Waardevolle spullen veilig houden op een drukke markt | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Dette marked er mere fyldt, end jeg havde forventet.

   Deze markt is drukker dan ik had verwacht.

   Dette

   deze

   marked

   markt

   er

   is

   mere fyldt

   drukker

   end

   dan

   jeg

   ik

   havde forventet

   had verwacht

   Uitgebreide uitleg

   Dette betekent hier “deze”. Het is de enkelvoudige onzijdige vorm van het aanwijzende woord; marked is onzijdig, zoals ook blijkt uit et marked. Vergelijk dette marked (“deze markt”) met denne gade (“deze straat”), waarbij denne bij een gemeenschappelijk-geslachtelijk zelfstandig naamwoord staat. marked betekent “markt”. Het is een zelfstandig naamwoord; het meervoud is markeder. In dette marked staat het enkelvoud na het aanwijzende woord. er is de tegenwoordige vorm van være, “zijn”. Dezelfde vorm wordt gebruikt bij verschillende enkelvoudige en meervoudige onderwerpen: jeg er betekent “ik ben” en de er betekent “zij zijn”. mere fyldt geeft hier “drukker” weer: een hogere mate van gevuld of bezet zijn. Mere maakt de vergelijking, en fyldt is hier een bijvoeglijk gebruikt voltooid deelwoord van fylde, “vullen”. Een gewone vergelijkingsstructuur is mere + bijvoeglijk element + end: mere interessant end filmen betekent “interessanter dan de film”. end betekent in deze vergelijking “dan”. Het verbindt de twee kanten van de vergelijking. jeg betekent “ik”. Dit voornaamwoord is de eerste persoon enkelvoud en is hier het onderwerp van jeg havde forventet. havde forventet betekent “had verwacht”. Havde is de verleden tijd van have, “hebben”, en forventet is het voltooid deelwoord van forvente, “verwachten”. Samen vormen ze hier de voltooid verleden tijd: de verwachting ligt vóór het eerdere beoordelingsmoment. Bijvoorbeeld: Jeg havde glemt nøglen — “Ik was de sleutel vergeten.” Samen betekent Dette marked er mere fyldt “Deze markt is drukker”. End jeg havde forventet vergelijkt die drukte met wat ik eerder had verwacht. De volledige zin betekent dus: “Deze markt is drukker dan ik had verwacht.”

2. Læg dine værdigenstande i forlommen.

   Houd je waardevolle spullen in het voorvak.

   Læg

   houd

   dine

   je

   værdigenstande

   waardevolle spullen

   i

   in

   forlommen

   voorvak

   Uitgebreide uitleg

   Læg betekent hier “houd/bewaar” in de vorm van een opdracht: het is de gebiedende wijs van lægge (“leggen; plaatsen”). In deze zin gaat het om iets op een bepaalde plaats houden of plaatsen. De infinitief herken je vaak aan at: at lægge; de gebiedende wijs is korter: Læg .... Voorbeeld: Læg bogen på bordet. — “Leg het boek op tafel.” dine betekent “je” als bezittelijke bepaling bij een meervoudig zelfstandig naamwoord. Het verwijst hier naar de aangesprokene, en dine past bij het meervoud van værdigenstande, niet bij het geslacht van de spreker of luisteraar. Vergelijk het enkelvoud: din taske — “je tas”; meervoud: dine tasker — “je tassen”. værdigenstande betekent “waardevolle spullen” of “waardevolle voorwerpen”. Het is een meervoudig zelfstandig naamwoord; het enkelvoud is værdigenstand (“waardevol voorwerp”). Het woord bestaat in het Deens als samenstelling met værdi (“waarde”) en genstand (“voorwerp”), maar in deze zin moet je het geheel als zelfstandig naamwoord begrijpen. Voorbeeld: Opbevar dine værdigenstande sikkert. — “Bewaar je waardevolle spullen veilig.” i betekent “in” en geeft hier de plaats aan waar de spullen moeten worden bewaard of geplaatst. Het is een voorzetsel; het verandert niet afhankelijk van het aantal spullen. Voorbeeld: Nøglerne ligger i tasken. — “De sleutels liggen in de tas.” forlommen betekent “het voorvak”. Dit is de bepaalde enkelvoudsvorm van forlomme (“voorvak”): forlomme → forlommen. Het achtervoegsel -en maakt een gemeenschappelijk-gender zelfstandig naamwoord bepaald; het is dus vergelijkbaar met “het/de ...” in het Nederlands, afhankelijk van het Nederlandse woord. De vorm bevat for- (“voor-”) en lomme (“zak/vak”), maar forlomme is hier het relevante geheel. Voorbeeld: Telefonen er i forlommen. — “De telefoon zit in het voorvak.” Samen vormen de delen de opdracht Læg dine værdigenstande i forlommen.: plaats of houd je waardevolle spullen in het voorvak. Læg geeft de opdracht, dine værdigenstande is wat geplaatst wordt, en i forlommen geeft de bestemming of bewaarplaats aan. De zin stelt niet vast hoeveel afzonderlijke spullen het zijn; alleen dat het zelfstandig naamwoord meervoudig is.

3. Skal jeg lyne min taske helt?

   Moet ik mijn tas helemaal dicht ritsen?

   Skal jeg

   moet ik

   lyne

   ritsen

   min

   mijn

   taske

   tas

   helt

   helemaal

   Uitgebreide uitleg

   Skal jeg vormt hier een vraag met skal en het onderwerp jeg: “moet ik …?” Skal is de tegenwoordige vorm van skulle. In een vraag staat het werkwoord vóór het onderwerp. Na skal staat het volgende werkwoord in de infinitief. lyne betekent hier “ritsen” en verwijst, samen met helt, naar de tas volledig sluiten met de rits. Het is de infinitief; na een modaal werkwoord zoals skal gebruik je deze vorm. Voorbeeld: Jeg skal lyne tasken. — “Ik moet de tas dichtritsen.” min betekent “mijn” en staat vóór het zelfstandig naamwoord waarvan het bezit wordt aangegeven. Deze vorm hoort bij één zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijke geslacht, zoals taske. Bij een onzijdig enkelvoud staat mit, en bij meervoud staat mine; de vorm hangt dus samen met het bezeten woord, niet met de bezitter. taske betekent “tas”. Het is hier een enkelvoudig zelfstandig naamwoord. De bepaalde vorm is tasken (“de tas”); in min taske staat het onbepaalde enkelvoud na het bezittelijk woord. helt betekent “helemaal” en versterkt hier het resultaat van lyne: de tas moet volledig dicht zijn, niet slechts gedeeltelijk. Het is een bijwoord en verandert niet om met taske mee te gaan. Samen betekent Skal jeg lyne min taske helt?: “Moet ik mijn tas helemaal dicht ritsen?” De vraag gaat over de noodzaak om de eigen tas volledig te sluiten.

4. Lyn den helt, og hold den foran dig.

   Rits hem helemaal dicht en houd hem voor je.

   Lyn

   rits

   den

   hem

   helt

   helemaal

   hold

   houd

   foran dig

   voor je

   Uitgebreide uitleg

   Lyn is de gebiedende wijs van lyne, “ritsen”. In deze zin is het een opdracht aan de aangesprokene. De infinitief staat in de eerdere vraag als lyne: Skal jeg lyne min taske helt? = “Moet ik mijn tas helemaal dicht ritsen?” den is hier het Deense persoonlijke voornaamwoord voor een enkelvoudig voorwerp van het gemeenschappelijk geslacht. In deze context verwijst het, zoals ook uit de eerdere zin en de vaste vertaling blijkt, naar de tas; het is het voorwerp van lyne. De vorm hangt hier niet af van het feit dat de zin een opdracht is. Lyn den betekent in deze context “Rits hem”. helt is een bijwoord dat de mate aangeeft: de rits moet volledig dicht zijn. Het kan ook in andere combinaties “helemaal” betekenen, bijvoorbeeld helt færdig = “helemaal klaar”. hold is de gebiedende wijs van holde, “houden”. Bij dit werkwoord wordt de infinitief in de gebiedende wijs verkort door de slot-e weg te laten: holde → hold. Het functioneert hier als opdracht. In hold den is den het voorwerp: houd het voorwerp vast. foran dig betekent “voor je”. foran geeft de plaats vóór iemand of iets aan; dig is de vorm voor de aangesprokene na een voorzetsel. Voorbeeld: Stil dig foran døren. = “Ga voor de deur staan.” Samen vormen Lyn den helt en hold den foran dig twee opdrachten: rits het voorwerp helemaal dicht en houd hetzelfde voorwerp daarna vóór je. De volledige betekenis is dus: “Rits hem helemaal dicht en houd hem voor je.”

5. Min telefon er i inderlommen.

   Mijn telefoon zit in het binnenvak.

   Min

   mijn

   telefon

   telefoon

   er

   is / bevindt zich

   i

   in

   inderlommen

   het binnenvak

   Uitgebreide uitleg

   Min betekent hier “mijn” en drukt bezit uit bij telefon. Deze vorm hoort bij een enkelvoudig zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijk geslacht. Vergelijk: min tas = “mijn tas”. Bij een enkelvoudig onzijdig woord staat mit, en bij meervoud mine. telefon betekent “telefoon” en is hier het onderwerp. Het Deense bepaalde enkelvoud is telefonen = “de telefoon”. Na een bezittelijk woord staat het zelfstandig naamwoord in deze constructie in de onbepaalde vorm: min telefon = “mijn telefoon”. er is de tegenwoordige vorm van være (“zijn”). Hier geeft het samen met de plaatsbepaling aan waar de telefoon zich bevindt. De vorm er verandert niet mee met het onderwerp. Het Deens gebruikt hier dus niet een apart werkwoord dat letterlijk overeenkomt met Nederlands “zitten”. i betekent “in” en leidt de plaatsbepaling in. Het patroon er i ... is bruikbaar om te zeggen dat iets zich ergens in bevindt. Voorbeeld: Bogen er i tasken. — “Het boek is in de tas.” inderlommen betekent “het binnenvak”. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van inderlomme (“binnenvak”): de uitgang -en markeert hier bepaaldheid. Het woord bevat lomme, “zak” of “vak”, met inder- in de betekenis “binnen-”. Samen vormen Min telefon het onderwerp, er het plaatsaangevende werkwoord en i inderlommen de plaatsbepaling. De volledige betekenis is: “Mijn telefoon zit in het binnenvak.”

6. Det er sikrere end yderlommen.

   Dat is veiliger dan het buitenvak.

   Det er

   dat is

   sikrere

   veiliger

   end

   dan

   yderlommen

   het buitenvak

   Uitgebreide uitleg

   Det er betekent hier “dat is”. Det is een onzijdig enkelvoudig voornaamwoord. De vertaling bevestigt “dat”, maar noemt niet precies waarnaar det verwijst; leg daarom geen specifiek zelfstandig naamwoord als referent vast. Er is de tegenwoordige tijd van være (“zijn”). Een bruikbaar patroon is Det er + beschrijving: “Dat is …”. Voorbeeld: Det er varmt. — “Het is warm.” Sikrere betekent hier “veiliger”. Dit is de vergrotende trap van het bijvoeglijk naamwoord sikker (“veilig”): sikker — sikrere — sikrest (“veilig” — “veiliger” — “het veiligst”). De vorm sikrere vergelijkt dus twee mogelijkheden of situaties; hij zegt niet alleen dat iets veilig is. Voorbeeld: Denne vej er sikrere. — “Deze weg is veiliger.” End betekent “dan” in een vergelijking. Het staat hier tussen de vergrotende vorm sikrere en datgene waarmee wordt vergeleken. Een herbruikbaar patroon is X er [vergrotende trap] end Y: “X is …er dan Y”. Yderlommen betekent “het buitenvak”. Het zelfstandige naamwoord is yderlomme, opgebouwd rond lomme (“vak” of “zak”) met yder- voor de buitenste/buitenliggende variant. -en markeert hier de bepaalde enkelvoudsvorm: en yderlomme — yderlommen, “een buitenvak” — “het buitenvak”. Samen vormt de zin het patroon Det er sikrere end yderlommen: “Dat is veiliger dan het buitenvak.” Er wordt een niet nader genoemd element met det vergeleken met het bepaalde buitenvak; het eerste wordt als veiliger beoordeeld. De tegenwoordige tijd presenteert die vergelijking als geldig in de beschreven situatie.

7. Jeg vil være forsigtig, mens vi går.

   Ik zal voorzichtig zijn terwijl we lopen.

   Jeg vil

   ik zal

   være

   zijn

   forsigtig

   voorzichtig

   mens

   terwijl

   går

   lopen

   Uitgebreide uitleg

   Jeg vil drukt hier uit dat de spreker van plan is voorzichtig te zijn: “ik zal”. vil is de tegenwoordige vorm van ville en staat vóór een infinitief. In deze zin volgt die infinitief in være. Voorbeeld: I morgen vil jeg rejse. — “Morgen zal ik reizen.” In andere contexten kan vil ook “wil” betekenen; de vaste vertaling maakt hier de toekomstige bedoeling duidelijk. være is de infinitief “zijn”. Na vil blijft het werkwoord in de infinitief staan, dus niet in een vervoegde tegenwoordige vorm. Voorbeeld: Hun vil være rolig. — “Zij zal rustig zijn.” forsigtig betekent hier “voorzichtig” en beschrijft de toestand waarin de spreker zal zijn. Het staat na være, dus in de constructie være + bijvoeglijk naamwoord: være forsigtig — “voorzichtig zijn”. Voorbeeld: Vær forsigtig! — “Wees voorzichtig!” mens is een onderschikkend voegwoord met de betekenis “terwijl”. Het leidt de bijzin mens vi går in. Voorbeeld: Jeg læser, mens han laver mad. — “Ik lees terwijl hij kookt.” går is de tegenwoordige vorm van gå, “gaan/lopen”. In deze zin past “lopen” bij de vaste vertaling. De vorm verandert in het Deens niet mee met de persoon of het meervoud: jeg går, vi går — “ik loop/ga”, “wij lopen/gaan”. Samen vormen Jeg vil være forsigtig en mens vi går de betekenis: “Ik zal voorzichtig zijn terwijl we lopen.” vi is het onderwerp van de bijzin en går beschrijft wat die groep op dat moment doet. De hoofdzin geeft de toekomstige bedoeling of toestand; mens koppelt daaraan de gelijktijdige handeling.

8. Bliv tæt på, så vi ikke bliver væk fra hinanden.

   Blijf dichtbij, zodat we niet uit elkaar raken.

   Bliv

   blijf

   tæt på

   dichtbij

   så

   zodat

   vi

   we

   ikke

   niet

   bliver væk fra hinanden

   uit elkaar raken

   Uitgebreide uitleg

   Bliv is de gebiedende wijs van blive (“blijven”): blive – bliver – bliv. De vorm richt zich hier tot de aangesprokene(n); de Deense gebiedende wijs maakt in deze vorm geen onderscheid tussen één en meerdere aangesproken personen. De gebiedende wijs staat vooraan en maakt van de zin een verzoek of instructie. tæt på betekent hier “dichtbij” of “in de buurt”. tæt betekent “dicht” en på hoort in deze combinatie bij de uitdrukking; samen drukken ze nabijheid uit. Voor een vergelijkende vorm kun je bijvoorbeeld tættere på gebruiken: “dichterbij”. så is hier een voegwoord met de betekenis “zodat”. Het leidt het doel of gewenste gevolg van de instructie in. In andere contexten kan så ook “dan” of “dus” betekenen, maar hier past de doelbetekenis. vi is het persoonlijke voornaamwoord van de eerste persoon meervoud: “wij/we”. Het verwijst in deze zin naar de groep waarvan de spreker deel uitmaakt. Vergelijk jeg (“ik”) voor één spreker. ikke is de ontkenning “niet”. Het ontkent hier wat in de daaropvolgende bijzin gebeurt: de spreker wil voorkomen dat de groep van elkaar verwijderd raakt. bliver væk fra hinanden betekent hier “uit elkaar raken” of “elkaar kwijtraken”. bliver is de tegenwoordige tijd van blive; in deze bijzin beschrijft die vorm het mogelijke gebeuren na så. væk betekent “weg”, fra “van” en hinanden “elkaar”. hinanden is wederkerig: de betrokken personen staan in dezelfde wederzijdse relatie tot elkaar. Een vergelijkbaar voorbeeld is De hjælper hinanden — “Ze helpen elkaar.” De zin bestaat eerst uit de instructie Bliv tæt på (“Blijf dichtbij”). så koppelt daaraan het doel: vi ikke bliver væk fra hinanden (“zodat we niet uit elkaar raken”). Samen betekent de hele uiting: “Blijf dichtbij, zodat we niet uit elkaar raken.”