Een kort telefoontje voor de vergadering | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Jeg skal lige ringe.

   Ik moet even bellen.

   Jeg skal

   ik moet

   lige

   even

   ringe

   bellen

   Uitgebreide uitleg

   Jeg skal Jeg betekent “ik” en is de Deense eerste persoon enkelvoud. skal is de tegenwoordige vorm van skulle. In deze zin geeft skal samen met het volgende werkwoord een noodzakelijkheid weer: “moeten”. Na skal staat het volgende werkwoord in de infinitief, zonder een apart infinitiefteken. Voorbeeld: Jeg skal arbejde. — “Ik moet werken.” lige Hier betekent lige “even”: het maakt de handeling kort of beperkt in tijd en verzacht de mededeling. Het is dus niet het Engelse of Nederlandse idee van “gelijk”; de precieze betekenis van een vorm hangt van de context af. Voorbeeld: Jeg skal lige spise. — “Ik moet even eten.” ringe ringe betekent hier “bellen”, in de zin van iemand telefonisch opbellen. Het is de infinitiefvorm die na skal wordt gebruikt. De vorm ringe kan ook in andere contexten andere soorten bellen aanduiden, maar hier bepaalt de vaste vertaling de telefonische betekenis. Voorbeeld: Jeg vil ringe senere. — “Ik wil later bellen.” Samen vormen Jeg skal en ringe het patroon Jeg skal + infinitief: “ik moet + werkwoord”. lige staat vóór de infinitief en voegt de betekenis “even” toe. De volledige zin betekent daarom: “Ik moet even bellen.”

2. Du kan bruge gangen, hvis du har brug for privatliv.

   Je kunt de gang gebruiken als je privacy nodig hebt.

   Du kan

   je kunt

   bruge

   gebruiken

   gangen

   de gang

   du har brug for

   je nodig hebt

   privatliv

   privacy

   Uitgebreide uitleg

   Du kan betekent hier “je kunt”. kan is de tegenwoordige tijd van kunne en drukt mogelijkheid of beschikbaarheid uit. Na een modaal werkwoord staat het volgende werkwoord in de infinitief, zonder at: Du kan bruge = “je kunt gebruiken”. Vergelijk: Jeg kan komme = “Ik kan komen”. bruge betekent “gebruiken”. Dit is de infinitief; de vorm blijft in de tegenwoordige tijd hetzelfde bij verschillende personen: jeg bruger, du bruger, maar na kan: du kan bruge. Een bruikbaar contrast is bruge “gebruiken” tegenover låne “lenen”: wat je gebruikt, is niet noodzakelijk iets dat je leent. gangen betekent “de gang”. gang is de basisvorm; gangen is de bepaalde enkelvoudsvorm, dus “de gang”. Het achtervoegsel -en draagt hier de bepaaldheid: en gang = “een gang”, gangen = “de gang”. du har brug for is een vaste constructie voor “je hebt behoefte aan” of “je hebt nodig”. Letterlijk bevat zij har “hebt”, brug “behoefte” en for “voor”, maar samen gebruik je haar als patroon: jeg har brug for ... = “ik heb ... nodig”. Voorbeeld: Jeg har brug for hjælp. = “Ik heb hulp nodig.” In de bijzin staat het onderwerp du vóór har. privatliv betekent “privacy” of “persoonlijke afzondering”. Het is hier het datgene waaraan behoefte is in har brug for privatliv. Voorbeeld: Hun har brug for privatliv. = “Zij heeft privacy nodig.” De delen worden verbonden door hvis, “als/wanneer”, dat een voorwaarde inleidt. Du kan bruge gangen geeft de mogelijkheid: “Je kunt de gang gebruiken.” hvis du har brug for privatliv geeft de voorwaarde: “als je privacy nodig hebt.” Samen betekent de hele zin: “Je kunt de gang gebruiken als je privacy nodig hebt.”

3. Jeg vil ikke forstyrre alle.

   Ik wil niet iedereen storen.

   Jeg vil

   ik wil

   ikke

   niet

   forstyrre

   storen

   alle

   iedereen

   Uitgebreide uitleg

   Jeg vil: Dit is de combinatie van het persoonlijk voornaamwoord jeg (“ik”) en vil, de tegenwoordige vorm van ville (“willen”). Hier drukt vil volgens de vaste vertaling een wens of bedoeling uit: “wil”. Na vil staat het volgende werkwoord in de infinitief, zonder at: Jeg vil forstyrre = “Ik wil storen”. In andere contexten kan vil ook een toekomstige verwachting aangeven, maar dat is hier niet de bedoelde lezing. ikke: Dit is de gewone ontkenning “niet”. In deze zin staat het vóór de infinitief forstyrre, zodat de ontkenning betrekking heeft op het willen storen: vil ikke forstyrre = “wil niet storen”. forstyrre: Dit is de infinitief van het werkwoord forstyrre, “storen”. De vorm blijft hier een infinitief omdat hij volgt op vil. Voorbeeld: Jeg vil ikke forstyrre dig. = “Ik wil je niet storen.” alle: Dit is hier het onbepaalde voornaamwoord “iedereen”. Het is het lijdend voorwerp van forstyrre: degene(n) die mogelijk gestoord zouden worden. De vorm alle kan in andere zinnen ook “alle” betekenen, afhankelijk van het zelfstandig naamwoord of de context; in deze vaste zin geeft de vertaling specifiek “iedereen” aan. Samen vormen de delen Jeg vil ikke forstyrre alle: “Ik wil niet iedereen storen.” Het patroon jeg vil ikke + infinitief is bruikbaar om in het Deens te zeggen dat je iets niet wilt doen. Hier is alle de groep die door de handeling geraakt zou worden.

4. Der burde være stille derude lige nu.

   Daar zou het nu stil moeten zijn.

   Der burde være

   Er zou ... moeten zijn

   stille

   stil

   derude

   daarbuiten

   lige nu

   op dit moment

   Uitgebreide uitleg

   Der burde være vormt hier een onpersoonlijke constructie: er zou ... moeten zijn. Der is een plaatsvervangend onderwerp in een bestaan- of toestandsconstructie; het verwijst hier niet zelfstandig naar een bepaalde persoon. Burde is de vorm van bør in een verleden/voorwaardelijke modaliteitsvorm en drukt hier verwachting of veronderstelde gepastheid uit. Daarna staat være in de infinitief. Bijvoorbeeld: Der burde være kaffe i køkkenet. — Er zou koffie in de keuken moeten zijn. Stille betekent hier dat er weinig of geen geluid is. Het is een bijvoeglijk naamwoord dat na være predicatief wordt gebruikt. De vorm stille hoort bij het bijvoeglijk naamwoord stille; het is niet de vorm van een aangrenzend zelfstandig naamwoord. Bijvoorbeeld: Der er stille her. — Het is hier stil. Derude is een bijwoordelijke plaatsaanduiding met de betekenis ‘daarbuiten’ of ‘daar ergens’. In deze zin bepaalt het waar de veronderstelde stilte is. Het is een zelfstandig bijwoord en geen zelfstandig naamwoord dat door stille wordt beschreven. Bijvoorbeeld: Hun venter derude. — Zij wacht daarbuiten. Lige nu is een vaste tijdsaanduiding voor ‘op dit moment’, met nadruk op het huidige ogenblik. Nu alleen betekent ook ‘nu’, maar lige nu maakt de verwijzing naar het huidige moment explicieter. Bijvoorbeeld: Jeg arbejder lige nu. — Ik werk op dit moment. Samen betekent Der burde være stille derude lige nu: ‘Daar zou het nu stil moeten zijn.’ De constructie der burde være geeft de verwachte toestand weer, stille benoemt die toestand, derude geeft de plaats aan en lige nu het tijdstip.

5. Jeg kommer tilbage, før mødet begynder.

   Ik kom terug voordat de vergadering begint.

   Jeg

   ik

   kommer tilbage

   terugkomen

   før

   voordat

   mødet

   de vergadering

   begynder

   begint

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik”: de spreker verwijst naar zichzelf. De vorm is de eerste persoon enkelvoud van het persoonlijke voornaamwoord; het werkwoord daarna staat daarom bij deze spreker. kommer tilbage betekent hier “kom terug” of “keer terug”. kommer is de tegenwoordige tijd van komme (“komen”); tilbage voegt de betekenis “terug” toe. De Deense tegenwoordige tijd kan in zo’n context ook een toekomstige of geplande handeling uitdrukken. Voorbeeld: Jeg kommer i morgen. — “Ik kom morgen.” før leidt een tijdsbepaling in en betekent “voordat”. Het verbindt de terugkeer met een gebeurtenis die eerder nog niet heeft plaatsgevonden: de terugkeer gebeurt vóór het begin van de vergadering. Voorbeeld: Ring, før du går. — “Bel voordat je weggaat.” mødet betekent hier “de vergadering”. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van møde (“vergadering”): et møde is “een vergadering” en mødet is “de vergadering”. De uitgang -et hoort bij dit onzijdige zelfstandig naamwoord en markeert hier bepaaldheid, niet op zichzelf een aantal. begynder betekent “begint”. Dit is de tegenwoordige tijd van begynde (“beginnen”); in de bijzin na før staat deze vorm bij de gebeurtenis die als tijdsgrens dient. Voorbeeld: Filmen begynder nu. — “De film begint nu.” Samen vormen de delen: Jeg kommer tilbage — “Ik kom terug”, en før mødet begynder — “voordat de vergadering begint”. De volledige betekenis is: “Ik kom terug voordat de vergadering begint.”

6. Det går. Vi har stadig nok tid.

   Dat is goed. We hebben nog genoeg tijd.

   Det går

   Dat is goed.

   Vi

   wij

   har

   hebben

   stadig

   nog

   nok

   genoeg

   tid

   tijd

   Uitgebreide uitleg

   Det går is hier een vaste, beknopte manier om te zeggen dat iets goed is of in orde is. går is de tegenwoordige tijd van gå (“gaan”), maar in deze constructie leer je vooral het geheel als uitdrukking. Det is hier een neutraal voornaamwoordelijk onderwerp; de zin legt geen afzonderlijke concrete referent van dit voornaamwoord vast. Det går. betekent hier “Dat is goed.” Vi betekent “wij” en is de eerste persoon meervoud: de spreker samen met minstens één andere persoon. De zin specificeert niet wie die andere persoon of personen zijn. Vergelijk jeg (“ik”): Vi har tid. = “Wij hebben tijd.” har is de tegenwoordige tijd van have (“hebben”). De tegenwoordige werkwoordsvorm verandert in het Deens niet mee met de persoon: jeg har en vi har. De combinatie vi har betekent “wij hebben”. stadig betekent hier “nog” en geeft aan dat de toestand voortduurt: er is op dit moment nog voldoende tijd. Het Deense endnu kan ook “nog” betekenen, maar wordt vaak gebruikt met nadruk op het voortduren tot een bepaald moment. nok betekent “genoeg”. Samen met tid geeft het aan dat de beschikbare hoeveelheid tijd voldoende is. Het is geen telwoord; de zin noemt niet hoeveel tijd er precies is. Een herbruikbaar patroon is nok + zelfstandig naamwoord: Vi har nok vand. = “Wij hebben genoeg water.” tid betekent “tijd” en is hier een zelfstandig naamwoord. In nok tid wordt tijd als een niet-afgebakende hoeveelheid bedoeld; daarom staat er geen bepaald lidwoord. Dat betekent niet dat het ontbreken van een lidwoord op zichzelf altijd deze betekenis heeft. In het veelgebruikte god tid betekent god samen met tid meestal “ruim de tijd” of “voldoende tijd”, afhankelijk van de context; het betekent hier niet simpelweg “goede tijd”. Samen vormen Vi har stadig nok tid de betekenis “Wij hebben nog genoeg tijd”: vi har geeft aan wie iets heeft, stadig geeft het voortduren aan en nok tid geeft een voldoende hoeveelheid tijd aan. Met Det går ontstaat de volledige boodschap: “Dat is goed. We hebben nog genoeg tijd.”

7. Vil du holde min plads, mens jeg ringer?

   Wil je mijn plek vrijhouden terwijl ik bel?

   Vil du

   wil je

   holde

   vasthouden; vrijhouden

   min

   mijn

   plads

   plek; plaats

   mens

   terwijl

   ringer

   bel

   Uitgebreide uitleg

   Vil du is een vraag naar bereidheid: “wil je …?” In het Deens staat vil hier bij het onderwerp du en leidt het de hoofdhandeling in. Het betekent in deze zin niet automatisch dat een toekomst wordt voorspeld. Vergelijk: Vil du komme? — “Wil je komen?” holde is de infinitief van holde. Hier betekent het “vasthouden” of, bij een plek, “vrijhouden”. Na vil staat de infinitief zonder een extra infinitiefmarkeerder. De betekenis wordt door het volgende deel gespecificeerd: holde min plads is “mijn plek vrijhouden”. min betekent hier “mijn” en staat bij plads, een enkelvoudig zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijk geslacht. De relevante vormen zijn min bij zo’n enkelvoudig zelfstandig naamwoord, mit bij een enkelvoudig onzijdig zelfstandig naamwoord en mine bij meervoud. Het bezit wordt dus door min uitgedrukt; min betekent niet op zichzelf “één”. plads is een plek of plaats. In deze zin gaat het om een plek die voor de spreker vrij blijft. Het woord kan ook in andere contexten een fysieke ruimte of plaats aanduiden. mens betekent “terwijl” en verbindt hier de hoofdhandeling met een handeling die gelijktijdig plaatsvindt. Een herbruikbaar patroon is mens + onderwerp + werkwoord, bijvoorbeeld mens hun sover — “terwijl zij slaapt”. In mens jeg ringer is jeg het onderwerp “ik”. ringer is de tegenwoordige tijd van ringe, “bellen”. Hier stelt de tegenwoordige tijd het bellen voor als gelijktijdig met het vrijhouden; uit de vorm zelf volgt niet dat het bellen grammaticaal toekomst is. Bijvoorbeeld: Jeg ringer senere. — “Ik bel later.” De delen komen samen als Vil du + holde min plads + mens jeg ringer?: “Wil je mijn plek vrijhouden terwijl ik bel?” De vraag verzoekt de aangesprokene om de plek van de spreker vrij te houden tijdens het bellen.

8. Jeg gemmer dine noter her.

   Ik bewaar je notities hier.

   Jeg

   ik

   gemmer

   bewaar

   dine

   je/jouw

   noter

   notities

   her

   hier

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik” en is de eerste persoon enkelvoud: de spreker verwijst naar zichzelf. Het is de onderwerpsvorm; vergelijk bijvoorbeeld met du (“jij”), dat naar de aangesprokene verwijst. Voorbeeld: Jeg læser. — “Ik lees.” gemmer is de tegenwoordige tijd van at gemme (“bewaren” of “opslaan”). In het Deens krijgt de tegenwoordige tijd hier dezelfde vorm bij verschillende personen: jeg gemmer en du gemmer. De vorm drukt in deze zin uit dat de spreker de notities bewaart. Voorbeeld: Jeg gemmer filen. — “Ik bewaar het bestand.” dine is een bezittelijk woord met de betekenis “je/jouw” bij een meervoudig zelfstandig naamwoord. Het zelfstandig naamwoord noter is meervoud, en daarom staat hier dine; bij één gemeenschappelijk-geslacht-woord staat bijvoorbeeld din, en bij één onzijdig woord dit. Het bezittelijke woord geeft de relatie met de aangesprokene aan, niet een zelfstandig geteld aantal. noter is het meervoud van note (“notitie”). De vorm noter verwijst hier naar meerdere notities. Voorbeeld: Jeg læser dine noter. — “Ik lees je notities.” her is een bijwoord van plaats en betekent “hier”, dus op de plaats die met de gesprekssituatie wordt verbonden. Voorbeeld: Bogen ligger her. — “Het boek ligt hier.” Samen vormen Jeg gemmer (“ik bewaar”), dine noter (“je notities”) en her (“hier”) de mededeling: “Ik bewaar je notities hier.” De spreker is degene die bewaart, de notities zijn van de aangesprokene, en her geeft de plaats van het bewaren aan.