Een pauze tijdens het studeren | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Jeg har studeret i lang tid.

   Ik studeer al een lange tijd.

   Jeg

   ik

   har

   heb

   studeret

   gestudeerd

   i

   in

   lang

   lang

   tid

   tijd

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik”: de spreker verwijst naar zichzelf. De vorm is de eerste persoon enkelvoud; in het Deens verandert dit voornaamwoord niet naar geslacht. har is de vorm van have (“hebben”) bij jeg. Samen met studeret vormt het de voltooide tijd: har + voltooid deelwoord. In deze zin verbindt die vorm een begonnen studieactiviteit met het heden. Het betekent daarom volgens de vaste vertaling dat de spreker al een tijd studeert; het zegt niet noodzakelijk dat de studie nu onafgebroken bezig is. studeret is het voltooid deelwoord van studere (“studeren”). Het is geen vorm van een ander werkwoord. Een bruikbaar patroon is har studeret = “heeft/hebt gestudeerd”. Voorbeeld: Jeg har arbejdet her i to år. — “Ik werk hier al twee jaar.” i betekent hier “gedurende” en leidt de tijdsduur in. Het is dus niet de plaatsbetekenis “in” die je bijvoorbeeld in i skolen (“op/in de school”) kunt hebben. lang betekent hier “lang” in de betekenis van een grote tijdsduur. Het is de vergelijkende tegenstelling met kort (“kort”): lang tid = “lange tijd”, kort tid = “korte tijd”. In deze woordgroep staat lang vóór het zelfstandig naamwoord tid. tid is het zelfstandig naamwoord “tijd”. In i lang tid vormt het met lang een tijdsduur zonder dat een exact aantal wordt genoemd. Voorbeeld: Det tager lang tid. — “Dat duurt lang.” Samen bestaat de zin uit Jeg (“ik”), har studeret (de voltooide tijd van “studeren”) en i lang tid (“al een lange tijd”). De volledige betekenis is: “Ik studeer al een lange tijd.” Al is in de Nederlandse vertaling nodig om de verbinding met het heden natuurlijk weer te geven; er staat geen afzonderlijk Deens woord voor “al” in de bronzin.

2. Læg dit arbejde til side.

   Leg je werk even weg.

   Læg

   leg

   dit

   je/jouw

   arbejde

   werk

   til side

   opzij

   Uitgebreide uitleg

   Læg is hier de gebiedende wijs van lægge (“leggen”). De vorm richt de aansporing aan de aangesprokene; een afzonderlijk onderwerp “jij” staat er niet bij. Voorbeeld: Læg bogen her. = “Leg het boek hier.” Een bruikbare vormreeks is lægge (infinitief), lægger (tegenwoordige tijd) en lagde (verleden tijd). dit betekent hier “je/jouw” en hoort bij arbejde. Het is de bezittelijke vorm voor een onzijdig zelfstandig naamwoord in het enkelvoud: et arbejde → dit arbejde. Vergelijk: din bog = “je boek”, maar dit arbejde = “je werk”. arbejde betekent hier “werk”. Het is een zelfstandig naamwoord met het lidwoord et; het meervoud is arbejder, bijvoorbeeld voor afzonderlijke banen of werkzaamheden. In deze zin is het werk van de aangesprokene het object dat opzij moet worden gelegd. til side vormt hier met lægge de gebruikelijke constructie lægge noget til side: “iets opzijleggen” of “iets wegleggen”. til kan afzonderlijk onder andere “naar” betekenen en side “kant”, maar samen geven ze hier aan dat iets opzij wordt gelegd. Voorbeeld: Læg avisen til side. = “Leg de krant opzij.” Samen betekent Læg dit arbejde til side.: “Leg je werk even weg.” Læg geeft de aansporing, dit arbejde is wat opzijgelegd moet worden en til side specificeert het opzijleggen. Even staat in de vaste Nederlandse vertaling als een natuurlijke verzachting; het Deense origineel bevat geen afzonderlijk woord dat letterlijk “even” betekent.

3. Hvil dig et øjeblik.

   Rust even uit.

   Hvil

   rust uit

   dig

   je (wederkerend)

   øjeblik

   ogenblik

   Uitgebreide uitleg

   Hvil is hier de gebiedende wijs van hvile (‘rusten’). De vorm drukt een aansporing aan de aangesprokene uit; bij een gewone gebiedende wijs staat het onderwerp in het Deens vaak niet apart. Voorbeeld: Hvil lidt. — ‘Rust een beetje.’ dig is een wederkerend voornaamwoord in de tweede persoon enkelvoud. Het verwijst hier naar de aangesprokene en maakt duidelijk dat die persoon zelf rust. Voorbeeld: Vask dig. — ‘Was je.’ øjeblik betekent hier ‘ogenblik’ of ‘moment’. Samen met het onbepaalde lidwoord et vormt het et øjeblik, ‘een moment’. Et hoort bij het onzijdige zelfstandig naamwoord øjeblik; het lidwoord drukt hier niet op zichzelf een getelde hoeveelheid uit. Voorbeeld: Vent et øjeblik. — ‘Wacht een moment.’ Samen vormen de delen een korte gebiedende zin: de aangesprokene krijgt het verzoek om zelf even te rusten. Et øjeblik geeft aan dat dit maar kort hoeft te duren. De hele zin betekent: ‘Rust even uit.’

4. Det er svært at koncentrere mig nu.

   Het is nu moeilijk om me te concentreren.

   Det er

   het is

   svært

   moeilijk

   at koncentrere mig

   me concentreren

   nu

   nu

   Uitgebreide uitleg

   Det er is de vaste Deense onpersoonlijke constructie voor “het is”. Det verwijst hier niet naar een specifiek zelfstandig naamwoord; samen met er vormt het de structuur waarmee een toestand of beoordeling wordt uitgedrukt. Vergelijk bijvoorbeeld: Det er vigtigt. — “Het is belangrijk.” svært betekent hier “moeilijk”. Het is de vorm van het bijvoeglijk naamwoord svær die bij deze onpersoonlijke constructie staat. In deze zin beschrijft het niet een persoon, maar de handeling die erop volgt. Een bruikbaar contrast is let — “gemakkelijk”: Det er let at forstå. — “Het is gemakkelijk om het te begrijpen.” at koncentrere mig bestaat uit de infinitiefmarkeerder at en het werkwoord koncentrere met het wederkerende voornaamwoord mig. De combinatie betekent “me concentreren”. Het voornaamwoord past bij de ik-vorm: mig is de vorm voor “mij/me” als wederkerend object bij een handeling van de spreker. De infinitief na svært maakt duidelijk welke handeling moeilijk is: Det er svært at sove. — “Het is moeilijk om te slapen.” nu betekent “nu” en plaatst de beschreven moeilijkheid in het huidige moment. Het zegt hier wanneer het moeilijk is; het verandert niet de betekenis van koncentrere. Samen vormen de delen: Det er + beoordeling (svært) + de handeling (at koncentrere mig) + tijdsbepaling (nu). De volledige betekenis is daarom: “Het is nu moeilijk om me te concentreren.”

5. Det betyder som regel, at din hjerne har brug for en pause.

   Dat betekent meestal dat je hersenen een pauze nodig hebben.

   Det

   dat/het

   betyder

   betekent

   som regel

   meestal

   din

   jouw

   hjerne

   brein

   har brug for

   nodig hebben

   pause

   pauze

   Uitgebreide uitleg

   Det betekent hier “dat/het” als onderwerp van de mededeling. De vorm identificeert op zichzelf geen concreet zelfstandig naamwoord; hier verwijst hij naar de relevante situatie of vaststelling. Det betyder ... is een veelgebruikte constructie voor “Dat betekent ...”. betyder komt van betyde en is de tegenwoordige tijd: “betekent”. Voorbeeld: Det betyder meget. — “Dat betekent veel.” som regel is een vaste bijwoordelijke uitdrukking met de betekenis “meestal” of “in de regel”. Ze drukt een algemene tendens uit, geen absolute regel. Voorbeeld: Jeg går som regel tidligt i seng. — “Ik ga meestal vroeg naar bed.” din is het bezittelijke woord “jouw”. Hier staat het bij het enkelvoudige gemeenschappelijk-geslacht-woord hjerne: din hjerne. Vergelijk dit bij een onzijdig enkelvoudig woord en dine bij een meervoudig woord; de vorm wordt dus niet alleen door de bezitter bepaald. hjerne betekent “brein”. De vorm is enkelvoud; het bepaalde enkelvoud is hjernen (“het brein”). De Nederlandse vertaling gebruikt je hersenen, een gebruikelijke meervoudige formulering, maar dat verandert de Deense vorm of haar enkelvoudige betekenis niet. har brug for is de vaste constructie “nodig hebben”. har is de tegenwoordige tijd van have (“hebben”); samen met brug for drukt de constructie behoefte aan iets uit. Voorbeeld: Jeg har brug for hjælp. — “Ik heb hulp nodig.” pause betekent “pauze”. In en pause staat het als een enkelvoudig, onbepaald zelfstandig naamwoord. Het bepaalde enkelvoud is pausen (“de pauze”). Het deel at din hjerne har brug for en pause begint met at, dat hier een bijzin inleidt: “dat je hersenen een pauze nodig hebben”. Samen vormen Det betyder som regel en die bijzin de volledige betekenis: “Dat betekent meestal dat je hersenen een pauze nodig hebben.”

6. Skal jeg gennemgå ordforrådet senere?

   Zal ik de woordenschat later herhalen?

   Skal jeg

   zal ik

   gennemgå

   herhalen; doornemen

   ordforrådet

   de woordenschat

   senere

   later

   Uitgebreide uitleg

   Skal jeg staat hier aan het begin van een vraag en betekent “zal ik …?”. skal is de tegenwoordige vorm van skulle; met jeg vormt het een aanbod of vraag naar wat de spreker moet doen. Na skal staat het werkwoord in de infinitief, zonder extra uitgang. Voorbeeld: Skal jeg vente? — “Zal ik wachten?” gennemgå betekent hier “doornemen” of “herhalen door het materiaal opnieuw te bekijken”. Het is de infinitief na skal. Het werkwoord kan ook in andere tijden voorkomen: jeg gennemgår — “ik neem door”, jeg gennemgik — “ik nam door”. Gennemgå is breder dan alleen uit het hoofd opnieuw opzeggen; het kan ook betekenen dat je iets systematisch bekijkt. ordforrådet betekent “de woordenschat”. De onbepaalde vorm is et ordforråd; ordforrådet is daarvan de bepaalde enkelvoudsvorm: “de woordenschat”. Het achtervoegsel -et markeert hier de bepaaldheid van dit onzijdige zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: Jeg lærer nyt ordforråd. — “Ik leer nieuwe woordenschat.” senere betekent “later” en geeft aan dat het doornemen op een later moment plaatsvindt. Het is onveranderlijk; het krijgt dus geen uitgang voor persoon of getal. Voorbeeld: Vi taler senere. — “We praten later.” Samen vormen de delen: Skal jeg + gennemgå + ordforrådet + senere? De spreker vraagt of die persoon de woordenschat later zal doornemen of herhalen. De vraagstructuur zet skal vóór het onderwerp jeg; het inhoudelijke werkwoord gennemgå blijft als infinitief staan.

7. Start med de lettere ord, når du kommer tilbage.

   Begin met de makkelijkere woorden als je terugkomt.

   Start med

   begin met

   lettere

   makkelijkere

   ord

   woorden

   når

   wanneer / als

   du

   je / jij

   kommer tilbage

   terugkomt

   Uitgebreide uitleg

   Start med is een bruikbare gebiedende constructie: start is de gebiedende wijs van starte (“beginnen”), en med betekent “met”. Het onderwerp staat bij een gewone gebiedende zin meestal niet uitgedrukt. Voorbeeld: Start med øvelsen. — “Begin met de oefeningen.” lettere betekent hier “makkelijkere”. Het is de vergrotende trap van let (“makkelijk”): let → lettere → lettest (“het makkelijkst”). In deze zin vergelijkt de spreker de woorden met andere, impliciet bekende woorden; het gaat dus niet om de betekenis “lichter” in een fysieke context. ord betekent “woorden”. Het enkelvoud is et ord, het onbepaalde meervoud heeft eveneens de vorm ord, en het bepaalde meervoud zonder bijvoeglijk naamwoord is ordene. In de lettere ord staat ord echter in een bepaalde meervoudige woordgroep: het voorafgaande de en de vorm van het bijvoeglijk naamwoord geven die lezing aan. De hele woordgroep betekent “de makkelijkere woorden”. når betekent “wanneer” of “als” en leidt hier een tijdsbepaling in. Na når kan het Deens de tegenwoordige tijd gebruiken voor een toekomstige gebeurtenis. Voorbeeld: Jeg ringer, når jeg kommer hjem. — “Ik bel wanneer ik thuiskom.” du is het persoonlijke voornaamwoord voor één aangesproken persoon (“je/jij”). Het Deens maakt hier geen onderscheid naar grammaticaal geslacht. Het is dus de aangesprokene die in de bijzin terugkomt, zonder dat de zin verdere informatie over die persoon geeft. kommer tilbage betekent “terugkomt”. kommer is de tegenwoordige tijd van komme (“komen”); tilbage is een bijwoord dat de terugkeer aanduidt. Samen vormen ze de vaste, goed herbruikbare combinatie komme tilbage — “terugkomen”. Voorbeeld: Hun kommer tilbage i morgen. — “Zij komt morgen terug.” De delen worden als volgt samengevoegd: Start med de lettere ord betekent “Begin met de makkelijkere woorden”. når du kommer tilbage voegt het tijdstip toe: “wanneer je terugkomt”. De volledige betekenis is daarom: “Begin met de makkelijkere woorden als je terugkomt.” De gebiedende wijs maakt dit tot een instructie; de bijzin zegt wanneer die instructie van toepassing is.

8. Jeg lukker min notesbog, mens jeg hviler.

   Ik doe mijn notitieboek dicht terwijl ik rust.

   Jeg

   ik

   lukker

   doe dicht; sluit

   min

   mijn

   notesbog

   notitieboek

   mens

   terwijl

   hviler

   rust

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik”. De vorm is zowel onderwerp als eerste persoon enkelvoud; in het Deens verandert het persoonlijke voornaamwoord mee met de rol, bijvoorbeeld jeg als onderwerp tegenover mig als object. Voorbeeld: Jeg læser. — “Ik lees.” lukker betekent hier “doe dicht”. Dit is de tegenwoordige tijd van lukke (“sluiten; dichtdoen”): jeg lukker = “ik doe dicht”. De vorm kan ook bij andere onderwerpen staan, bijvoorbeeld hun lukker = “zij doet dicht”; de persoon blijkt dan uit het onderwerp. Het duidelijke tegenovergestelde is åbne (“openen”). min betekent “mijn” en staat hier vóór een zelfstandig naamwoord in het enkelvoud van het gemeenschappelijk geslacht: min notesbog. Het bezittelijk voornaamwoord past in het Deens onder meer bij het geslacht en het getal van het bezeten zelfstandig naamwoord: vergelijk min bog (“mijn boek”) met mit hus (“mijn huis”) en mine bøger (“mijn boeken”). min zegt eigendom of verbondenheid, niet wie de eigenaar verder precies is buiten deze zin. notesbog betekent “notitieboek”. Het is een zelfstandig naamwoord; het meervoud is notesbøger. Het lidwoord in het enkelvoud is doorgaans en, zoals in en notesbog (“een notitieboek”); met bezit staat hier min vóór het woord. mens is een voegwoord met de betekenis “terwijl”. Het verbindt de hoofdzin met een gelijktijdige bijzin. In deze zin introduceert het de handeling die tegelijk plaatsvindt: mens jeg hviler = “terwijl ik rust”. hviler betekent hier “rust”. Het is de tegenwoordige tijd van hvile (“rusten”): jeg hviler = “ik rust”. Voorbeeld: Vi hviler nu. — “Wij rusten nu.” De delen komen samen als Jeg lukker min notesbog (“Ik doe mijn notitieboek dicht”) plus mens jeg hviler (“terwijl ik rust”). De volledige betekenis is dus: “Ik doe mijn notitieboek dicht terwijl ik rust.” De tegenwoordige tijd wordt in beide delen gebruikt; mens maakt duidelijk dat de twee handelingen gelijktijdig worden voorgesteld.

9. Så kan vi fortsætte mere roligt.

   Dan kunnen we rustiger doorgaan.

   Så

   dan

   kan vi

   kunnen we

   fortsætte

   doorgaan

   mere roligt

   rustiger

   Uitgebreide uitleg

   Så betekent hier “dan” en sluit aan op wat eraan voorafgaat. Het kan in andere zinnen ook “zo” of “dus” betekenen, maar in deze zin is de temporele/opeenvolgende betekenis bedoeld. kan vi bevat het werkwoord kan, de tegenwoordige vorm van kunne, met vi (“we”). Kunne drukt hier uit dat de spreker en anderen kunnen doorgaan. Omdat Så vooraan staat, komt het vervoegde werkwoord vóór het onderwerp: Så kan vi .... Vergelijk: Vi kan fortsætte. — “We kunnen doorgaan.” fortsætte betekent “doorgaan” of “verdergaan”. Het staat na het modale werkwoord kan in de infinitief, zonder at: vi kan fortsætte — “we kunnen doorgaan”. mere roligt betekent “rustiger” of letterlijk “meer rustig”. roligt functioneert hier bij het werkwoord als een manierbepaling: het beschrijft hoe het doorgaan gebeurt. Het is verbonden met rolig (“rustig”); mere vormt hier de vergelijkende trap: rolig/roligt → mere roligt. Bijvoorbeeld: Vi arbejder mere roligt i dag. — “We werken vandaag rustiger.” Samen vormt de zin: Så (“dan”) + kan vi (“kunnen we”) + fortsætte (“doorgaan”) + mere roligt (“rustiger”). De volledige betekenis is dus: “Dan kunnen we rustiger doorgaan.”