil ik het liefst

   vælge

   kiezen

   noget

   iets

   kender

   ken

   Uitgebreide uitleg

   I aften betekent hier “vanavond”. Het is een vaste tijdsbepaling; aften is het zelfstandig naamwoord “avond”. Vergelijk: i morgen = “morgen”. vil jeg helst combineert vil met jeg en helst. vil is de tegenwoordige vorm van ville; met een werkwoord kan het een wens of voorkeur uitdrukken. helst betekent “bij voorkeur” of “liever”. In deze hoofdzin staat het werkwoord vóór het onderwerp: vil jeg, een gebruikelijke volgorde na een vooropgeplaatste tijdsbepaling. Voorbeeld: Jeg vil helst blive hjemme. — “Ik wil het liefst thuisblijven.” vælge is de infinitief “kiezen”. Na vil staat deze vorm: vil vælge = “wil kiezen”. De tegenhanger is bijvoorbeeld fravælge = “niet kiezen”, maar dat is een ander werkwoord en niet simpelweg een verbogen vorm van vælge. noget betekent hier “iets”: een onbepaald voornaamwoord voor een niet nader gespecificeerde zaak of keuze. Het verwijst dus niet naar een concreet genoemde zaak. Het onderscheid met nogen is nuttig: noget wordt gebruikt voor “iets”, terwijl nogen onder andere “iemand” of “enige” kan betekenen, afhankelijk van de context. kender is de tegenwoordige vorm van het werkwoord kende, “kennen”; de infinitief is kende en de verleden tijd is kendte. Het onderwerp is hier jeg; kender staat in een bijzin die beschrijft wat voor noget bedoeld wordt. De betekenis is “dat ik ken” of natuurlijker in het Nederlands: “dat mij bekend is”. Voorbeeld: Jeg kender stedet. — “Ik ken de plek.” Samen betekent I aften vil jeg helst vælge noget, jeg kender: “Vanavond wil ik liever iets kiezen dat ik ken”, natuurlijk vertaald als “Ik wil vanavond liever iets bekends kiezen.” De tijdsbepaling staat voorop; daarna volgen de voorkeur met vil ... helst, de keuze vælge, en ten slotte noget met de bijzin jeg kender, die nader omschrijft wat voor iets de spreker bedoelt.

7. Jeg kan bestille et bord på en restaurant i nærheden.

   Ik kan een tafel reserveren bij een restaurant in de buurt.

   Jeg kan

   ik kan

   bestille

   bestellen

   et bord

   een tafel

   en restaurant

   een restaurant

   i nærheden

   in de buurt

   Uitgebreide uitleg

   Jeg kan betekent hier “ik kan”. Jeg is de eerste-persoonsvorm voor “ik”; kan is de tegenwoordige tijd van kunne (“kunnen”) en drukt hier mogelijkheid of vermogen uit. Na een modaal werkwoord zoals kan staat in het Deens het volgende werkwoord in de infinitief, zonder at: Jeg kan bestille = “Ik kan bestellen/reserveren”. bestille is de infinitief van “bestellen”. In deze zin past door de vaste vertaling de betekenis “reserveren”: het gaat om een tafel bij een restaurant. In andere contexten kan hetzelfde werkwoord ook gewoon “bestellen” betekenen, bijvoorbeeld bij eten. Voorbeeld: Jeg vil bestille mad. — “Ik wil eten bestellen.” et bord betekent “een tafel”. bord is een onzijdig zelfstandig naamwoord; daarom staat er et, niet en. Het onbepaalde lidwoord geeft hier een niet nader bepaalde tafel aan, niet noodzakelijk een aantal van één. Voorbeeld: Vi har et bord. — “Wij hebben een tafel.” en restaurant betekent “een restaurant”. restaurant behoort hier tot de en-woorden, dus het onbepaalde lidwoord is en. Het lidwoord hangt samen met het zelfstandig naamwoord en niet met het voorafgaande et bord. i nærheden is een vaste uitdrukking voor “in de buurt” of “nabij”. nærheden is de bepaalde vorm van nærhed (“nabijheid”); samen met i vormt het de plaatsaanduiding. De uitdrukking verwijst hier naar een restaurant dat zich in de buurt bevindt, zonder dat de precieze locatie wordt genoemd. In de volledige structuur staat Jeg kan voor de mogelijkheid, gevolgd door de infinitief bestille. Daarna komt het object et bord, met de plaats- en contextbepaling på en restaurant i nærheden: “een tafel bij/in een restaurant in de buurt”. Samen betekent de zin: “Ik kan een tafel reserveren bij een restaurant in de buurt.”

8. Send mig detaljerne, når du kan.

   Stuur me de details als je kunt.

   Send

   stuur

   mig

   mij; me

   detaljerne

   de details

   når

   wanneer; als

   du kan

   je kunt

   Uitgebreide uitleg

   Send betekent hier “stuur”. Het is de gebiedende wijs van sende (“sturen”). De gebiedende wijs heeft hier geen uitgedrukt onderwerp: Send mig ... betekent “Stuur mij ...”. Voorbeeld: Læs teksten. = “Lees de tekst.” mig is de objectsvorm voor “mij/me”. In deze zin is het de ontvanger van wat gestuurd wordt. Dezelfde vorm kan ook na een voorzetsel voorkomen, bijvoorbeeld in Hun ringer til mig. = “Zij belt mij.” detaljerne betekent “de details”. detaljer is de onbepaalde meervoudsvorm; detaljerne is de bepaalde meervoudsvorm, met de bepaaldheidsuitgang in het woord zelf. Voorbeeld: Jeg læser detaljerne. = “Ik lees de details.” når leidt hier een tijdsbepaling in en betekent “wanneer” of, zoals in de vaste vertaling, natuurlijk “als”. Voorbeeld: Ring, når du kommer hjem. = “Bel wanneer je thuiskomt.” du kan betekent “je kunt”. du is het onderwerp en kan is de tegenwoordige vorm van kunne (“kunnen”). kan heeft in het Deens in de tegenwoordige tijd dezelfde vorm bij verschillende personen; in de context betekent het “in staat zijn” of “de mogelijkheid hebben”. In de eerdere zin staat dezelfde vorm in Jeg kan bestille ...: “Ik kan reserveren.” Voorbeeld: Du kan komme i morgen. = “Je kunt morgen komen.” Samen vormt Send mig detaljerne de gebiedende hoofdzin: “Stuur mij de details.” når du kan geeft aan wanneer dat moet gebeuren: wanneer je daartoe in staat bent. De volledige betekenis is dus: “Stuur me de details als je kunt.”