Een verloren portemonnee melden | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Jeg tror, jeg har glemt min tegnebog.

   Ik denk dat ik mijn portemonnee heb laten liggen.

   tror

   denk

   har glemt

   heb laten liggen / ben vergeten

   min

   mijn

   tegnebog

   portemonnee

   Uitgebreide uitleg

   tror is de tegenwoordige tijd van tro (“geloven/denken”): tro – tror – troede. In deze zin betekent het “denk”, dus de spreker presenteert de rest als een inschatting, niet als een absoluut feit. Voorbeeld: Jeg tror, hun kommer. — “Ik denk dat ze komt.” De vorm Jeg tror is een bruikbaar patroon voor “Ik denk dat …”. Na tror volgt hier de inhoud van die gedachte: jeg har glemt .... Jeg is het onderwerp van zowel “denk” als de daaropvolgende handeling; het tweede voorkomen hoort bij de inhoud van de gedachte. har glemt bestaat uit har, de tegenwoordige vorm van have, plus het voltooid deelwoord glemt van glemme (“vergeten”). Deze combinatie is de Deense voltooide tijd: de handeling wordt als al gebeurd voorgesteld. In deze vaste zin geeft de vertaling laten liggen de bedoelde contextuele betekenis van glemt: de spreker denkt dat de portemonnee ergens is achtergelaten of niet meegenomen. Voorbeeld: Jeg har glemt min nøgle. — “Ik ben mijn sleutel vergeten.” min betekent hier “mijn” en staat vóór tegnebog. De vorm is de bezittelijke vorm voor één bezeten zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijke grammaticale geslacht. Vergelijk mit bij een enkelvoudig onzijdig woord en mine bij meervoud: min bog, mit hus, mine bøger. Deze vorm drukt bezit uit; hij stelt op zichzelf geen aantal personen vast. tegnebog is het zelfstandig naamwoord voor “portemonnee”. Het is enkelvoud; het meervoud is tegnebøger. In min tegnebog staat het zelfstandig naamwoord na het bezittelijke woord, zonder afzonderlijk onbepaald lidwoord: “mijn portemonnee”. Voorbeeld: Min tegnebog er her. — “Mijn portemonnee is hier.” Samen vormt Jeg tror, jeg har glemt min tegnebog het patroon “Ik denk dat ik mijn portemonnee ben vergeten / heb laten liggen”. Jeg tror introduceert de inschatting, jeg har glemt beschrijft de al voltooide handeling, en min tegnebog is wat volgens de spreker vergeten of achtergelaten is.

2. Lad os gå tilbage til receptionen og melde det.

   Laten we teruggaan naar de receptie en het melden.

   Lad os

   laten we

   gå

   gaan

   tilbage

   terug

   receptionen

   de receptie

   melde

   melden

   det

   het

   Uitgebreide uitleg

   Lad os is een vaste manier om een voorstel of aansporing met de spreker en anderen uit te drukken: “laten we …”. Lad is hier de gebiedende wijs van lade, maar de combinatie lad os + infinitief functioneert als één patroon. Bijvoorbeeld: Lad os vente. — “Laten we wachten.” gå betekent hier “gaan”. Het staat in de infinitief na lad os; het is dus niet de tegenwoordige vorm. Handige vormen zijn gå (infinitief), går (tegenwoordige tijd), gik (verleden tijd) en er gået (voltooide tijd). Voorbeeld: Vi går nu. — “We gaan nu.” tilbage is een bijwoord met de betekenis “terug”. Samen met een werkwoord geeft het een beweging terug naar een eerdere plaats of toestand. gå tilbage betekent daarom “teruggaan”, terwijl komme tilbage “terugkomen” betekent. receptionen is het zelfstandig naamwoord reception met de bepaalde enkelvoudsvorm op -en: reception → receptionen. Die uitgang betekent hier “de”, niet een zelfstandig telwoord. In til receptionen is de receptie de bestemming; til staat in deze uitdrukking voor “naar”. melde betekent hier “melden” of “doorgeven”. Het is opnieuw een infinitief, gecoördineerd met gå door og (“en”): gå ... og melde .... Het werkwoord kan in andere contexten ook een bericht of informatie officieel doorgeven; hier wordt geen specifiekere betekenis toegevoegd dan het melden van det. det is een Deens persoonlijk voornaamwoord in de onzijdige enkelvoudsvorm en betekent hier “het”. Het staat als object bij melde. De aangeleverde zin en vertaling leggen niet uniek vast waarnaar dit voornaamwoord precies verwijst; voor het gebruik van de vorm is hier vooral relevant dat het om een enkelvoudig onzijdig “het” gaat. Vergelijk binnen dezelfde basisvorm: det voor onzijdig enkelvoud tegenover den voor gemeenschappelijk enkelvoud, wanneer de grammaticale context dat vereist. De volledige opbouw is Lad os + gå tilbage + til receptionen + og + melde det: “Laten we teruggaan naar de receptie en het melden.” De tweede infinitief melde deelt hetzelfde voorstelpatroon als gå; og verbindt de twee handelingen. De zin drukt dus een gezamenlijk voorstel uit om eerst terug te gaan naar de receptie en daar vervolgens iets te melden.

3. Den er brun med en lille sølvknap.

   Hij is bruin met een klein zilveren knoopje.

   Den

   hij

   er

   is

   brun

   bruin

   med

   met

   lille

   klein

   sølvknap

   zilveren knoop

   Uitgebreide uitleg

   Den betekent hier, volgens de vaste vertaling, “hij”. In het Deens is den ook een vorm die bij enkelvoudige woorden van het gemeenschappelijk geslacht kan horen; de vorm zelf bewijst dus niet dat het om een mannelijke persoon gaat. Hier moet de betekenis uit de vaste vertaling worden gevolgd. er is de tegenwoordige tijd van være (“zijn”). Een herbruikbaar patroon is X er Y: “X is Y”. Bijvoorbeeld: Bogen er gammel. — “Het boek is oud.” brun betekent hier “bruin”. Deze vorm hoort bij een enkelvoudig gemeenschappelijk geslacht, zoals in en brun taske (“een bruine tas”). Bij onzijdig enkelvoud staat brunt en in het meervoud brune. med betekent “met”. Het patroon med + zelfstandig naamwoord voegt iets toe dat samen met het beschrevene aanwezig is. Bijvoorbeeld: en jakke med en hætte — “een jas met een capuchon”. lille betekent “klein”. In en lille sølvknap staat het vóór het enkelvoudige zelfstandig naamwoord. De vergelijkingsreeks is lille — mindre — mindst (“klein” — “kleiner” — “kleinst”). In het meervoud staat små, bijvoorbeeld små knapper (“kleine knopen”). sølvknap is een samengesteld zelfstandig naamwoord: sølv (“zilver”) + knap (“knoop”), dus “zilveren knoop”. Het woord staat hier in het enkelvoud na en; en markeert de onbepaalde vorm en drukt niet op zichzelf een expliciet geteld aantal uit. Het meervoud is sølvknapper (“zilveren knopen”). Het verkleinende effect in de vaste vertaling “knoopje” komt hier van het voorafgaande lille, niet van sølvknap zelf. Samen vormen Den er brun en med en lille sølvknap de betekenis: “Hij is bruin met een klein zilveren knoopje.” De eerste woordgroep beschrijft de kleur; de tweede voegt het kenmerk toe: een kleine zilveren knoop.

4. Den oplysning hjælper dem med at lede i hittegodset.

   Dat detail helpt hen om bij de gevonden voorwerpen te zoeken.

   Den

   dat

   oplysning

   detail

   hjælper

   helpt

   dem

   hen

   med at

   om te

   lede

   zoeken

   hittegodset

   de gevonden voorwerpen

   Uitgebreide uitleg

   Den staat hier vóór oplysning en betekent in deze zin “dat”: het wijst naar de bedoelde informatie. De vorm den hoort bij een zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijke grammaticale geslacht; als aanwijzend woord verwijst hij naar iets dat als specifiek wordt aangewezen. In het Deens kan den ook als persoonlijk voornaamwoord voorkomen, maar dat is hier niet de functie. oplysning betekent hier “detail” of “informatie”. Het is een zelfstandig naamwoord; de bepaalde vorm is oplysningen (“het detail/de informatie”). Vergelijk: en oplysning = “een detail/informatie”, oplysningen = “het detail/de informatie”. In de vaste zin staat de onbepaalde vorm na het aanwijzende Den, omdat Den oplysning samen de aangewezen informatie aanduidt. hjælper betekent hier “helpt”. Het basiswerkwoord is hjælpe (“helpen”). hjælper is de tegenwoordige tijd en verandert in het Deens niet naar persoon of enkelvoud/meervoud: jeg hjælper, de hjælper = “ik help”, “zij helpen”. Voorbeeld: Hun hjælper mig. — “Zij helpt mij.” dem betekent “hen” en is hier het voorwerp van hjælper: de informatie helpt hen. Het is de objectvorm van het meervoudige persoonlijke voornaamwoord; als onderwerp staat de bijbehorende vorm de (“zij”). De concrete personen waarnaar dem verwijst, worden in deze zin zelf niet nader geïdentificeerd. med at vormt hier met een werkwoord een patroon voor “helpen om iets te doen”: hjælpe nogen med at + werkwoord. Na at staat het werkwoord in de infinitief. Voorbeeld: Han hjælper mig med at læse. — “Hij helpt mij om te lezen.” lede betekent hier “zoeken”. Het is de infinitief na at; het basiswerkwoord is eveneens lede. Dit werkwoord kan in andere contexten ook “leiden” betekenen, maar na med at en met i hittegodset is de betekenis hier zoeken. Voorbeeld: De leder efter nøglen. — “Zij zoeken naar de sleutel.” hittegodset betekent “de gevonden voorwerpen” of “de afdeling/verzameling gevonden voorwerpen”. Het is de bepaalde vorm van hittegods, een zelfstandig naamwoord voor verloren en gevonden goederen. De uitgang -et markeert hier de bepaalde enkelvoudsvorm; de Nederlandse vertaling gebruikt natuurlijk meervoud. Voorbeeld: Tasken ligger i hittegodset. — “De tas ligt bij de gevonden voorwerpen.” Samen vormen Den oplysning (“dat detail/deze informatie”) en hjælper dem (“helpt hen”) de hoofdgedachte. med at lede i hittegodset geeft aan waarmee de hulp bestaat: hen helpen zoeken bij de gevonden voorwerpen. De volledige betekenis is dus: “Dat detail helpt hen om bij de gevonden voorwerpen te zoeken.”

5. Hvad skal jeg sige, hvis de spørger efter detaljer?

   Wat moet ik zeggen als ze om details vragen?

   Hvad

   wat

   skal jeg

   moet ik

   sige

   zeggen

   hvis

   als

   de

   ze

   spørger efter

   vragen naar

   detaljer

   details

   Uitgebreide uitleg

   Hvad betekent hier “wat” en vraagt naar de inhoud van wat gezegd moet worden. Het staat vooraan als vraagwoord. Vergelijk Hvem kommer? — “Wie komt?”; hvem vraagt naar een persoon, terwijl hvad naar een zaak, inhoud of handeling vraagt. skal jeg bestaat uit skal, de tegenwoordige vorm van skulle, en het voornaamwoord jeg (“ik”). In deze vraag drukt skal uit wat de spreker geacht wordt of van plan is te doen: “moet/zal ik”. De volgorde skal jeg is kenmerkend voor een directe vraag. Voorbeeld: Skal jeg vente? — “Moet ik wachten?” sige is de infinitief van het werkwoord sige, “zeggen”. Na het modale werkwoord skal staat deze infinitief zonder extra infinitiefmarkeerder. De combinatie skal jeg sige betekent dus letterlijk dat de spreker vraagt welke woorden of informatie hij moet geven. Voorbeeld: Jeg skal sige sandheden. — “Ik moet de waarheid zeggen.” hvis betekent “als” in een voorwaarde. Het leidt hier de voorwaardelijke bijzin in die aangeeft wanneer de vraag van toepassing is. Voorbeeld: Hvis du kommer, venter jeg. — “Als je komt, wacht ik.” de is hier het Deense persoonlijke voornaamwoord voor “zij/ze” als meervoudig onderwerp. Die lezing wordt door de vaste vertaling bevestigd; de vorm kan in andere contexten ook formeel enkelvoudig “u” betekenen, maar dat is hier niet de bedoelde betekenis. spørger efter is de combinatie van spørger, de tegenwoordige vorm van spørge (“vragen”), met efter, dat hier “naar” betekent. spørge efter gebruik je wanneer iemand naar iets vraagt of iets opvraagt. Voorbeeld: De spørger efter adressen. — “Ze vragen naar het adres.” detaljer betekent “details” en is het meervoud van detalje. Het woord staat hier zonder bepaald lidwoord en verwijst daardoor niet naar met naam genoemde, specifieke details. Het enkelvoud is en detalje; het meervoud is detaljer. Samen vormt de zin de vraag: “Wat moet ik zeggen als ze om details vragen?” Eerst vraagt Hvad naar de inhoud, skal jeg sige geeft weer wat de spreker moet zeggen, en hvis de spørger efter detaljer voegt de voorwaarde toe waaronder dat nodig is.

6. Beskriv tegnebogen, men hold personlige oplysninger private.

   Beschrijf de portemonnee, maar houd persoonlijke informatie privé.

   Beskriv

   beschrijf

   tegnebogen

   de portemonnee

   hold

   houd

   personlige

   persoonlijke

   oplysninger

   informatie

   private

   privé

   Uitgebreide uitleg

   Beskriv is de gebiedende wijs van beskrive (“beschrijven”). De vorm spreekt de aangesproken persoon rechtstreeks aan: Beskriv ... = “Beschrijf ...”. In een opdracht staat het onderwerp meestal niet apart vermeld. Voorbeeld: Beskriv billedet. — “Beschrijf de afbeelding.” tegnebogen betekent hier “de portemonnee”. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van en tegnebog: en tegnebog = “een portemonnee”, tegnebogen = “de portemonnee”. De uitgang -en markeert bij dit zelfstandig naamwoord de bepaalde vorm. hold is de gebiedende wijs van holde (“houden”). In deze zin betekent holde niet simpelweg fysiek vasthouden, maar iets in een bepaalde toestand laten blijven: “privé houden”. Voorbeeld: Hold døren åben. — “Houd de deur open.” personlige is de meervoudsvorm van het bijvoeglijk naamwoord personlig (“persoonlijk”). Het beschrijft oplysninger, dat meervoud is. In het Deens heeft het bijvoeglijk naamwoord in het meervoud deze vorm, ongeacht grammaticaal geslacht: personlig in het enkelvoud, personlige in het meervoud. oplysninger betekent “informatie” of “gegevens”. Het is het meervoud van oplysning (“inlichting”, “gegeven”); in deze vaste vertaling wordt het natuurlijk als het niet-telbare Nederlandse “informatie” weergegeven. Samen betekenen personlige oplysninger “persoonlijke informatie”. private betekent hier “privé”. Het is de meervoudsvorm van privat, passend bij oplysninger. De combinatie holde ... private geeft het patroon “... privé houden”. Voorbeeld: Vi holder adresserne private. — “Wij houden de adressen privé.” De eerste opdracht bestaat uit Beskriv + tegnebogen: “Beschrijf de portemonnee.” Daarna verbindt men (“maar”) een tweede opdracht: hold + personlige oplysninger + private, letterlijk “houd persoonlijke informatie privé”. Samen vormt de zin dus: “Beschrijf de portemonnee, maar houd persoonlijke informatie privé.”

7. Jeg kan skrive en kort note til dem.

   Ik kan een kort briefje voor hen schrijven.

   Jeg kan

   ik kan

   skrive

   schrijven

   kort

   kort

   note

   briefje; notitie

   til dem

   voor hen

   Uitgebreide uitleg

   Jeg kan: Dit is “ik kan”. Jeg is de eerste persoon enkelvoud (“ik”); kan is de tegenwoordige tijd van kunne (“kunnen”) en blijft bij deze persoon zo staan. Na kan komt in het Deens de infinitief zonder at: Jeg kan skrive = “Ik kan schrijven”. skrive: Dit is de infinitief van skrive (“schrijven”). Na een modaal werkwoord zoals kan gebruikt het Deens deze vorm zonder at. Voorbeeld: Hun kan læse. — “Zij kan lezen.” kort: Hier betekent dit “kort” en beschrijft het note. De vorm is hier enkelvoud met een en-woord; bij een t-woord verschijnt vaak kort eveneens, terwijl het bij een meervoudsvorm korte wordt: en kort note, korte noter. De vergelijking is kort — kortere — kortest (“kort” — “korter” — “kortst”). note: Dit zelfstandig naamwoord betekent hier een korte geschreven mededeling, dus “briefje” of “notitie”. Het is een en-woord: en note; het meervoud is noter. Voorbeeld: Jeg skriver en note. — “Ik schrijf een briefje.” til dem: Dit betekent hier “voor hen”. dem is de objectvorm van het persoonlijke voornaamwoord in de derde persoon meervoud; het verwijst naar personen, zonder dat de vaste zin zelf hun identiteit specificeert. Til kan in deze constructie de ontvanger of het doel aangeven. Voorbeeld: Hun sender brevet til dem. — “Zij stuurt de brief naar hen.” Samen vormen de delen Jeg kan skrive en kort note til dem. de betekenis: “Ik kan een kort briefje voor hen schrijven.” Het onderwerp is “ik”, kan drukt mogelijkheid of bekwaamheid uit, skrive is de handeling, en kort note is wat er geschreven wordt en til dem geeft aan voor wie het briefje bestemd is.

8. Det vil gøre meldingen tydelig.

   Dat maakt de melding duidelijk.

   Det

   Dat

   vil

   zal

   gøre

   maken

   meldingen

   de melding

   tydelig

   duidelijk

   Uitgebreide uitleg

   Det staat hier voor “dat/het” als onderwerp. De vorm is onzijdig enkelvoud; zonder extra context wordt het specifieke referent niet nader bepaald. In een andere zin kan det ook een onpersoonlijk onderwerp zijn, maar hier volgt de betekenis de vaste vertaling “dat”. vil is de tegenwoordige vorm van ville. Samen met een infinitief drukt het hier uit dat iets zal gebeuren of tot een gevolg zal leiden. De infinitief die erop volgt is gøre; na een modaal werkwoord staat het werkwoord zonder infinitiefmarkering. Een bruikbaar patroon is vil + infinitief, bijvoorbeeld: Det vil hjælpe. — “Dat zal helpen.” gøre betekent hier “maken” in de constructie vil gøre ... tydelig: iets een bepaalde eigenschap geven. Het is de infinitief van gøre; de tegenwoordige vorm is gør, zoals in Det gør forskellen. — “Dat maakt het verschil.” meldingen betekent hier “de melding”. Het zelfstandig naamwoord is melding; meldingen is de bepaalde enkelvoudsvorm, gevormd met de uitgang -en. Het onbepaalde lidwoord is en melding, tegenover bepaald meldingen. tydelig betekent “duidelijk”. Het is hier een bijvoeglijk naamwoord dat na gøre als eigenschap van meldingen staat. Bij het gemeenschappelijk-geslachtige enkelvoud blijft deze vorm tydelig; vergelijk het onzijdige enkelvoud tydeligt en het meervoud tydelige. Bijvoorbeeld: Gør beskeden tydelig. — “Maak de boodschap duidelijk.” De delen vormen samen Det vil gøre meldingen tydelig: het onderwerp Det wordt verbonden met het toekomstige of gevolggerichte vil gøre, gevolgd door wat duidelijk wordt gemaakt, meldingen, en de nieuwe eigenschap tydelig. De vaste vertaling geeft de volledige betekenis als: “Dat maakt de melding duidelijk.”