Plannen aanpassen door het weer | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Vejret kan ændre vores planer.

   Het weer kan onze plannen veranderen.

   Vejret

   het weer

   kan

   kan

   ændre

   veranderen

   vores

   onze

   planer

   plannen

   Uitgebreide uitleg

   Vejret betekent hier “het weer”. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van vejr (“weer”); de uitgang -et markeert bij dit onzijdige zelfstandig naamwoord bepaaldheid: vejr = weer, vejret = het weer. kan drukt hier mogelijkheid uit: “kan”. Het is de tegenwoordige tijd van kunne en verandert niet naar persoon of getal. Na kan staat het volgende werkwoord in de infinitief, zonder een extra infinitiefmarkeerder. Voorbeeld: Hun kan svømme. — “Zij kan zwemmen.” ændre betekent “veranderen” en staat hier in de infinitief na kan. De basisvorm is ændre; ændrer is de tegenwoordige tijd wanneer het werkwoord niet door een modaal werkwoord wordt voorafgegaan. Voorbeeld: Planen ændrer sig. — “Het plan verandert.” vores betekent “onze”. Deze bezittelijke vorm blijft hetzelfde bij enkelvoud en meervoud en bij de verschillende grammaticale geslachten van het bezeten zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: vores hus = “ons huis” en vores bøger = “onze boeken”. planer betekent hier “plannen”. Het is het onbepaalde meervoud van plan (“plan”); het bepaalde meervoud is planerne (“de plannen”). De meervoudsvorm komt van planer zelf; vores drukt bezit uit en markeert niet op zichzelf een bepaald aantal. Samen vormen de delen Vejret kan ændre vores planer de betekenis: “Het weer kan onze plannen veranderen.” Vejret is het grammaticale onderwerp, kan ændre geeft de mogelijkheid aan, en vores planer is datgene wat mogelijk verandert.

2. Picnicen kan blive svær, hvis det regner.

   De picknick kan lastig worden als het regent.

   Picnicen

   de picknick

   kan

   kan

   blive

   worden

   svær

   lastig

   hvis

   als

   det

   het

   regner

   regent

   Uitgebreide uitleg

   Picnicen betekent hier “de picknick”. Het is de bepaalde vorm van picnic: en picnic → picnicen. De uitgang -en markeert hier bepaaldheid, niet meervoud. Voorbeeld: Picnicen er klar. — “De picknick is klaar.” kan geeft mogelijkheid of een mogelijke ontwikkeling aan. Het is de vorm van het modale werkwoord kunne bij de tegenwoordige tijd; na kan staat een infinitief zonder at. Voorbeeld: Det kan vente. — “Dat kan wachten.” blive is de infinitief van blive, “worden” of “blijven”, en vormt hier samen met kan de betekenis “kan worden”. Na een modaal werkwoord zoals kan gebruik je deze infinitief zonder at. svær betekent hier “lastig” en beschrijft picnicen na blive: de picknick kan lastig worden. De vorm svær is de vorm voor een enkelvoudig woord van het en-geslacht; bij een enkelvoudig woord van het et-geslacht is de vorm svært, en in het meervoud svære. Voorbeeld: Opgaven bliver svær. — “De opdracht wordt lastig.” hvis leidt een voorwaardelijke bijzin in en betekent “als” in de betekenis “onder de voorwaarde dat”. Voorbeeld: Vi går ud, hvis vejret er godt. — “We gaan naar buiten als het weer goed is.” det is hier het onpersoonlijke onderwerp bij het weer. In det regner verwijst het niet naar een eerder genoemd concreet zelfstandig naamwoord; de vaste Nederlandse weergave is “het regent”. regner is de tegenwoordige tijd van regne, “regenen”. De vorm is geschikt bij het onpersoonlijke onderwerp det: det regner. Voorbeeld: Det regner i dag. — “Het regent vandaag.” Samen bestaat de zin uit Picnicen kan blive svær (“de picknick kan lastig worden”) en de voorwaardelijke bijzin hvis det regner (“als het regent”). De volledige betekenis is dus: “De picknick kan lastig worden als het regent.”

3. Skal vi aflyse eller planlægge noget indenfor i stedet?

   Zullen we afzeggen of in plaats daarvan iets binnen plannen?

   Skal vi

   zullen we

   aflyse

   afzeggen

   planlægge

   plannen

   noget

   iets

   indenfor

   binnen

   i stedet

   in plaats daarvan

   Uitgebreide uitleg

   Skal vi vormt hier een voorstel in vraagvorm: “zullen we …?” skal staat vóór het onderwerp vi en wordt gevolgd door een infinitief. Het is dus niet alleen een vraag naar een verplichting; in deze context vraagt de spreker of de gesprekspartners samen iets zullen doen. Voorbeeld: Skal vi gå nu? — “Zullen we nu gaan?” aflyse betekent hier “afzeggen” of “annuleren”, bijvoorbeeld een geplande activiteit. Het is een infinitief na skal. Voorbeeld: Vi må aflyse mødet. — “We moeten de vergadering afzeggen.” planlægge is de infinitief “plannen”. Ook deze vorm volgt rechtstreeks op skal; het onderwerp blijft vi voor beide alternatieven: Skal vi aflyse eller planlægge …? Voorbeeld: Vi planlægger en tur. — “We plannen een uitstapje.” noget betekent hier “iets”: een onbepaalde zaak of activiteit. Het verwijst in de vaste zin niet naar een concreet genoemde activiteit. In een andere context kan noget ook in een ontkenning of vraag met de betekenis “iets/ook maar iets” voorkomen, maar hier is de bedoelde betekenis gewoon “iets”. Voorbeeld: Vi skal finde noget. — “We moeten iets vinden.” indenfor is een bijwoord met de betekenis “binnen” of “binnenshuis”. Het geeft hier de plaats van het plannen aan: men plant iets binnen. De vorm staat als één woord in de vaste zin. Voorbeeld: Vi spiser indenfor. — “We eten binnen.” i stedet betekent “in plaats daarvan”. Het verwijst hier naar de tweede optie, planlægge noget indenfor, als alternatief voor aflyse. Een veelgebruikt uitgebreider patroon is i stedet for + zelfstandig naamwoord of activiteit: Vi bliver hjemme i stedet for at gå ud. — “We blijven thuis in plaats van uit te gaan.” De verbindingswoorden eller (“of”) en i stedet ordenen de twee mogelijkheden. Eerst komt aflyse; daarna volgt de alternatieve mogelijkheid planlægge noget indenfor, gemarkeerd als “in plaats daarvan”. Samen betekent de vraag: “Zullen we afzeggen of in plaats daarvan iets binnen plannen?” De zin stelt een gezamenlijke keuze voor en geeft geen uitsluitsel over welke optie gekozen wordt.

4. Lad os være fleksible og mødes indenfor.

   Laten we flexibel blijven en binnen afspreken.

   Lad os

   laten we

   være

   zijn

   fleksible

   flexibel

   mødes

   afspreken

   indenfor

   binnen

   Uitgebreide uitleg

   Lad os vormt een vaste aansporing: “laten we …”. Lad is de gebiedende wijs van lade, en os is de vorm voor “ons” die hier bij deze constructie hoort. Het patroon Lad os + infinitief is direct herbruikbaar. Voorbeeld: Lad os vente. — “Laten we wachten.” være is de infinitief van at være, “zijn”. Hier vormt het samen met Lad os de aansporing “laten we zijn”. De infinitief blijft na Lad os onveranderd. fleksible betekent hier “flexibel” en beschrijft os. De vorm is meervoud; bij een meervoudig onderwerp staat het bijvoeglijk naamwoord hier op -e. Het gaat om bereidheid om zich aan te passen, niet om een fysieke eigenschap. Voorbeeld: Vi er fleksible. — “Wij zijn flexibel.” mødes is de infinitief van at mødes. Het is verwant aan at møde, “ontmoeten”, maar de vorm op -s geeft hier aan dat de betrokken personen elkaar ontmoeten of afspreken. In deze zin past daarom “afspreken” goed. Voorbeeld: Lad os mødes i morgen. — “Laten we morgen afspreken.” indenfor is een bijwoord met de betekenis “binnen”. Het staat hier als plaatsbepaling bij mødes: de afspraak vindt binnen plaats. Het staat tegenover udenfor, “buiten”. De zin bouwt dus op als Lad os + være fleksible + mødes indenfor: “Laten we flexibel zijn en binnen afspreken.” De twee infinitiefgroepen være ... en mødes ... zijn beide afhankelijk van de aansporing Lad os; de spreker stelt daarmee een gezamenlijke, aanpasbare afspraak binnen voor.

5. Det lyder bedre end at blive våd udenfor.

   Dat klinkt beter dan buiten nat worden.

   Det lyder

   Dat klinkt

   bedre

   beter

   end

   dan

   at blive

   worden

   våd

   nat

   udenfor

   buiten

   Uitgebreide uitleg

   Det lyder betekent hier “dat klinkt”. Det is een Deens onzijdig persoonlijk voornaamwoord; in deze vaste uitdrukking verwijst het naar wat wordt beoordeeld, zonder dat de zin zelf een specifieker zelfstandig naamwoord noemt. Lyder is de tegenwoordige tijd van lyde (“klinken”). Een bruikbaar patroon is Det lyder + bijwoord/adjectivische bepaling: Det lyder godt betekent bijvoorbeeld “Dat klinkt goed”. bedre betekent hier “beter” en vergelijkt de manier waarop iets klinkt. Het is de vergrotende trap van god: god – bedre – bedst (“goed” – “beter” – “best”). In deze zin beschrijft bedre niet het zelfstandig naamwoord, maar het resultaat van lyder. end is het vergelijkingswoord “dan”. Het verbindt bedre met hetgeen waarmee wordt vergeleken. Het patroon is bedre end + zelfstandig naamwoord of zin (“beter dan ...”). at blive betekent hier “worden”. At markeert de infinitief en blive is de infinitief van het werkwoord; de tegenwoordige tijd is bliver. Na end vormt at blive ... een infinitiefzin: de hele handeling wordt als vergelijking gebruikt. Bijvoorbeeld: Det er bedre end at vente. — “Het is beter dan wachten.” våd betekent “nat”. Het is een bijvoeglijk naamwoord dat in deze infinitiefzin de toestand beschrijft waarin iemand of iets raakt. In een voorbeeld met een onzijdig zelfstandig naamwoord kan de vorm vådt voorkomen, maar in at blive våd staat de vorm våd; de zin specificeert hier niet wie of wat nat wordt. udenfor betekent “buiten” en is hier een bijwoord van plaats. Het hoort bij de handeling at blive våd: nat worden buiten. Het wordt als één woord geschreven; het is niet hetzelfde als een zelfstandig naamwoord dat door een voorzetsel wordt voorafgegaan. Samen ontstaat de structuur Det lyder bedre end at blive våd udenfor: “Dat klinkt beter dan buiten nat worden.” Het eerste deel beoordeelt iets als beter klinkend; end introduceert de vergelijking, en at blive våd udenfor benoemt de handeling en plaats waarmee die beoordeling wordt vergeleken. De vertaling drukt dus een vergelijking uit, niet noodzakelijk een feitelijke uitspraak dat iemand al nat is geworden.

6. Vi kan stadig spise frokost sammen i nærheden.

   We kunnen nog steeds samen in de buurt lunchen.

   Vi kan

   wij kunnen

   stadig

   nog steeds

   spise

   eten

   frokost

   lunch

   sammen

   samen

   i nærheden

   in de buurt

   Uitgebreide uitleg

   Vi kan betekent hier dat de spreker samen met anderen de mogelijkheid of gelegenheid heeft om iets te doen. Vi is de eerste persoon meervoud: “wij”. kan is de tegenwoordige vorm van kunne en wordt gebruikt voor “kunnen”. Na een modaal werkwoord staat in het Deens doorgaans een infinitief zonder at: Vi kan spise = “Wij kunnen eten”. stadig betekent hier “nog steeds”: een situatie of mogelijkheid blijft gelden. Het is iets anders dan igen (“opnieuw”): stadig benadrukt voortduring, terwijl igen een herhaling aangeeft. spise is de infinitief van het werkwoord spise, “eten”. Na kan blijft deze vorm onveranderd: kan spise. Een kort voorbeeld is Vi kan spise nu. — “Wij kunnen nu eten.” frokost is het zelfstandig naamwoord voor “lunch”. Het woord staat hier zonder lidwoord, omdat het in deze uitdrukking gaat om de maaltijdactiviteit in het algemeen: spise frokost = “lunchen”. Een bruikbaar voorbeeld is Hun spiser frokost. — “Zij luncht.” sammen betekent “samen” en geeft aan dat de betrokken personen dezelfde activiteit met elkaar doen. Het zegt op zichzelf niet hoeveel personen er zijn of precies wie erbij horen. Vi spiser sammen. betekent “Wij eten samen.” i nærheden is een vaste plaatsaanduiding: “in de buurt” of “dichtbij”. nærheden hangt samen met nær (“dichtbij”), maar de volledige uitdrukking i nærheden wordt als plaatsbepaling gebruikt. Een voorbeeld is Caféet ligger i nærheden. — “Het café ligt in de buurt.” Samen vormen de delen: Vi kan (“wij kunnen”) + stadig (“nog steeds”) + spise frokost (“lunchen”) + sammen (“samen”) + i nærheden (“in de buurt”). De volledige betekenis is: “We kunnen nog steeds samen in de buurt lunchen.”

7. Jeg sender de andre en besked om ændringen.

   Ik stuur de anderen een bericht over de verandering.

   Jeg

   ik

   sender

   stuur

   de andre

   de anderen

   besked

   bericht

   ændringen

   de verandering

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik”: de spreker is degene die de handeling uitvoert. Het is de eerste persoon enkelvoud. Vergelijk in een ander voorbeeld: Jeg læser. — “Ik lees.” sender betekent hier “stuur”. De vorm is de tegenwoordige tijd van sende (“sturen”) bij jeg; het Deense werkwoord krijgt hier dus geen aparte persoonsuitgang voor de eerste persoon. Dezelfde vorm kan in een andere context ook bij andere personen in de tegenwoordige tijd staan, afhankelijk van het onderwerp. Voorbeeld: Jeg sender en e-mail. — “Ik stuur een e-mail.” de andre betekent “de anderen”. de is hier het bepaalde meervoudige lidwoord en andre is de meervoudsvorm van anden (“ander”). De uitdrukking verwijst naar andere personen dan de spreker, maar de precieze personen worden in deze zin niet verder benoemd. Vergelijk en anden (“een andere”) met de andre (“de anderen”). besked betekent “bericht”. In en besked staat het zelfstandig naamwoord in het onbepaalde enkelvoud: en markeert hier een niet nader bepaald bericht, niet noodzakelijk een specifiek aantal. Het bepaalde enkelvoud is beskeden (“het bericht/de boodschap”). Voorbeeld: Hun sender en besked. — “Zij stuurt een bericht.” ændringen betekent “de verandering”. De basisvorm is ændring (“verandering”); de uitgang -en maakt er de bepaalde enkelvoudsvorm van. Het gaat hier dus om een bepaalde verandering die uit de context bekend of bedoeld is. ændringer is het onbepaalde meervoud (“veranderingen”), terwijl ændringerne het bepaalde meervoud is (“de veranderingen”). De combinatie om ændringen betekent “over de verandering”: om verbindt het bericht met het onderwerp ervan. Samen vormen Jeg sender de andre en besked om ændringen de betekenis: “Ik stuur de anderen een bericht over de verandering.” De volgorde laat zien wie handelt (Jeg), wat die persoon doet (sender), aan wie (de andre), wat er wordt gestuurd (en besked) en waarover het bericht gaat (om ændringen).

8. Det hjælper alle med at planlægge, især når vejret ændrer sig.

   Dat helpt iedereen bij het plannen, vooral als het weer verandert.

   hjælper

   helpt

   alle

   iedereen

   med at

   bij het

   planlægge

   plannen

   især

   vooral

   når

   als

   vejret

   het weer

   ændrer sig

   verandert

   Uitgebreide uitleg

   hjælper is de tegenwoordige tijd van hjælpe (“helpen”). In Det hjælper staat de vorm bij het onderwerp det; de uitdrukking betekent hier dat iets iedereen helpt. alle betekent “iedereen” in deze zin. Het verwijst hier naar alle betrokken personen als groep; het is niet de vorm voor één persoon. Een vergelijkbaar zelfstandig gebruikt woord is nogen (“iemand”), maar dat heeft een andere betekenis. med at is een vaste constructie vóór een infinitief: med at + werkwoord betekent hier “bij het ...”. Het volgende werkwoord blijft in de infinitief: med at planlægge. planlægge is de infinitief van planlægge (“plannen”). De constructie med at planlægge maakt van deze handeling het doel of de activiteit waarbij iets helpt. Voorbeeld: Hun arbejder med at skrive. — “Zij werkt aan het schrijven.” især betekent “vooral” en legt nadruk op het deel dat erop volgt. Het verandert niet mee met persoon of getal. når leidt hier een tijdsvoorwaarde in en betekent “als/wanneer”. Het verbindt de hoofdzin met de situatie waarin het weer verandert. In een ander verband kan een voorwaarde ook met hvis worden uitgedrukt; når past vooral bij iets dat als een moment of terugkerende situatie wordt voorgesteld. vejret betekent “het weer”. Het is de bepaalde vorm van vejr (“weer”): vejr → vejret. De uitgang -et hoort bij deze bepaalde vorm; vejret is dus niet een vorm van een werkwoord. ændrer sig betekent hier “verandert”. ændrer is de tegenwoordige tijd van ændre (“veranderen”), en sig is het wederkerende voornaamwoord dat bij het onderwerp van deze bijzin hoort. Samen drukken ze uit dat het weer zelf een verandering ondergaat. Voorbeeld: Planen ændrer sig. — “Het plan verandert.” Samen vormt Det hjælper alle med at planlægge de hoofdgedachte dat iets iedereen helpt bij het plannen. især når vejret ændrer sig voegt de situatie toe waarin dat vooral geldt: wanneer of als het weer verandert. De volledige betekenis is dus: dat iets iedereen helpt bij het plannen, vooral bij veranderend weer.