Even naar buiten | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Rummet føles for varmt og stille.

   De ruimte voelt te warm en stil aan.

   Rummet

   de ruimte

   føles

   voelt aan

   for varmt

   te warm

   stille

   stil

   Uitgebreide uitleg

   Rummet betekent hier “de ruimte”. Het is de bepaalde vorm van het Deense zelfstandig naamwoord rum (“ruimte”): et rum → rummet. Het onzijdige et-woord bepaalt ook de vorm van het bijvoeglijk naamwoord verderop. Voorbeeld: Et rum = “een ruimte”; rummet = “de ruimte”. føles komt van føle (“voelen”) en betekent hier “aanvoelen”. In deze constructie beschrijft het werkwoord hoe iets subjectief wordt ervaren: Rummet føles ... = “De ruimte voelt ... aan”. Het is een tegenwoordige vorm; de vorm verandert hier niet zichtbaar door het onzijdige onderwerp. Voorbeeld: Det føles godt. = “Dat voelt goed aan.” for varmt betekent “te warm”. varmt is de onzijdige vorm van het bijvoeglijk naamwoord varm (“warm”), passend bij rummet, een et-woord. De vormreeks is varm bij een gemeenschappelijk woord, varmt bij een onzijdig woord en varme in bepaalde andere posities, zoals bij meervoud. for betekent hier “te”, dus meer dan wenselijk, niet simpelweg “erg”. Voorbeeld: Vandet er for varmt. = “Het water is te warm.” stille betekent hier “stil”. Na føles beschrijft het samen met for varmt de toestand van de ruimte. De uitgang -e is hier niet de onzijdige vorm van een adjectief; bij het Deense stille blijft deze vorm in deze predicatieve combinatie hetzelfde. Voorbeeld: Der er stille. = “Het is stil.” Samen vormt Rummet føles for varmt og stille. de structuur “[onderwerp] voelt [eigenschap 1] en [eigenschap 2] aan”: “De ruimte voelt te warm en stil aan.” og verbindt de twee eigenschappen; de vaste vertaling maakt duidelijk dat beide eigenschappen over de ruimte worden gezegd. In de aansluitende situatie kan dit een aanleiding zijn om naar buiten te gaan, maar deze zin zelf zegt alleen hoe de ruimte aanvoelt.

2. Vil du gå en kort tur udenfor?

   Wil je even buiten een korte wandeling maken?

   Vil du

   wil je

   gå

   gaan; lopen

   kort

   kort

   tur

   wandeling; tocht

   udenfor

   buiten

   Uitgebreide uitleg

   Vil du is een vaste, herbruikbare manier om iemand iets te vragen: letterlijk ongeveer “wil je”. vil is de tegenwoordige vorm van ville en drukt hier bereidheid of wens uit; du betekent “je/jij”. In deze vraag vormt Vil du samen met het daaropvolgende werkwoord een beleefde uitnodiging of een verzoek. Voorbeeld: Vil du hjælpe? — “Wil je helpen?” gå betekent hier niet alleen “gaan”, maar maakt samen met en tur de uitdrukking gå en tur: “een wandeling maken” of “een wandeling gaan maken”. De vorm gå is de infinitief; na vil du gebruikt het Deens deze vorm zonder een apart infinitiefwoord. Voorbeeld: Vi vil gå en tur. — “Wij willen een wandeling maken.” kort betekent “kort” en beschrijft hier de wandeling: de wandeling zal niet lang duren. Het is het bijvoeglijk naamwoord bij tur; de vorm verandert hier niet omdat het zelfstandig naamwoord onbepaald en gemeenschappelijk geslacht is. Voorbeeld: en kort pause — “een korte pauze”. tur betekent “wandeling” of “tocht”. In gå en tur verwijst het naar een wandeling die iemand maakt; het hoeft niet een specifieke langere tocht te zijn. Het onbepaalde lidwoord en markeert hier een onbepaald zelfstandig naamwoord en stelt op zichzelf geen numerieke telling centraal. udenfor betekent “buiten” en geeft de plaats aan waar de wandeling plaatsvindt. Het is hier een bijwoord en staat na tur: gå en kort tur udenfor — “buiten een korte wandeling maken”. Samen bestaat de vraag uit Vil du + gå + en kort tur + udenfor. De betekenis is: “Wil je buiten een korte wandeling maken?” De voorafgaande context over een te warme, stille ruimte en de volgende opmerking over frisse lucht passen bij deze uitnodiging, maar veranderen de grammaticale opbouw niet.

3. Frisk luft ville hjælpe.

   Frisse lucht zou helpen.

   Frisk

   frisse

   luft

   lucht

   ville

   zou

   hjælpe

   helpen

   Uitgebreide uitleg

   Frisk betekent hier “vers” of “fris” en beschrijft luft. De vorm is hier de enkelvoudsvorm voor een gemeenschappelijk geslacht; bij een onzijdig enkelvoudig zelfstandig naamwoord staat doorgaans friskt, en in het meervoud friske. Voorbeeld: frisk mælk — “verse melk”. luft betekent “lucht”. Het is een zelfstandig naamwoord; het bepaalde enkelvoud is luften (“de lucht”) en het meervoud is lufter (“luchten”, in de zeldzame betekenis van verschillende luchtsoorten of luchtstromen). In deze zin gaat het om lucht als algemene stof, niet om een specifiek benoemde hoeveelheid. ville geeft hier samen met een infinitief een voorwaardelijke of veronderstelde mogelijkheid weer: “zou ...”. Het is de verleden vorm van vil (“wil”), maar in ville hjælpe wordt het niet als gewone verleden tijd van “willen” vertaald. Het drukt uit dat het helpen als mogelijk gevolg of verwachting wordt voorgesteld. Vergelijk vil hjælpe — “zal/wil helpen” met ville hjælpe — “zou helpen”. hjælpe betekent “helpen”. Dit is de infinitief, die na het modale werkwoord ville staat. De vorm blijft na zulke modale werkwoorden infinitief: ville hjælpe, niet een vervoegde tegenwoordige tijd. Voorbeeld: Det ville hjælpe. — “Dat zou helpen.” Samen betekent Frisk luft “frisse lucht”. De combinatie ville hjælpe maakt daarvan “zou helpen”: Frisk luft ville hjælpe. betekent dus “Frisse lucht zou helpen.”

4. Vi kan blive i nærheden af bygningen og komme snart tilbage.

   We kunnen bij het gebouw blijven en snel terugkomen.

   Vi kan

   wij kunnen

   blive

   blijven

   i nærheden af

   in de buurt van

   bygningen

   het gebouw

   komme

   komen

   snart

   binnenkort

   tilbage

   terug

   Uitgebreide uitleg

   Vi kan betekent hier dat de spreker samen met anderen de mogelijkheid heeft om iets te doen. vi is de eerste persoon meervoud (“wij”); kan is de tegenwoordige vorm van kunne (“kunnen”) en verandert niet volgens persoon of getal. Na kan staat het werkwoord in de infinitief: Vi kan blive = “wij kunnen blijven”. blive betekent in deze zin “blijven” of “ergens blijven”, niet “worden”. De vorm is de infinitief; die staat na het modale werkwoord kan. Voorbeeld: De kan blive her. — “Zij kunnen hier blijven.” i nærheden af is een vaste voorzetseluitdrukking voor “in de buurt van”. Het volgende zelfstandig naamwoord noemt de plaats waar iets zich bevindt. Voorbeeld: Vi bor i nærheden af stationen. — “Wij wonen in de buurt van het station.” bygningen betekent hier “het gebouw”. Dit is de bepaalde enkelvoudsvorm van bygning (“gebouw”): bygning = “een gebouw”, bygningen = “het gebouw”. De uitgang -en markeert hier bepaaldheid; hij drukt niet op zichzelf een aantal uit. komme betekent “komen” en staat opnieuw in de infinitief na kan. In blive ... og komme ... geldt kan voor beide werkwoorden: “kunnen blijven en terugkomen”. Het onderwerp van komme is dus hetzelfde als bij blive, namelijk vi; het wordt niet opnieuw genoemd. snart geeft aan dat het terugkomen binnen korte tijd zal gebeuren: “binnenkort” of “spoedig”. Het zegt hier iets over het tijdstip, niet specifiek over de snelheid waarmee iemand beweegt. Voorbeeld: Hun kommer snart. — “Zij komt binnenkort.” tilbage betekent “terug” en geeft aan dat de beweging naar een eerder betrokken plaats of situatie gaat. Samen met komme vormt het de herbruikbare combinatie komme tilbage — “terugkomen”. Voorbeeld: Jeg kommer tilbage i morgen. — “Ik kom morgen terug.” De twee werkwoordsgroepen zijn blive i nærheden af bygningen (“in de buurt van het gebouw blijven”) en komme snart tilbage (“binnenkort terugkomen”). og verbindt ze, terwijl kan voor beide infinitieven geldt. Het geheel betekent daarom: “Wij kunnen in de buurt van het gebouw blijven en binnenkort terugkomen.”

5. Der er stadig lidt dagslys.

   Er is nog wat daglicht.

   Der er

   er is

   stadig

   nog, nog steeds

   lidt

   wat, een beetje

   dagslys

   daglicht

   Uitgebreide uitleg

   Der er is de Deense existentiële constructie om aan te geven dat iets bestaat of aanwezig is: “er is” of “er zijn”. In deze constructie is er de tegenwoordige tijd van være (“zijn”), terwijl Der als een onbepaald, grammaticaal onderwerp dient; het verwijst hier niet naar een bepaald eerder genoemd ding. Een bruikbaar patroon is Der er + iets: Der er en stol. — “Er is een stoel.” stadig betekent hier dat de toestand nog voortduurt: er is op dit moment nog daglicht. Het kan vaak worden vertaald met “nog” of “nog steeds”, afhankelijk van de nadruk. Voorbeeld: Hun er stadig hjemme. — “Ze is nog steeds thuis.” lidt geeft hier een kleine, niet exact bepaalde hoeveelheid aan. Bij dagslys betekent het “wat daglicht” of “een beetje daglicht”; het stelt geen exact aantal vast. Voorbeeld: Der er lidt vand i glasset. — “Er zit wat water in het glas.” dagslys betekent “daglicht”. Het is een samenstelling van dag (“dag”) en lys (“licht”), maar in deze zin functioneert het als één zelfstandig naamwoord. Het verwijst hier naar natuurlijk licht overdag. Samen vormen Der er + stadig + lidt dagslys de betekenis: “Er is nog wat daglicht.” De zin zegt dat er op het bedoelde moment nog een kleine hoeveelheid natuurlijk daglicht aanwezig is; hij legt geen precieze hoeveelheid of tijdstip vast. De context verbindt dit met het moment voordat het donker wordt.

6. Så lad os gå, før det bliver mørkt.

   Laten we dan gaan voordat het donker wordt.

   Så

   dan

   lad os

   laten we

   gå

   gaan

   før

   voordat

   bliver

   wordt

   mørkt

   donker

   Uitgebreide uitleg

   Så betekent hier “dan” en verbindt de uitspraak met de voorafgaande situatie. Het kan in andere contexten ook “dus” of “zo” betekenen, maar hier drukt het een gevolgtrekking of overgang uit. lad os is een vaste aansporingsconstructie: lad is de gebiedende wijs van lade (“laten”), gevolgd door os (“ons”). Samen betekent dit “laten we …”. Het daaropvolgende werkwoord blijft in de infinitief: Lad os gå = “Laten we gaan”. Een vergelijkbaar voorbeeld is Lad os spise — “Laten we eten.” gå is de infinitief van “gaan”. Dezelfde vorm staat na lad os; de constructie drukt geen bevel aan één persoon uit, maar een voorstel aan de spreker en minstens één andere betrokkene. Een voorbeeld is Vi går nu — “We gaan nu.” før betekent “voordat” en leidt een bijzin in die vóór een andere gebeurtenis moet plaatsvinden. In før det bliver mørkt staat dus de gebeurtenis “het wordt donker” na de hoofdzin als tijdsgrens. bliver is de tegenwoordige tijd van blive, “worden” of “blijven”, en betekent hier “wordt”: er treedt een verandering op naar een donkere toestand. Het onderscheid met er (“is”) is nuttig: Det bliver mørkt = “Het wordt donker”, terwijl Det er mørkt = “Het is donker”. mørkt is de vorm van het bijvoeglijk naamwoord mørk (“donker”) die hier bij det past. In deze uitdrukking beschrijft het bijvoeglijk naamwoord de toestand die ontstaat; het betekent niet een zelfstandig genoemd donker object. De vorm is onzijdig enkelvoud: mørk kan bijvoorbeeld bij een gemeenschappelijk-geslachtswoord staan, terwijl mørkt bij een onzijdig woord staat. Een voorbeeld is Vejret bliver koldt — “Het weer wordt koud.” Samen vormt lad os gå het voorstel “laten we gaan”. Så maakt daarvan “laten we dan gaan”, en før det bliver mørkt geeft de tijdsgrens: de voorgestelde actie moet plaatsvinden voordat het donker wordt. De volledige betekenis is daarom: “Laten we dan gaan voordat het donker wordt.”

7. Lad os gå tilbage, når vi føler os friske igen.

   Laten we teruggaan zodra we ons weer fris voelen.

   Lad os

   laten we

   gå

   gaan

   tilbage

   terug

   når

   zodra

   vi

   we

   føler os

   ons voelen

   friske

   fris

   igen

   weer

   Uitgebreide uitleg

   Lad os is de vaste Deense aansporing “laten we …”. Lad is de gebiedende wijs van lade (“laten”); samen met os vormt het een voorstel of uitnodiging voor de spreker en anderen. Het volgende werkwoord staat in de infinitief: Lad os gå = “laten we gaan”. gå betekent hier “gaan” en is de infinitief. Een bruikbare vormreeks is gå (infinitief) – går (tegenwoordige tijd) – gik (verleden tijd). Voorbeeld: Vi går nu. = “We gaan nu.” tilbage betekent “terug” en geeft de richting van gå aan. Samen vormen gå tilbage de herbruikbare combinatie “teruggaan”. når leidt hier de tijdsbepaling in: “zodra/wanneer”. In deze zin wordt het moment aangegeven waarop de terugkeer plaatsvindt. De combinatie når + bijzin kan dus een tijdsvoorwaarde uitdrukken, bijvoorbeeld: Vi går, når du er klar. = “We gaan zodra je klaar bent.” vi is het persoonlijke voornaamwoord voor “we/wij” en is hier het onderwerp van de bijzin. De Deense persoonlijke voornaamwoorden onderscheiden onder meer een onderwerpsvorm en een objectsvorm: vi is de onderwerpsvorm, terwijl os de objectsvorm is en hier reflexief wordt gebruikt. Andere onderwerpsvormen zijn bijvoorbeeld I (“jullie”) en de (“zij”); die verwijzen naar andere personen. føler os betekent hier “ons voelen”. føler is de tegenwoordige tijd van føle (“voelen”); os is het reflexieve voornaamwoord bij vi, dus het onderwerp en degene die de gewaarwording ondergaat vallen samen. Vergelijk Jeg føler mig godt tilpas. = “Ik voel me prettig.” friske betekent hier “fris” in de zin van weer energiek of fit. De vorm friske is de vorm bij een meervoudig onderwerp zoals vi; het bijvoeglijk naamwoord verwijst hier naar de toestand van de deelnemers, niet naar een zelfstandig naamwoord. De basisvorm is frisk; bijvoorbeeld De er friske. = “Ze zijn fris/fit.” igen betekent “weer” en geeft aan dat de toestand of handeling opnieuw geldt. Hier hoort het bij føler os friske: de betrokkenen voelen zich opnieuw fris. Samen betekent Lad os gå tilbage “laten we teruggaan”. De bijzin når vi føler os friske igen bepaalt wanneer dat gebeurt: “zodra we ons weer fris voelen”. De volledige zin betekent daarom: “Laten we teruggaan zodra we ons weer fris voelen.”

8. Så er vi klar til at koncentrere os igen.

   Dan zijn we weer klaar om ons te concentreren.

   Så

   dan

   er

   zijn

   vi

   we

   klar

   klaar

   til at

   om te

   koncentrere os

   ons concentreren

   igen

   weer

   Uitgebreide uitleg

   Så betekent hier “dan”. Het markeert de overgang naar de toestand of handeling die nu volgt. In andere zinnen kan het woord ook een andere functie hebben, maar hier past de betekenis “dan”. er is de tegenwoordige tijd van være (“zijn”). De combinatie vi er betekent “wij zijn”; vi is de eerste persoon meervoud. Daarmee verwijst de spreker naar zichzelf samen met minstens één andere persoon. Vergelijk: jeg er = “ik ben” en de er = “zij zijn”. klar is een bijvoeglijk naamwoord met de betekenis “klaar” of “gereed”. Hier staat het als gezegde bij er: vi er klar betekent “wij zijn klaar”. De betekenis wordt verder aangevuld door wat erop volgt. Een kort voorbeeld: Jeg er klar. = “Ik ben klaar.” til at vormt hier een constructie vóór een infinitief en betekent “om te …”. De constructie geeft aan waarvoor men klaar is. Bijvoorbeeld: Vi er klar til at gå. = “We zijn klaar om te gaan.” koncentrere os bestaat uit het infinitief koncentrere (“concentreren”) en os, het reflexieve voornaamwoord voor de eerste persoon meervoud. os verwijst hier naar hetzelfde meervoudige onderwerp als vi; samen betekent dit “ons concentreren”. Het infinitief staat na til at en is dus niet de persoonsvorm. Bijvoorbeeld: Vi prøver at koncentrere os. = “We proberen ons te concentreren.” igen betekent hier “weer” of “opnieuw”. Het geeft aan dat de handeling opnieuw aan de orde is. In deze zin hoort het bij koncentrere os. Samen vormen de delen: Så (“dan”) + vi er klar (“zijn we klaar”) + til at koncentrere os (“om ons te concentreren”) + igen (“weer”). De hele uiting betekent: “Dan zijn we weer klaar om ons te concentreren.”