Muziekevenement in het buurthuis | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Der er et musikarrangement i forsamlingshuset.

   Er is een muziekevenement in het buurthuis.

   Der er

   er is

   musikarrangement

   muziekevenement

   forsamlingshuset

   buurthuis

   Uitgebreide uitleg

   Der er is een vaste Deense constructie om het bestaan of de aanwezigheid van iets te melden: “er is/zijn”. Het is niet hetzelfde als een gewone plaatsaanduiding met “daar”. Het zelfstandig naamwoord dat volgt bepaalt in het Nederlands vaak of je “er is” of “er zijn” vertaalt. Voorbeeld: Der er en café her. — “Er is hier een café.” musikarrangement betekent hier een muziekevenement of muzikale activiteit. Het is een samengesteld zelfstandig naamwoord: musik + arrangement. Het eerste deel specificeert het soort arrangement; het geheel wordt niet automatisch vertaald als twee losse Nederlandse woorden. Het meervoud is musikarrangementer. Voorbeeld: Vi deltager i et musikarrangement. — “Wij nemen deel aan een muziekevenement.” forsamlingshuset betekent hier “het buurthuis”. De vorm eindigt op -et, de bepaalde enkelvoudsvorm van forsamlingshus: et forsamlingshus = “een buurthuis”, forsamlingshuset = “het buurthuis”. Het zelfstandig naamwoord hus betekent “huis”, terwijl forsamlingshus als geheel een gemeenschaps- of buurthuis aanduidt. Voorbeeld: Mødet er i forsamlingshuset. — “De vergadering is in het buurthuis.” Samen geeft de zin aan dat er een muziekevenement plaatsvindt in het buurthuis: Der er + et musikarrangement + i forsamlingshuset = “Er is een muziekevenement in het buurthuis.”

2. Det lyder interessant. Er det nemt at være med?

   Dat klinkt interessant. Is het makkelijk om mee te doen?

   lyder

   klinkt

   interessant

   interessant

   Er det

   is het?

   nemt

   makkelijk

   at være med

   meedoen

   Uitgebreide uitleg

   lyder betekent hier “klinkt” en is de tegenwoordige tijd van lyde (“klinken”). De vorm eindigt op -r bij een tegenwoordige-tijdsvorm; in deze zin staat hij bij det: det lyder = “het klinkt”. Voorbeeld: Det lyder godt. — “Dat klinkt goed.” interessant betekent hier “interessant”. Het is een beschrijvend woord bij de situatie waarnaar det verwijst. De vorm verandert hier niet zichtbaar naar persoon of tijd. Voorbeeld: Det er interessant. — “Het is interessant.” Er det vormt het begin van de ja-neevraag. er is de tegenwoordige tijd van være (“zijn”), en det is het onderwerp in de betekenis “het”. In een gewone mededelende zin staat dit als det er ...; in deze vraag staan werkwoord en onderwerp omgekeerd: er det ...? Voorbeeld: Er det klart? — “Is het duidelijk?” nemt betekent hier “makkelijk”. Het is de vorm van nem die in deze constructie bij het onpersoonlijke det en de daaropvolgende infinitiefconstructie staat: det er nemt at ... = “het is makkelijk om ...”. Het relevante verschil is dus niet alleen dat nemt een bijvoeglijk naamwoord is, maar ook dat deze vorm bij dit det-patroon hoort. Voorbeeld: Det er nemt at forstå. — “Het is makkelijk om het te begrijpen.” at være med betekent als geheel “meedoen”. at markeert hier de infinitief, være is de basisvorm van “zijn”, en med maakt in deze vaste combinatie de betekenis “deelnemen” duidelijk. De combinatie is bruikbaar na bijvoorbeeld det er nemt: Det er nemt at være med. — “Het is makkelijk om mee te doen.” Samen bestaat de eerste zin uit Det lyder interessant: det verwijst naar de eerder genoemde situatie, lyder geeft de indruk “klinkt”, en interessant beschrijft die indruk. De tweede zin gebruikt de vraagvolgorde Er det ...? en vult die aan met nemt at være med: “Is het makkelijk om mee te doen?” De volledige betekenis is dus: “Dat klinkt interessant. Is het makkelijk om mee te doen?”

3. Vi kan købe billetter ved døren.

   We kunnen kaartjes aan de deur kopen.

   Vi kan

   wij kunnen

   købe

   kopen

   billetter

   kaartjes

   døren

   de deur

   Uitgebreide uitleg

   Vi kan betekent hier “wij kunnen”. Vi is de eerste persoon meervoud: “wij”. kan is de tegenwoordige vorm van kunne (“kunnen”). Deze vorm blijft hetzelfde bij verschillende personen: jeg kan (“ik kan”), vi kan (“wij kunnen”). Na kan staat het volgende werkwoord in de infinitief, zonder een extra infinitiefpartikel. købe betekent hier “kopen”. Dit is de infinitief en staat na het modale werkwoord kan. Vergelijk: Jeg kan købe billetter. — “Ik kan kaartjes kopen.” De vorm købe drukt hier niet zelf de tijd of persoon uit; kan draagt de persoonsvorm. billetter betekent “kaartjes”. Het is het meervoud van billet (“kaartje”): en billet — “een kaartje”, billetter — “kaartjes”. Het onbepaalde meervoud heeft hier geen apart lidwoord. døren betekent “de deur”. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van en dør (“een deur”): dør → døren. De uitgang -en maakt het zelfstandig naamwoord bepaald; dit is geen meervoudsvorm. Het meervoud is døre, en het bepaalde meervoud is dørene. In ved døren betekent ved “bij” of “aan”, en døren specificeert de bepaalde deur. Samen betekent dit “aan de deur” of “bij de deur”. De structuur kan + infinitief geeft de mogelijkheid of het vermogen aan: Vi kan købe betekent “Wij kunnen kopen”. Met het object billetter en de plaatsbepaling ved døren ontstaat: “Wij kunnen kaartjes aan de deur kopen.”

4. Jeg vil gerne tage med dig, hvis du har tid.

   Ik zou graag met je meegaan als je vrij bent.

   Jeg vil gerne

   graag willen

   tage med

   meegaan

   dig

   jou

   hvis

   als

   du

   je

   har

   hebben

   tid

   tijd

   Uitgebreide uitleg

   Jeg vil gerne betekent hier dat de spreker graag wil meegaan. vil is de tegenwoordige vorm van ville (“willen”); gerne voegt de betekenis “graag” toe. Een bruikbaar patroon is Jeg vil gerne + infinitief: “Ik wil graag + werkwoord”. Bijvoorbeeld: Jeg vil gerne læse. — “Ik wil graag lezen.” tage med betekent hier “meegaan” of “meekomen”. tage is de infinitief; de tegenwoordige vorm is tager, de verleden tijd tog en het voltooid deelwoord taget. Met med krijgt de combinatie de betekenis van meegaan of iets meenemen, afhankelijk van de rest van de zin. In dit fragment gaat het om meegaan met de aangesprokene. dig is de objectvorm van het persoonlijke voornaamwoord du (“je/jij”). Vergelijk: Du ser mig. — “Je ziet mij.” In tage med dig is dig degene met wie de spreker meegaat. hvis leidt de voorwaarde in: “als”. Het patroon hvis + zin geeft aan onder welke voorwaarde iets geldt. Bijvoorbeeld: Jeg kommer, hvis jeg har tid. — “Ik kom als ik tijd heb.” du is de onderwerpsvorm voor één aangesproken persoon: “je/jij”. De bijbehorende objectvorm is dig, zoals eerder in de zin. har is de tegenwoordige vorm van have (“hebben”). De vorm har blijft in de tegenwoordige tijd hetzelfde bij verschillende personen: jeg har, du har en de har. De verleden tijd is havde en het voltooid deelwoord is haft. tid betekent “tijd”. In deze zin gaat het om beschikbare tijd; daarom past in de vaste vertaling ook “vrij zijn”. Het is niet nodig om tid als een exact equivalent van het Nederlandse bijvoeglijke naamwoord “vrij” te behandelen: de Deense zin drukt de beschikbaarheid uit via “tijd hebben”. Samen vormt Jeg vil gerne tage med dig de betekenis “Ik zou graag met je meegaan”. Daarna geeft hvis du har tid de voorwaarde: “als je tijd hebt”. De hele uiting betekent dus: “Ik zou graag met je meegaan als je vrij bent.”

5. Jeg tager informationen om arrangementet med.

   Ik neem de informatie over het evenement mee.

   tager … med

   meeneemt

   informationen

   de informatie

   arrangementet

   het evenement

   Uitgebreide uitleg

   tager ... med vormt hier een onderbroken constructie: tager is de tegenwoordige tijd van tage (“nemen”), en med voegt het idee “mee” toe. Het object kan tussen beide delen staan. Voorbeeld: Jeg tager bogen med. = “Ik neem het boek mee.” In een andere context kan tage med ook “meegaan” betekenen, maar hier is er een meegenomen object. informationen betekent hier “de informatie”. Het zelfstandig naamwoord is information; de uitgang -en markeert de bepaalde enkelvoudsvorm van dit gemeenschappelijke-geslachtswoord. Vergelijk het onbepaalde en information met het bepaalde informationen. arrangementet betekent hier “het evenement”. De basisvorm is arrangement; de uitgang -et markeert de bepaalde enkelvoudsvorm van dit onzijdige woord. In om arrangementet betekent om “over”, dus samen: “over het evenement”. De zin wordt opgebouwd als Jeg + tager + informationen om arrangementet + med: “Ik neem de informatie over het evenement mee.”

6. Vi kan bruge den til at beslutte, hvornår vi skal ankomme.

   We kunnen die gebruiken om te beslissen wanneer we aankomen.

   Vi kan

   wij kunnen

   bruge

   gebruiken

   den

   die/dat

   til at

   om te

   beslutte

   beslissen

   hvornår

   wanneer

   vi skal

   wij zullen/moeten

   ankomme

   aankomen

   Uitgebreide uitleg

   Vi kan betekent hier “wij kunnen”. Vi is de eerste persoon meervoud: de spreker hoort bij de groep. kan is de tegenwoordige vorm van kunne (“kunnen”) voor vi; na dit modale werkwoord staat het volgende werkwoord in de infinitief. bruge betekent “gebruiken”. Dit is de infinitief van bruge, hier gekozen na kan: Vi kan bruge ... = “Wij kunnen ... gebruiken”. Voorbeeld: Vi kan bruge kortet. = “We kunnen de kaart gebruiken.” den is hier een enkelvoudig objectpronomen met de vorm voor een woord van het fælleskøn (common gender). In deze context verwijst het, overeenkomstig de vertaling en de vorige zin, naar de informatie: “die” of “die informatie”. Het is dus niet zelf een aanwijzing voor een vrouwelijke persoon. Het meervoudige objectpronomen is dem, bijvoorbeeld in Vi kan bruge dem. = “We kunnen ze gebruiken.” til at leidt hier een doel aan: “om te”. De constructie bruge noget til at + infinitief betekent dat je iets gebruikt om een handeling uit te voeren. Voorbeeld: Jeg bruger telefonen til at ringe. = “Ik gebruik de telefoon om te bellen.” beslutte betekent “beslissen” en staat als infinitief na at. Het doel is dus “om te beslissen”, niet alleen “om te gebruiken”. Voorbeeld: De mødes for at beslutte. = “Ze komen samen om te beslissen.” hvornår is het vraagwoord “wanneer”. In hvornår vi skal ankomme opent het een ingebedde vraag: “wanneer we zullen/moeten aankomen”. Een directe vraag heeft bijvoorbeeld Hvornår ankommer vi? = “Wanneer komen we aan?” In de ingebedde vraag staat het onderwerp vóór het modale werkwoord: hvornår vi skal .... vi skal betekent hier “wij zullen/moeten” in de betekenis die bij het geplande of te bepalen aankomstmoment past. skal is de tegenwoordige vorm van skulle bij vi; het kan onder meer verplichting of een voorziene/toegewezen toekomstige handeling uitdrukken. De zin bepaalt niet zelfstandig of het om een strikte verplichting of alleen een gepland tijdstip gaat. ankomme betekent “aankomen”. Het is de infinitief van ankomme en staat na skal. Het deel vi skal ankomme betekent hier “we aankomen” binnen de indirecte vraag, met skal dat het te bepalen of voorziene moment markeert. Samen vormen de delen: Vi kan bruge den = “We kunnen die gebruiken”, til at beslutte = “om te beslissen”, en hvornår vi skal ankomme = “wanneer we aankomen / wanneer we moeten aankomen”. De volledige betekenis is daarom: “We kunnen die gebruiken om te beslissen wanneer we aankomen.”

7. Lad os også vælge et mødested, der er nemt at finde.

   Laten we ook een ontmoetingsplek kiezen die makkelijk te vinden is.

   Lad os

   laten we

   også

   ook

   vælge

   kiezen

   mødested

   ontmoetingsplek

   der er

   dat is

   nemt

   makkelijk

   finde

   vinden

   Uitgebreide uitleg

   Lad os is een vaste manier om een voorstel in de eerste persoon meervoud te doen: “laten we …”. Lad is de gebiedende wijs van lade (“laten”), en os is het objectpronomen “ons”. Na deze constructie staat het volgende werkwoord in de infinitief zonder at. Voorbeeld: Lad os begynde. — “Laten we beginnen.” også betekent hier “ook” en voegt dit voorstel toe aan iets dat al genoemd of gepland is. De plaats ervan vóór vælge is gebruikelijk: Vi kan også vælge det. — “We kunnen dat ook kiezen.” vælge is de infinitief “kiezen”. Belangrijke vormen zijn vælge (infinitief), vælger (tegenwoordige tijd), valgte (verleden tijd) en valgt (voltooid deelwoord). In deze zin staat de infinitief omdat hij volgt op Lad os. mødested is een zelfstandig naamwoord voor een plek waar mensen elkaar ontmoeten: “ontmoetingsplek” of “afspreekplek”. Het is onzijdig; daarom staat hier et mødested. Het meervoud is mødesteder: to mødesteder — “twee ontmoetingsplekken.” der er begint de betrekkelijke bijzin die mødested nader beschrijft. der verwijst hier als betrekkelijk voornaamwoord naar de genoemde ontmoetingsplek, en er is de tegenwoordige tijd van være (“zijn”). Voorbeeld: Jeg kender et sted, der er roligt. — “Ik ken een plek die rustig is.” nemt betekent hier “makkelijk”. Het is de onzijdige vorm van het bijvoeglijk naamwoord nem, omdat het predicatief bij het onzijdige et mødested hoort. De vormen zijn nem bij en-woorden, nemt bij et-woorden en nemme in het meervoud of bij bepaalde vormen. De vergrotende trap is nemmere: Denne vej er nemmere. — “Deze weg is makkelijker.” finde is de infinitief “vinden”. In nemt at finde vormt het met at de betekenis “makkelijk te vinden”. at is hier dus de infinitiefmarkeerder. Voorbeeld: Huset er svært at finde. — “Het huis is moeilijk te vinden.” Samen betekent vælge et mødested “een ontmoetingsplek kiezen”. De bijzin der er nemt at finde beperkt die keuze tot een plek die makkelijk te vinden is. Lad os maakt van het geheel een gezamenlijk voorstel, en også voegt dit voorstel toe aan de eerdere planning. De volledige betekenis is: “Laten we ook een ontmoetingsplek kiezen die makkelijk te vinden is.”

8. En klar plan gør aftenen nemmere.

   Een duidelijk plan maakt de avond makkelijker.

   klar

   duidelijk

   plan

   plan

   gør

   maakt

   aftenen

   de avond

   nemmere

   makkelijker

   Uitgebreide uitleg

   klar betekent hier “duidelijk”. Het is de vorm van het bijvoeglijk naamwoord die bij plan staat. De basisvorm is klar; in het Deens krijgt het bijvoeglijk naamwoord in deze combinatie geen extra uitgang voor dit onbepaalde enkelvoudige zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: en klar besked = “een duidelijke boodschap”. plan betekent “plan”. Het is hier een zelfstandig naamwoord in het enkelvoud. Het bepaalde enkelvoud is planen = “het plan”; het onbepaalde meervoud is planer = “plannen”. gør betekent hier “maakt”. Het is de tegenwoordige tijd van gøre = “maken/doen”, bij het onderwerp van deze zin. Voorbeeld: Det gør arbejdet lettere. = “Dat maakt het werk gemakkelijker.” aftenen betekent “de avond”. De basisvorm is aften = “avond”; aftenen is het bepaalde enkelvoud, dus “de avond”. Het Deens drukt bepaaldheid hier uit in het woord zelf, met -en, en niet met een afzonderlijk woord voor “de”. nemmere betekent “makkelijker”. Het is de vergrotende trap van nem = “makkelijk”. De gewone reeks is nem — nemmere — nemmest: “makkelijk” — “makkelijker” — “het makkelijkst”. Voorbeeld: Denne vej er nemmere. = “Deze weg is makkelijker.” De zin begint met En klar plan, “een duidelijk plan”. Daarna geeft gør de relatie aan: dat plan zorgt ervoor dat aftenen, “de avond”, nemmere, “makkelijker”, wordt. Samen betekent de volledige uiting: “Een duidelijk plan maakt de avond makkelijker.”