Samen een eenvoudig uitje plannen | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Vil du planlægge en enkel tur sammen?

   Wil je samen een eenvoudig uitje plannen?

   Vil du

   wil je …?

   planlægge

   plannen

   enkel

   eenvoudig

   tur

   uitje

   sammen

   samen

   Uitgebreide uitleg

   Vil du bevat de tegenwoordige vorm vil van ville en het onderwerp du. In deze vraag betekent de combinatie hier “wil je …?”; de vertaling bevestigt dat het om een wens of voorstel gaat, niet om een voorspelling over de toekomst. Na vil staat het volgende werkwoord in de infinitief zonder at. planlægge betekent “plannen”. Het is hier de infinitief na vil. Dezelfde vorm kan na andere modale werkwoorden worden gebruikt, bijvoorbeeld: Du skal planlægge turen. — “Je moet de tocht plannen.” enkel betekent hier “eenvoudig” en beschrijft tur. De vorm is de enkelvoudige vorm bij een en-woord zoals en tur. De relevante vormen zijn enkel bij een en-woord, enkelt bij een het-woord in het enkelvoud en enkle in het meervoud. Voorbeeld: en enkel opgave — “een eenvoudige taak.” In de volgende context staat enkelt bij det; dat is een andere vorm dan het hier waargenomen enkel. tur betekent hier volgens de vaste vertaling “uitje”. Het woord kan in andere zinnen ook een tocht of wandeling aanduiden; de precieze betekenis komt uit de context. Voorbeeld: Vi går en tur. — “We maken een wandeling.” sammen is een bijwoord met de betekenis “samen”: de activiteit wordt gezamenlijk uitgevoerd. Voorbeeld: Vi arbejder sammen. — “We werken samen.” Samen vormt de zin een vraag: Vil du + de infinitief planlægge + het naamwoordelijk geheel en enkel tur + sammen. De betekenis is daarom: “Wil je samen een eenvoudig uitje plannen?”

2. Det vil jeg, så længe vi holder det enkelt.

   Dat wil ik, zolang we het eenvoudig houden.

   Det

   dat

   vil jeg

   dat wil ik

   så længe

   zolang

   vi

   wij

   holder

   houden

   det

   het

   enkelt

   eenvoudig

   Uitgebreide uitleg

   Det betekent hier “dat” en verwijst naar wat eerder is voorgesteld of besproken; de precieze referent wordt niet verder benoemd. Vooraan in de zin staat het als het element waarop vil betrekking heeft. vil jeg bevat vil, de tegenwoordige vorm van ville (“willen”), en jeg (“ik”). In deze volgorde ontstaat inversie: na een vooropgeplaatst element komt het werkwoord vóór het onderwerp. Het betekent hier “wil ik”, niet op zichzelf noodzakelijk “zal ik”. Vergelijk: Jeg vil gøre det. — “Ik wil het doen.” så længe is een voegwoordelijke constructie met de betekenis “zolang”. Het leidt de voorwaarde of tijdsduur in die bepaalt wanneer de hoofdgedachte geldt. vi betekent “wij” en is het onderwerp van de bijzin. Het is de meervoudige eerste persoon; in deze zin wordt dus niet jeg (“ik”) als handelende persoon herhaald. holder is de tegenwoordige vorm van holde (“houden”). De uitgang -r markeert hier de tegenwoordige tijd; de vorm blijft bij vi hetzelfde als bij andere personen in de tegenwoordige tijd. In holde noget enkelt betekent het geheel “iets eenvoudig houden”. det betekent hier “het” en is het object van holder. Dit is een ander grammaticaal gebruik dan het eerste Det, ook al is de vorm identiek: het eerste staat vooraan als datgene waarover de spreker instemt, terwijl het tweede het ding aanduidt dat eenvoudig gehouden wordt. enkelt betekent “eenvoudig” en beschrijft hier det. Het is de onzijdige vorm van het bijvoeglijk naamwoord enkel: en enkel plan, et enkelt valg, enkle planer. De vorm enkelt past bij het onzijdige enkelvoudige det; dit is geen werkwoordsvorm. Samen betekent Det vil jeg “Dat wil ik”. så længe vi holder det enkelt voegt de voorwaarde toe: “zolang we het eenvoudig houden”. De volledige uiting is dus: “Dat wil ik, zolang we het eenvoudig houden.”

3. Vi kan vælge et roligt sted indenfor.

   We kunnen een rustige plek binnen kiezen.

   Vi kan

   we kunnen

   vælge

   kiezen

   roligt

   rustig

   sted

   plek

   indenfor

   binnen

   Uitgebreide uitleg

   Vi kan betekent hier “we kunnen”. Vi is de persoonlijke voornaamwoordsvorm voor de eerste persoon meervoud. Kan is de tegenwoordige vorm van het modale werkwoord kunne; het drukt hier de mogelijkheid uit om iets te doen. Na een modaal werkwoord staat in het Deens doorgaans een infinitief zonder at: Vi kan vælge = “we kunnen kiezen”. vælge betekent “kiezen”. Dit is de infinitief; de vorm verandert niet volgens de persoon: jeg kan vælge, vi kan vælge en de kan vælge. Een bruikbaar voorbeeld is: Vi kan vælge senere. — “We kunnen later kiezen.” roligt betekent hier “rustig”. De basisvorm van het bijvoeglijk naamwoord is rolig. Omdat sted een onzijdig zelfstandig naamwoord is (et sted), krijgt het bijvoeglijk naamwoord hier de onzijdige vorm roligt. Vergelijk: en rolig dag — “een rustige dag”; et roligt sted — “een rustige plek”. sted betekent “plek” of “plaats”. Het is een onzijdig zelfstandig naamwoord: et sted. Het onbepaalde lidwoord et markeert hier het onzijdige woordtype; het stelt op zichzelf geen bepaalde numerieke hoeveelheid vast. Een herbruikbaar voorbeeld is: Vi fandt et roligt sted. — “We vonden een rustige plek.” indenfor betekent “binnen” of “binnenshuis”. Het is hier een plaatsaanduidend bijwoord en staat aan het einde van de zin. In deze zin geeft het aan dat de bedoelde rustige plek binnen is; het verandert niet de vorm van sted. Samen vormen de delen: Vi kan vælge (“we kunnen kiezen”) + et roligt sted (“een rustige plek”) + indenfor (“binnen”). De volledige betekenis is: “We kunnen binnen een rustige plek kiezen” of natuurlijker in het Nederlands: “We kunnen een rustige plek binnen kiezen.”

4. Det ville være rart for mig.

   Dat zou prettig voor mij zijn.

   Det

   dat

   ville

   zou

   være

   zijn

   rart

   prettig

   for mig

   voor mij

   Uitgebreide uitleg

   Det betekent hier “dat” en staat als onderwerp voor een situatie of omstandigheid waarnaar wordt verwezen. De precieze referentie wordt in deze zin niet nader benoemd. ville is hier de vorm die een voorwaardelijke of hypothetische betekenis uitdrukt: “zou”. In het patroon ville + infinitief wordt een mogelijke toestand beschreven. Vil være kan in andere contexten bijvoorbeeld “zal zijn” of “wil zijn” betekenen; dat is niet automatisch dezelfde betekenis als ville være. være is de infinitief van “zijn”. Na ville blijft het volgende werkwoord in de infinitief: ville være. rart betekent hier “prettig” of “fijn”. De basisvorm van het bijvoeglijk naamwoord is rar; rart is de onzijdige vorm. De vorm past hier bij het onzijdige det. Dit is geen vergrotende trap: rarere betekent “prettiger”, en rareste is een vorm van de overtreffende trap in passend gebruik. for mig betekent “voor mij”. mig is de vorm van het persoonlijke voornaamwoord die hier na het voorzetsel for staat. De woordgroep geeft aan voor wie de situatie prettig zou zijn. Samen vormen de delen Det + ville være + rart + for mig de betekenis: “Dat zou prettig voor mij zijn.” De zin zegt dat de bedoelde situatie mogelijk prettig zou zijn voor de spreker.

5. Skal vi tage mad med eller købe noget der?

   Zullen we eten meenemen of daar iets kopen?

   Skal vi

   zullen we

   tage

   nemen

   mad

   eten

   med

   mee

   eller

   of

   købe

   kopen

   noget

   iets

   der

   daar

   Uitgebreide uitleg

   Skal vi bevat de tegenwoordige vorm skal van skulle plus het voornaamwoord vi (‘wij’). In deze zin vormt het de vraag/propositie “zullen we …?”. In een Deense vraag staat het werkwoord vóór het onderwerp: Skal vi ...?. Skal kan in andere zinnen ook verplichting of noodzaak uitdrukken, maar hier gaat het om een voorstel. Voorbeeld: Skal vi gå nu? — “Zullen we nu gaan?” tage is de infinitief van tage en betekent hier “meenemen”. Na skal staat de infinitief zonder extra infinitiefmarkeerder. De combinatie tage ... med betekent “iets meenemen”: Jeg tager en bog med. — “Ik neem een boek mee.” Het onderwerp en de tijd worden hier door skal vi gedragen; tage zelf is niet vervoegd. mad is een zelfstandig naamwoord met de betekenis “eten” of “voedsel” in algemene zin. Het verwijst hier niet noodzakelijk naar één afgebakende maaltijd. Voorbeeld: Vi har mad med. — “We hebben eten bij ons.” med betekent hier “mee” en hoort inhoudelijk bij tage: iets wordt meegenomen. Het is in deze betekenis geen vertaling van een afzonderlijk zelfstandig naamwoord zoals “gezelschap”; de precieze combinatie is tage noget med — “iets meenemen”. eller is het voegwoord “of”. Het verbindt hier twee alternatieven die onder dezelfde vraag vallen: tage mad med en købe noget der. købe is de infinitief van købe en betekent “kopen”. Ook deze infinitief staat na skal; de tweede mogelijkheid deelt dus het modale kader Skal vi ...?. Voorbeeld: Skal vi købe brød? — “Zullen we brood kopen?” noget is een onbepaald voornaamwoord met de betekenis “iets”. Het verwijst hier naar iets dat men daar zou kunnen kopen, zonder te specificeren wat. Het staat niet gelijk aan het onderwerp vi: vi betekent “wij”, terwijl noget naar een onbepaald ding verwijst. Voorbeeld: Jeg vil købe noget. — “Ik wil iets kopen.” der betekent hier “daar”, dus een plaats die in de situatie als bekend of aangewezen wordt behandeld. Het is hier een plaatsbijwoord; dezelfde vorm kan in andere zinnen ook een andere grammaticale functie hebben, bijvoorbeeld als betrekkelijk voornaamwoord, maar dat is hier niet de betekenis. De volledige structuur is Skal vi + tage mad med + eller + købe noget der?. Letterlijk worden twee opties aangeboden: eten meenemen, of daar iets kopen. Samen geeft de zin de betekenis: “Zullen we eten meenemen of daar iets kopen?”

6. Jeg vil hellere købe noget der.

   Ik zou liever daar iets kopen.

   Jeg vil

   ik wil

   hellere

   liever

   købe

   kopen

   noget

   iets

   der

   daar

   Uitgebreide uitleg

   Jeg vil betekent hier “ik wil” en vormt met het werkwoord daarna een patroon voor een gewenste handeling: jeg vil + infinitief. vil is de tegenwoordige vorm van ville; afhankelijk van de context kan ville ook een toekomstige bedoeling uitdrukken. In deze zin gaat het door hellere om een voorkeur. hellere betekent hier “liever”. Het is de vergelijkende vorm die een voorkeur uitdrukt: Jeg vil hellere ... = “Ik wil liever ...”. De vorm helst betekent “het liefst” en drukt een sterkere of hoogste voorkeur uit. Bijvoorbeeld: Jeg vil hellere gå. — “Ik wil liever gaan.” købe is de infinitief “kopen”. Na vil blijft het werkwoord in de infinitief: vil købe, niet een vervoegde persoonsvorm. De infinitief is ook de vorm die je na andere modale werkwoorden gebruikt, bijvoorbeeld kan købe — “kan kopen”. noget betekent hier “iets”. Het is een onbepaald voornaamwoord voor een niet nader bepaald ding of een niet nader bepaalde hoeveelheid. Het verwijst in deze zin niet naar een specifiek benoemd voorwerp. Een bruikbaar contrast is noget “iets” tegenover ikke noget “niets” in een ontkennende zin, bijvoorbeeld: Jeg køber ikke noget. — “Ik koop niets.” der betekent hier “daar” en geeft de plaats van het kopen aan. De vorm der kan in het Deens ook een andere grammaticale functie hebben, bijvoorbeeld als voorlopig onderwerp in een zin als Der er mad. — “Er is eten.” In deze vaste zin is de plaatsbetekenis door de vertaling en de context ondersteund. Samen vormen de delen: Jeg vil (“ik wil”) + hellere (“liever”) + købe (“kopen”) + noget (“iets”) + der (“daar”). De volledige betekenis is dus: “Ik zou liever daar iets kopen.” Het patroon Jeg vil hellere + infinitief + ... is herbruikbaar om een voorkeur voor een handeling uit te drukken.

7. Jeg skriver detaljerne ned og deler dem med dig.

   Ik schrijf de details op en deel ze met je.

   skriver … ned

   opschrijven

   detaljerne

   de details

   deler

   delen

   dem

   ze

   med dig

   met jou

   Uitgebreide uitleg

   Jeg is de eerste persoon enkelvoud: de spreker is het onderwerp. De vorm blijft hetzelfde als onderwerp; als object gebruik je mig. skriver ... ned betekent hier “opschrijven”. Het is een vaste, herbruikbare combinatie: skrive noget ned = iets opschrijven. skriver is de tegenwoordige tijd van skrive; bij jeg gebruik je dus skriver, niet de infinitief skrive. Voorbeeld: Jeg skriver adressen ned. = “Ik schrijf het adres op.” detaljerne betekent “de details”. Het zelfstandig naamwoord is detalje; detaljer is het meervoud en detaljerne is het bepaalde meervoud, dus “de details”. De uitgang -ne markeert hier bepaald meervoud. deler betekent “delen”. Het is de tegenwoordige tijd van dele. Dezelfde tegenwoordige vorm wordt ook bij andere onderwerpen gebruikt, bijvoorbeeld Vi deler maden. = “Wij delen het eten.” dem betekent hier “ze” en verwijst volgens de vaste vertaling naar de details. Het is de meervoudige objectvorm; als meervoudig onderwerp gebruik je de, bijvoorbeeld De kommer. = “Ze komen.” med dig betekent “met jou”. dig is de objectvorm van du; du staat als onderwerp en dig na een voorzetsel of als object. Voorbeeld: Jeg taler med dig. = “Ik praat met jou.” De twee werkwoordgroepen zijn verbonden door og (“en”): Jeg skriver detaljerne ned = “Ik schrijf de details op”, en deler dem med dig = “deel ze met je”. Samen vormt de zin: “Ik schrijf de details op en deel ze met je.”

8. Jeg glæder mig til det.

   Ik kijk ernaar uit.

   Jeg

   ik

   glæder … mig … til

   uitkijken naar

   det

   het/dat

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik” en is de onderwerpsvorm van de eerste persoon enkelvoud. De vorm blijft dezelfde wanneer jeg een handeling uitvoert of een toestand beschrijft. glæder mig til is de vaste Deense constructie at glæde sig til noget: ergens naar uitkijken. glæder is de tegenwoordige tijd van glæde; in deze uitdrukking staat het wederkerende mig erbij. Het wederkerende voornaamwoord verwijst hier naar dezelfde persoon als het onderwerp: “ik verheug mezelf” in de vaste Nederlandse betekenis “ik kijk ernaar uit”. Bij andere personen verandert dat voornaamwoord, bijvoorbeeld Hun glæder sig til ferien = “Zij kijkt uit naar de vakantie.” til hoort bij deze constructie en leidt datgene in waarnaar iemand uitkijkt. Vergelijk het betekenisverschil met glæde sig over noget, dat betekent dat iemand ergens blij over is; glæde sig til richt zich op iets waar men naar uitkijkt. det is een onzijdig enkelvoudig voornaamwoord met de betekenis “het” of, afhankelijk van de context, “dat”. Hier verwijst het naar iets dat in de situatie herkenbaar is, zonder dat de vaste zin zelf specificeert wat dat precies is. In de Nederlandse vertaling wordt die verwijzing weergegeven door er in “ernaar”. Samen vormen de delen: Jeg (ik) + glæder mig til (kijk uit naar) + det (het/dat): “Ik kijk ernaar uit.”