Weer gefocust na de pauze | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Jeg føler mig mere frisk nu.

   Ik voel me nu frisser.

   Jeg

   ik

   føler

   voel

   mig

   me

   mere

   meer

   frisk

   fris

   nu

   nu

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik” en is de vorm voor de eerste persoon enkelvoud. Het is het onderwerp van de zin. Voorbeelden: Jeg er klar. = “Ik ben klaar.” en Du er klar. = “Jij bent klaar.” føler is de tegenwoordige tijd van føle, “voelen”. De vorm drukt hier een huidige toestand of ervaring uit. In føle sig hoort het reflexieve voornaamwoord bij het onderwerp: “zich voelen”. Voorbeeld: Jeg føler mig godt tilpas. = “Ik voel me op mijn gemak.” mig betekent hier “me” en verwijst reflexief naar het onderwerp Jeg: dezelfde persoon voelt zichzelf in een bepaalde toestand. De vorm mig hoort bij de eerste persoon; bij een tweede persoon staat bijvoorbeeld dig: Du føler dig bedre. = “Je voelt je beter.” mere betekent “meer” en maakt hier een vergelijking. Samen met het bijvoeglijk naamwoord geeft het aan dat de beschreven toestand sterker is dan eerder of dan een vergelijkingspunt: mere frisk = “frisser”. Een andere veelgebruikte vergelijkende vorm is bijvoorbeeld mere rolig = “rustiger” in de betekenis “meer rustig”. frisk betekent hier “fit/fris”. Het is een bijvoeglijk naamwoord dat de toestand van de spreker beschrijft. Met mere krijgt het de vergelijkende betekenis “frisser”: Jeg er frisk. = “Ik ben fris/fit.”; Jeg er mere frisk nu. = “Ik ben nu frisser.” Het woord kan afhankelijk van de context zowel lichamelijk fit als levendig of vers betekenen; in deze zin gaat het om de toestand van de spreker. nu betekent “nu” en plaatst de toestand in het huidige moment. Het staat in deze zin aan het einde en maakt duidelijk dat de spreker zich op dit moment frisser voelt. Samen vormen de delen Jeg føler mig (“ik voel me”), mere frisk (“frisser”) en nu (“nu”) de betekenis: “Ik voel me nu frisser.” De vergelijking laat een verbetering ten opzichte van een eerder of verondersteld vergelijkingspunt zien; de zin noemt niet precies waarmee wordt vergeleken.

2. Lad os begynde med den vigtigste del.

   Laten we beginnen met het belangrijkste deel.

   Lad os

   laten we

   begynde

   beginnen

   med

   met

   den

   het

   vigtigste

   belangrijkste

   del

   deel

   Uitgebreide uitleg

   Lad os is een vaste Deense aansporingsconstructie: lad is de gebiedende wijs van lade en os betekent “ons”. Samen betekent dit “laten we …” en drukt het een voorstel uit waarbij de spreker zichzelf bij de aangesprokene(n) insluit. Bijvoorbeeld: Lad os gå. — “Laten we gaan.” Het volgende werkwoord staat in de infinitief. begynde is de infinitief van begynde, “beginnen”. Na Lad os blijft deze vorm onveranderd; het is dus niet een persoonsvorm die apart met os wordt vervoegd. Bijvoorbeeld: Lad os begynde nu. — “Laten we nu beginnen.” med betekent hier “met” en leidt datgene in waarmee men begint. Het is dezelfde voorzetselvorm als in bijvoorbeeld fortsætte med arbejdet — “doorgaan met het werk”. den is hier het bepaalde lidwoord voor een zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijke geslacht in het enkelvoud. Het maakt de daaropvolgende woordgroep bepaald: het gaat om een specifiek “belangrijkste deel” binnen de context. Het is geen zelfstandige aanduiding van een persoon of zaak buiten die woordgroep. vigtigste is de overtreffende trap van het bijvoeglijk naamwoord vigtig (“belangrijk”): vigtig — vigtigere — vigtigst. In deze bepaalde naamwoordgroep staat de vorm vigtigste na den; hij betekent hier “belangrijkste”. De Deense vorm van deze attributieve overtreffende trap verandert hier niet naar mannelijk of vrouwelijk, omdat het Deens die tegenstelling niet op deze manier markeert. del betekent “deel”. Het is een zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijke geslacht; daarom staat hier het bepaalde lidwoord den en niet det. en del betekent “een deel”, terwijl den del “het deel” betekent. Samen vormen med den vigtigste del en begynde de betekenis “beginnen met het belangrijkste deel”. De volledige zin Lad os begynde med den vigtigste del. betekent: “Laten we beginnen met het belangrijkste deel.”

3. Skal vi fortsætte med afsnittet med diagrammet?

   Zullen we verdergaan met het gedeelte met de grafiek?

   Skal vi

   zullen we

   fortsætte

   doorgaan

   afsnittet

   het gedeelte

   diagrammet

   de grafiek

   Uitgebreide uitleg

   Skal vi vormt hier een vraagvoorstel: letterlijk wordt gevraagd of “wij” iets zullen doen, en in deze context is de natuurlijke Nederlandse weergave “zullen we”. skal is de tegenwoordige vorm van het modale werkwoord skulle; na een modaal werkwoord staat het volgende werkwoord in de infinitief, zonder at. vi is het persoonlijke voornaamwoord voor de eerste persoon meervoud (“we/wij”). Voorbeeld: Skal vi begynde? — “Zullen we beginnen?” fortsætte betekent hier “doorgaan” of “verdergaan”. Het is de infinitief die na skal staat. De stam is fortsæt-; de infinitief eindigt op -e. Voorbeeld: Vi fortsætter i morgen. — “We gaan morgen verder.” afsnittet betekent hier “het gedeelte”. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van afsnit (“gedeelte”, “sectie”): afsnit → afsnittet. Het achtervoegsel -et markeert hier de bepaalde vorm van dit onzijdige zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: Vi læser afsnittet. — “We lezen het gedeelte.” diagrammet betekent hier “de grafiek” of “het diagram”. De onbepaalde vorm is diagram, en de bepaalde enkelvoudsvorm is diagrammet: diagram → diagrammet. Ook hier geeft -et de bepaalde vorm aan. Voorbeeld: Diagrammet viser resultatet. — “De grafiek toont het resultaat.” Samen verbinden fortsætte en afsnittet het modale voorstel met het object: “zullen we verdergaan met het gedeelte”. med diagrammet specificeert welk gedeelte bedoeld wordt: het gedeelte met de grafiek. De volledige vraag betekent dus: “Zullen we verdergaan met het gedeelte met de grafiek?” De vraagvorm ontstaat doordat skal vóór vi staat.

4. Den del kræver mest fokus.

   Dat deel vraagt de meeste aandacht.

   Den

   dat

   del

   deel

   kræver

   vraagt om

   mest

   meeste

   fokus

   aandacht

   Uitgebreide uitleg

   Den verwijst hier naar een specifiek deel. Het staat vóór del, een enkelvoudig zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijke geslacht. Vergelijk voor dit aanwijzende gebruik: den bij enkelvoud van het gemeenschappelijke geslacht, det bij enkelvoud van het onzijdige geslacht en de bij meervoud. In deze zin betekent Den del dus “dat deel”. del betekent hier “deel” of “gedeelte”. De basisvorm is del; de bepaalde vorm is delen. Een bruikbaar voorbeeld is: En del af filen mangler. — “Een deel van het bestand ontbreekt.” kræver is de tegenwoordige tijd van kræve, “vereisen” of “vragen”. De vorm zegt dat het onderwerp Den del iets vereist: “dat deel vereist”. kræve is iets anders dan spørge, dat “vragen” in de zin van een vraag stellen betekent. Voorbeeld: Opgaven kræver tid. — “De opdracht vereist tijd.” mest is de overtreffende trap van meget: meget — “veel”, mere — “meer”, mest — “het meest/de meeste”. Hier geeft mest aan dat de hoeveelheid focus groter is dan bij andere delen: “de meeste aandacht”. Het is geen vorm van fokus; mest bepaalt de hoeveelheid. fokus betekent “focus” of, in deze context, “aandacht”. In de verbinding kræver mest fokus is de betekenis natuurlijk: “vraagt de meeste aandacht”. Voorbeeld: Dette kræver fokus. — “Dit vereist aandacht.” Samen vormen de delen de betekenis: Den del (“dat deel”) is het onderwerp, kræver (“vereist”) geeft de handeling of eis aan, en mest fokus (“de meeste aandacht”) geeft aan wat er nodig is. De volledige zin betekent daarom: “Dat deel vraagt de meeste aandacht.”

5. Jeg åbner filen og tjekker den.

   Ik open het bestand en controleer het.

   Jeg

   ik

   åbner

   open

   filen

   het bestand

   og

   en

   tjekker

   controleer

   den

   het

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik” en is het Deense persoonlijk voornaamwoord voor de eerste persoon enkelvoud. Het is de vorm die de spreker als onderwerp gebruikt, bijvoorbeeld: Jeg læser. — “Ik lees.” åbner is de tegenwoordige tijd van åbne (“openen”). De vorm åbne staat bijvoorbeeld na at: at åbne filen — “het bestand openen”. In de vaste zin benoemt åbner de handeling die de spreker uitvoert. filen betekent “het bestand”. De basisvorm is fil; de uitgang -en maakt de bepaalde enkelvoudsvorm: fil → filen. De bepaaldheid staat hier dus aan het einde van het zelfstandig naamwoord, niet in een los lidwoord ervoor. fil is een zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijke geslacht; bij deze vorm hoort de bepaalde uitgang -en. og betekent “en” en verbindt hier de twee werkwoordelijke delen. Een herbruikbaar patroon is A og B: Jeg skriver og læser. — “Ik schrijf en lees.” tjekker is de tegenwoordige tijd van tjekke (“controleren”, “nakijken”). Het benoemt hier de tweede handeling van de spreker. Het kan ook met een ander object worden gebruikt: Jeg tjekker rapporten. — “Ik controleer het rapport.” den is hier een Deens objectvoornaamwoord voor een enkelvoudig zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijke geslacht. In deze zin verwijst het, volgens de vaste vertaling, naar filen, dus naar “het bestand”. Het vervangt dat object in het tweede werkwoordelijke deel. Voorbeeld: Jeg åbner døren og lukker den. — “Ik open de deur en sluit die.” Samen vormen de delen Jeg åbner filen — “Ik open het bestand” — en og tjekker den — “en controleer het”. Het onderwerp Jeg geldt voor beide werkwoorden; den verwijst in het tweede deel naar hetzelfde bestand. De volledige betekenis is: “Ik open het bestand en controleer het.”

6. Jeg læser teamets kommentarer, mens du tjekker diagrammet.

   Ik lees de opmerkingen van het team terwijl jij de grafiek controleert.

   læser

   lees

   teamets

   van het team

   kommentarer

   opmerkingen

   mens du

   terwijl jij

   tjekker

   controleert

   diagrammet

   de grafiek

   Uitgebreide uitleg

   læser komt van læse en betekent hier “lees” of “ben aan het lezen”. De vorm is de tegenwoordige tijd; bij jeg krijgt het werkwoord deze vorm. Een bruikbaar patroon is jeg læser ... — “ik lees ...”. In het Deens blijft de tegenwoordige werkwoordsvorm doorgaans gelijk bij verschillende personen: jeg læser en du læser. teamets betekent “van het team”. De uitgang -s drukt bezit of een andere genitiefrelatie uit: teamets kommentarer is letterlijk “de opmerkingen van het team”. Het bezittelijke element hoort bij team, niet bij kommentarer. kommentarer is het onbepaalde meervoud van kommentar (“opmerking”). Het enkelvoud is en kommentar; het bepaalde meervoud is kommentarerne (“de opmerkingen”). Hier vormt kommentarer samen met teamets het lijdend voorwerp van læser. mens du leidt een bijzin in met de betekenis “terwijl jij”. du is de tweede persoon enkelvoud als onderwerp. In deze zin maakt mens duidelijk dat het lezen en het controleren gelijktijdig plaatsvinden. Het patroon mens du ... is herbruikbaar, bijvoorbeeld: Jeg skriver, mens du læser. — “Ik schrijf terwijl jij leest.” tjekker komt van tjekke (“controleren”). Dit is de tegenwoordige tijd en betekent hier “controleert”. De vorm staat na het onderwerp du; samen krijg je du tjekker — “jij controleert”. diagrammet betekent “de grafiek”. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van et diagram: diagram wordt met het bepaalde achtervoegsel -met diagrammet. De onbepaalde vorm is et diagram (“een grafiek”), terwijl diagrammet naar een bepaald, in de situatie geïdentificeerd diagram verwijst. De hoofdzin Jeg læser teamets kommentarer betekent “Ik lees de opmerkingen van het team”. Daarna geeft mens du tjekker diagrammet de gelijktijdige handeling aan: “terwijl jij de grafiek controleert”. Samen betekent de volledige zin: “Ik lees de opmerkingen van het team terwijl jij de grafiek controleert.”

7. Jeg kan bedre følge detaljerne nu.

   Ik kan de details nu beter volgen.

   Jeg kan

   ik kan

   bedre

   beter

   følge

   volgen

   detaljerne

   de details

   nu

   nu

   Uitgebreide uitleg

   Jeg kan betekent hier dat de spreker iets kan of in staat is iets te doen. kan is de tegenwoordige vorm van kunne bij zowel jeg als meerdere andere onderwerpen; de vorm verandert hier dus niet voor enkelvoud of meervoud. Na kan staat een werkwoord in de infinitief zonder at. Voorbeeld: Jeg kan læse. — Ik kan lezen. bedre is de vergrotende trap van godt in de betekenis ‘goed’ als bijwoord: godt — bedre — bedst = goed — beter — het best. Hier beschrijft het bedre hoe goed de spreker kan volgen: nu beter dan eerder of dan in een andere situatie. Het is dus niet het zelfstandig naamwoord detaljerne dat wordt vergeleken. Voorbeeld: Hun forstår det bedre nu. — Zij begrijpt het nu beter. følge betekent hier ‘volgen’ in de zin van iets kunnen begrijpen of bijhouden. Het is de infinitief na kan; de vorm blijft na dit hulpwerkwoord onveranderd. In andere contexten kan følge ook letterlijk volgen betekenen, maar de vaste vertaling ondersteunt hier de betekenis ‘de details kunnen volgen’. Voorbeeld: Jeg kan følge planen. — Ik kan het plan volgen. detaljerne betekent ‘de details’. De basisvorm is detalje; detaljerne is de bepaalde meervoudsvorm: detaljer = details en detaljerne = de details. Het achtervoegsel -ne markeert hier het bepaalde meervoud. Voorbeeld: Detaljerne er vigtige. — De details zijn belangrijk. nu betekent ‘nu’ en plaatst de beschreven mogelijkheid in het huidige moment. Het is een bijwoord en verandert niet mee met persoon of aantal. Samen vormen de delen: Jeg kan + bedre + følge + detaljerne + nu. De spreker zegt dat die persoon de details op dit moment beter kan volgen of begrijpen. De infinitief følge hoort bij kan, bedre vergelijkt de huidige mate van kunnen met een eerdere of andere mate, en detaljerne is wat er gevolgd wordt.

8. Pausen fik arbejdet til at føles lettere.

   Door de pauze voelt het werk lichter.

   Pausen

   de pauze

   fik … til at

   ervoor zorgen dat iets …

   arbejdet

   het werk

   føles

   aanvoelt

   lettere

   lichter

   Uitgebreide uitleg

   Pausen betekent hier “de pauze”. Het is de bepaalde vorm van pause (“pauze”): en pause = een pauze, pausen = de pauze. Hier wordt de pauze voorgesteld als de oorzaak. fik is de verleden tijd van få. In de constructie få ... til at ... betekent het hier niet gewoon “krijgen”, maar “ervoor zorgen dat iets of iemand …”. Voorbeeld: Hun fik barnet til at smile. = “Zij zorgde ervoor dat het kind glimlachte.” til at vormt met het volgende werkwoord de constructie få + iets + til at + werkwoord: “ervoor zorgen dat iets …”. Het werkwoord na at staat in de infinitief; hier is dat føles. arbejdet betekent hier “het werk”. Het is de bepaalde vorm van arbejde (“werk”): et arbejde = werk, arbejdet = het werk. In deze zin is het werk dat anders aanvoelt. føles betekent hier “aanvoelt” of “voelt”. Het is de s-vorm van føle (“voelen”). In deze zin heeft arbejdet de rol van onderwerp: het werk voelt op een bepaalde manier aan. De vorm is hier dus niet onpersoonlijk. Voorbeeld: Det føles godt. = “Dat voelt goed.” lettere betekent hier “lichter”. Het is de vergrotende trap van let (“licht”): let = licht, lettere = lichter. Een vergrotende trap vergelijkt hier de manier waarop het werk aanvoelt met een andere of eerdere toestand; dat hoeft niet over fysiek gewicht te gaan. Samen vormt Pausen fik arbejdet til at føles lettere de causatieve structuur “de pauze zorgde ervoor dat het werk lichter aanvoelde”. Dat komt overeen met de vaste vertaling: “Door de pauze voelt het werk lichter.”