Een plan met een vriend veranderen | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Undskyld, jeg er nødt til at ændre vores plan.

   Het spijt me, ik moet ons plan veranderen.

   Undskyld

   sorry; het spijt me

   jeg er nødt til

   ik moet; ik ben genoodzaakt

   ændre

   veranderen

   vores

   ons; onze

   plan

   plan

   Uitgebreide uitleg

   Undskyld is hier een verontschuldiging: “sorry” of “het spijt me”. Het is ook bruikbaar als beleefde manier om iemands aandacht te vragen. De vorm hoort bij het werkwoord undskylde; als vaste korte uitroep staat hij zelfstandig. jeg er nødt til betekent dat de spreker iets moet doen omdat het noodzakelijk of onvermijdelijk is. jeg is “ik”, en er is de tegenwoordige tijd van at være (“zijn”). De vaste constructie være nødt til at + infinitief betekent “moeten/genoodzaakt zijn om + werkwoord”. Dit is sterker en explicieter dan een gewone mogelijkheid. Voorbeeld: Jeg er nødt til at gå. — “Ik moet gaan.” ændre is de infinitief “veranderen” of “wijzigen”. Na til in deze constructie staat het werkwoord met at: til at ændre. De verleden tijd is ændrede en het voltooid deelwoord is ændret; deze vormen horen bij hetzelfde werkwoord ændre. vores betekent “ons/onze”. Het is een bezittelijk woord en verandert niet naar geslacht of getal van het bezittene: vores plan betekent “ons plan”, terwijl vores planer “onze plannen” betekent. Het bezit behoort volgens de vertaling aan de spreker en anderen samen toe. plan is een zelfstandig naamwoord voor een plan. In het Deens is het enkelvoud en plan en het bepaalde enkelvoud planen; het meervoud is planer en het bepaalde meervoud planerne. Samen vormen de delen: Undskyld + jeg er nødt til at ændre + vores plan: “Het spijt me, ik moet ons plan veranderen.” De spreker verontschuldigt zich en zegt vervolgens dat het gezamenlijk bezeten plan gewijzigd moet worden. De combinatie jeg er nødt til at + infinitief is direct herbruikbaar voor andere noodzakelijke handelingen.

2. Jeg er glad for, at du sagde det, før jeg tog af sted.

   Ik ben blij dat je het me vertelde voordat ik vertrok.

   Jeg er glad for

   ik ben blij met / dat

   sagde

   zei; vertelde

   det

   het; dat

   før

   voordat

   tog af sted

   vertrok; ging weg

   Uitgebreide uitleg

   Jeg er glad for betekent hier dat de spreker blij is over de daaropvolgende inhoud. Deze vaste combinatie kan met een zelfstandig naamwoord worden gebruikt, bijvoorbeeld Jeg er glad for hjælpen — “Ik ben blij met de hulp”. Voor een volledige bijzin staat vaak at erna: Jeg er glad for, at du kom — “Ik ben blij dat je kwam”. Jeg is de eerste persoon enkelvoud; er is hier de tegenwoordige vorm van være (“zijn”). sagde is de verleden tijd van sige (“zeggen”). In deze zin gaat het om iets dat de aangesproken persoon eerder heeft gezegd of verteld. Een bruikbaar contrast is du siger — “je zegt” tegenover du sagde — “je zei”. Het werkwoord zelf maakt niet automatisch duidelijk aan wie iets is gezegd; dat kan uit de context of uit een aanvullend object blijken. det is een onzijdig enkelvoudig voornaamwoord met de betekenis “het” of “dat”. Hier verwijst het naar de inhoud waarover de aangesproken persoon iets zei; de exacte inhoud wordt niet benoemd. Hetzelfde voornaamwoord komt bijvoorbeeld voor in Jeg forstår det — “Ik begrijp het”. før betekent hier “voordat” en leidt een bijzin in. De bijzin før jeg tog af sted geeft aan dat het vertrek later plaatsvond dan het zeggen. Het is dus niet alleen een los tijdswoord: het verbindt de gebeurtenis in de hoofdzin met een gebeurtenis die als eerder of later referentiepunt dient. tog af sted is de vaste werkwoordelijke combinatie tage af sted, “vertrekken” of “weggaan”. Tog is hier de verleden tijd van tage; binnen deze combinatie betekent het niet letterlijk “nam”. Vergelijk Jeg tager af sted nu — “Ik vertrek nu” met Jeg tog af sted tidligt — “Ik vertrok vroeg”. Samen betekent de zin: de spreker zegt dat die blij is met het feit dat de aangesprokene het eerder heeft gezegd of verteld, en dat dit gebeurde vóór het vertrek van de spreker. De structuur is: Jeg er glad for, at ... + de inhoud van de blijdschap, gevolgd door før ... + de eerdere tijdsrelatie. In natuurlijk Nederlands is de volledige betekenis: “Ik ben blij dat je het me vertelde voordat ik vertrok.”

3. Der skete noget uventet.

   Er kwam iets onverwachts tussen.

   Der

   er (in een onpersoonlijke constructie)

   skete

   gebeurde; vond plaats

   noget

   iets

   uventet

   onverwacht

   Uitgebreide uitleg

   Der staat vooraan in de onpersoonlijke constructie Der skete .... Het is hier een expletief element zonder concrete verwijzing; het verwijst dus niet naar een genoemde persoon of zaak. Vergelijkbaar gebruik komt voor in mededelingen over wat er gebeurt of bestaat. skete betekent hier “gebeurde” of “vond plaats” en is de verleden tijd van ske, “gebeuren”. Deze vorm plaatst de gebeurtenis in het verleden. Voorbeeld: Der skete en fejl. = “Er gebeurde een fout.” noget betekent “iets”. Het is een onbepaald voornaamwoord voor een niet nader genoemde zaak of gebeurtenis; het drukt geen exact aantal uit. Hier is noget uventet de naamwoordgroep die aangeeft wat er gebeurde. uventet betekent hier “onverwacht” en beschrijft noget. De vorm is gelijk in het enkelvoud bij onzijdig en gemeenschappelijk geslacht: et uventet svar = “een onverwacht antwoord” en en uventet besked = “een onverwacht bericht”. In het meervoud staat uventede: uventede beskeder = “onverwachte berichten”. Samen betekent Der skete noget uventet. in deze context: “Er kwam iets onverwachts tussen.” De Deense zin zegt letterlijk dat er iets onverwachts gebeurde of plaatsvond; de vaste Nederlandse vertaling maakt duidelijk dat dit iets de gang van zaken onderbrak.

4. Det er i orden. Vi kan vælge en anden dag.

   Dat is niet erg. We kunnen een andere dag kiezen.

   i orden

   in orde; oké

   Vi kan

   we kunnen

   vælge

   kiezen

   anden

   andere

   dag

   dag

   Uitgebreide uitleg

   i orden betekent hier “in orde” of “oké”. Het is een vaste Deense uitdrukking: Det er i orden betekent in deze zin “Dat is niet erg” of “Dat is oké”. orden betekent in andere contexten ook “orde”, maar in deze vaste combinatie gaat het om aanvaardbaarheid. Vi kan bestaat uit vi (“wij”) en kan, de tegenwoordige vorm van kunne (“kunnen”). kan drukt hier mogelijkheid uit. Na een Deense modale vorm zoals kan staat het volgende werkwoord zonder at: Vi kan vælge (“We kunnen kiezen”), niet een vorm met at. vælge betekent “kiezen”. Dit is de infinitief; na kan blijft die vorm onveranderd. Voorbeeld: Jeg kan vælge senere. — “Ik kan later kiezen.” anden betekent hier “andere” en staat bij een enkelvoudig gemeenschappelijk zelfstandig naamwoord. De vormen zijn onder andere anden bij een gemeenschappelijk zelfstandig naamwoord, andet bij een onzijdig zelfstandig naamwoord en andre bij meervoud. In en anden dag beschrijft anden dus dag. dag betekent “dag”. Het is een zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijke geslacht, zoals blijkt uit en dag. In en anden dag betekent de hele naamwoordgroep “een andere dag”; en is hier het onbepaalde lidwoord en stelt op zichzelf geen aantal als tegenstelling tot andere aantallen. Samen vormen de delen Vi kan vælge en anden dag de betekenis “We kunnen een andere dag kiezen”. De eerste zin, Det er i orden, maakt duidelijk dat dit als aanvaardbaar wordt voorgesteld. De volledige uiting betekent daarom: “Dat is niet erg. We kunnen een andere dag kiezen.”

5. Ville det passe dig senere på ugen?

   Zou later deze week voor jou uitkomen?

   Ville det

   Zou het…

   passe

   uitkomen

   dig

   jou

   senere

   later

   ugen

   de week

   Uitgebreide uitleg

   Ville det is hier de vraagopening “zou het…?”. ville is de verleden tijd van vil (“willen”); in deze constructie werkt die vorm samen met een infinitief om een voorwaardelijke of beleefde mogelijkheid uit te drukken. det is het onderwerp “het”. Het zegt op zichzelf niet wie of wat precies zou passen. Vergelijk: Vil det passe? = “Zal het passen?” tegenover Ville det passe? = “Zou het passen?” passe betekent hier “uitkomen” of “geschikt zijn”. Het is de infinitief na ville; de vorm verandert dus niet mee met het onderwerp in deze zin. De combinatie passe nogen geeft aan dat iets voor iemand goed uitkomt: Det passer mig. = “Het komt mij goed uit.” dig is de objectvorm van “jij”, dus “jou”. In passe dig wordt met deze vorm de persoon aangeduid voor wie het voorgestelde moment geschikt zou zijn. De overeenkomstige onderwerpvorm is du: Du kommer senere. = “Jij komt later.” In passe dig is dig geen onderwerp. senere betekent “later”. Het is de vergelijkende vorm van sen (“laat”), die ook als bijwoord wordt gebruikt. Een voorbeeld is Vi ses senere. = “We zien elkaar later.” ugen betekent “de week”. De basisvorm is uge (“week”); ugen is de bepaalde enkelvoudsvorm, vergelijkbaar met “de week”. Samen met senere på vormt het de tijdsbepaling senere på ugen, “later in de week”. De volledige opbouw is Ville det passe dig senere på ugen?: ongeveer “Zou het jou later in de week uitkomen?” ville maakt van de vraag een beleefde mogelijkheid, passe dig geeft aan voor wie het moment geschikt zou zijn, en senere på ugen geeft het tijdstip aan. In natuurlijk Nederlands is de vaste vertaling: “Zou later deze week voor jou uitkomen?”

6. Det passer fint for mig senere på ugen.

   Later deze week komt mij goed uit.

   passer

   komt uit; past

   fint

   goed

   for mig

   voor mij

   senere

   later

   ugen

   de week

   Uitgebreide uitleg

   passer betekent hier dat iets iemand goed uitkomt of geschikt is. De basisvorm is passe; passer is de tegenwoordige vorm. In het Deens verandert het werkwoord hier niet naar persoon of getal. In de vaste uitdrukking det passer (mig) gaat het om geschiktheid in tijd of planning, niet om fysiek passen. Voorbeeld: Tirsdag passer mig. — Dinsdag komt mij goed uit. fint betekent hier goed of prima en versterkt de betekenis van passer: iets komt goed uit. Het is hier een bijwoord dat de uitdrukking nader bepaalt. In passer fint staat het dus dicht bij de Nederlandse combinatie komt goed uit. for mig betekent voor mij. mig is de vorm van het persoonlijke voornaamwoord jeg na een voorzetsel zoals for; vergelijk jeg = ik als onderwerp en mig = mij als voorwerp of na een voorzetsel. Voorbeeld: Det passer ikke for mig. — Dat komt mij niet uit. senere betekent later. Het is de vergrotende vorm van sen: sen = laat, senere = later, senest = het laatst of uiterlijk. In deze zin duidt senere een later moment aan, zonder zelf precies vast te leggen wanneer dat moment is. ugen betekent de week. De basisvorm is uge = week; ugen is de bepaalde enkelvoudsvorm, dus de week. In de tijdsaanduiding senere på ugen betekent dit samen met på: later in de week. Voorbeeld: Vi mødes senere på ugen. — We spreken later in de week af. De volledige structuur is Det passer fint for mig senere på ugen. Det is het onderwerpachtige voornaamwoord voor datgene of die afspraak waarnaar in deze context wordt verwezen. passer fint for mig betekent dat dit voor de spreker goed uitkomt; senere på ugen plaatst dat op een later moment in de week. Daarom betekent de hele zin: Later deze week komt mij goed uit.

7. Jeg kan sende dig den nye plan.

   Ik kan je het nieuwe plan sturen.

   Jeg kan

   ik kan

   sende

   sturen

   dig

   je/jou

   den

   het/de bepaalde vorm

   nye

   nieuwe

   plan

   plan

   Uitgebreide uitleg

   Jeg kan betekent hier “ik kan”. kan is de tegenwoordige tijd van kunne (“kunnen”) en heeft in het Deens dezelfde vorm bij verschillende personen en aantallen: jeg kan, du kan, de kan. Na kan staat het volgende werkwoord in de infinitief: Jeg kan sende = “Ik kan sturen”. Voorbeeld: Hun kan komme. = “Zij kan komen.” sende betekent “sturen”. Dit is de infinitief na het modale werkwoord kan; zonder zo’n hulpwerkwoord kan de tegenwoordige tijd bijvoorbeeld sender zijn: Jeg sender planen. = “Ik stuur het plan.” dig betekent hier “je/jou” en is de vorm voor de tweede persoon enkelvoud wanneer die persoon het object is. In sende dig is dig de ontvanger: “jou sturen”. Voorbeeld: Jeg hjælper dig. = “Ik help je.” den is hier het bepaalde lidwoord bij een enkelvoudig zelfstandig naamwoord van het en-geslacht. Samen met nye plan vormt het de bepaalde naamwoordgroep “het nieuwe plan”. nye betekent “nieuwe”. Het bijvoeglijk naamwoord staat hier in de bepaalde vorm, omdat den nye plan naar een specifiek plan verwijst. De onbepaalde vorm is ny, bijvoorbeeld en ny plan = “een nieuw plan”; na den wordt dat nye. plan betekent “plan”. Het is een zelfstandig naamwoord van het en-geslacht: en plan. De bepaalde enkelvoudsvorm wanneer het zelfstandig staat is planen (“het plan”). In den nye plan blijft het zelfstandig naamwoord plan, omdat de bepaaldheid in deze constructie door den en de bepaalde vorm van het bijvoeglijk naamwoord wordt uitgedrukt. De zin is opgebouwd als Jeg kan + sende + dig + den nye plan: onderwerp en mogelijkheid, gevolgd door de handeling, de ontvanger en wat er wordt gestuurd. Samen betekent Jeg kan sende dig den nye plan.: “Ik kan je het nieuwe plan sturen.”

8. Det hjælper mig med at tilpasse min tidsplan.

   Dat helpt me mijn planning aan te passen.

   Det

   dat; het

   hjælper

   helpt

   mig

   mij; me

   med at

   met ... te

   tilpasse

   aanpassen

   min

   mijn

   tidsplan

   planning

   Uitgebreide uitleg

   Det staat hier als onderwerp en betekent volgens de vaste vertaling “dat”. Het is een zelfstandig gebruikt voornaamwoord; de precieze verwijzing wordt in deze zin niet verder benoemd. Het Deense det kan ook als formeel onderwerp voorkomen, maar hier is de ondersteunde betekenis eenvoudig “dat”. hjælper is de tegenwoordige tijd van hjælpe (“helpen”). De vorm betekent hier “helpt”. Deense werkwoorden veranderen in de tegenwoordige tijd niet mee met persoon of enkelvoud/meervoud: jeg hjælper, det hjælper en de hjælper gebruiken allemaal hjælper. mig is de eerste persoon enkelvoud in de niet-onderwerpsvorm: jeg betekent “ik” als onderwerp, terwijl mig “mij/me” betekent als object of betrokken persoon. In hjælper mig is de spreker degene die geholpen wordt. med at maakt samen met een werkwoord een veelgebruikte constructie: hjælpe nogen med at + werkwoord = “iemand helpen om/te + werkwoord”. Het daaropvolgende werkwoord blijft na at in de infinitief. tilpasse is hier de infinitief en betekent “aanpassen”. De basisvorm is dus al tilpasse; er staat geen vervoegde vorm. Het werkwoord kan ook met een ander object worden gebruikt, bijvoorbeeld: Jeg tilpasser planen. — “Ik pas het plan aan.” min betekent “mijn” en staat vóór het zelfstandig naamwoord dat wordt bezeten. Het verwijst hier naar de spreker en niet naar de persoon die geholpen wordt. min wordt gebruikt bij een enkelvoudig gemeenschappelijk-geslachtswoord; vergelijk mit bij een enkelvoudig onzijdig woord en mine bij meervoud. tidsplan betekent “planning” of “tijdschema”. Het is een zelfstandig naamwoord; in het Deens is en tidsplan de enkelvoudige vorm. Het meervoud is tidsplaner. In min tidsplan wordt dus één planning als bezit van de spreker aangeduid. Samen vormen Det hjælper mig en med at tilpasse min tidsplan de constructie “Dat helpt me om mijn planning aan te passen”. De hele uiting betekent: “Dat helpt me mijn planning aan te passen.”