Een boek lenen om een taal te leren | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Kan du anbefale en bog til sprogstuderende?

   Kunt u een boek voor taalleerders aanbevelen?

   Kan du

   kunt u…?

   anbefale

   aanbevelen

   bog

   boek

   sprogstuderende

   taalleerders

   Uitgebreide uitleg

   Kan du betekent hier “kun je/kunt u”. Kan is de tegenwoordige tijd van kunne (“kunnen”) en staat vóór het onderwerp du; samen vormt dit een vraagpatroon voor een verzoek of vraag naar mogelijkheid: Kan du + infinitief ...? Het Deense du is grammaticaal tweede persoon enkelvoud. De Nederlandse vertaling gebruikt u als aanspreekvorm, maar dat verandert de Deense vorm niet. anbefale betekent “aanbevelen”. Na het modale werkwoord kan staat het volgende werkwoord in de infinitief, zonder een apart infinitiefwoord: Kan du anbefale ...? De vorm anbefale is dus geen vervoegde vorm voor du; kan draagt hier de persoons- en tijdsinformatie. Voorbeeld: Kan du hjælpe? — “Kun je helpen?” bog betekent hier “boek”. Het is een zelfstandig naamwoord van het en-geslacht: en bog (“een boek”), met de bepaalde vorm bogen (“het boek”). Het meervoud is bøger (“boeken”). In de vaste zin staat en ervoor, maar de quote zelf bevat alleen het zelfstandig naamwoord bog. sprogstuderende betekent hier “taalleerders” of “studenten die een taal studeren”. Het is een samenstelling met sprog (“taal”) en studerende (“studerende/student”). In deze zin wordt het volgens de vertaling als meervoud gelezen. De vorm sprogstuderende kan zonder een zichtbaar meervoudsachtervoegsel staan; een enkelvoudige vorm kan met een lidwoord verschijnen, bijvoorbeeld en sprogstuderende — “een taalleerder”. De delen worden als volgt samengevoegd: Kan du anbefale vraagt of de aangesprokene iets kan aanbevelen; en bog is wat aanbevolen moet worden; til sprogstuderende geeft aan voor welke doelgroep het boek bedoeld is. Daarom betekent de hele vraag: “Kunt u een boek voor taalleerders aanbevelen?”

2. Leder du efter nemme historier eller korte artikler?

   Zoekt u makkelijke verhalen of korte artikelen?

   Leder du efter

   zoeken naar

   nemme

   makkelijke

   historier

   verhalen

   eller

   of

   korte

   korte

   artikler

   artikelen

   Uitgebreide uitleg

   Leder du efter is een vraagpatroon met de volgorde werkwoord + onderwerp: Leder + du. leder is de tegenwoordige tijd van lede, hier in de vaste combinatie lede efter = “zoeken naar”. Voorbeelden: Jeg leder efter en bog. = “Ik zoek een boek.” en Leder hun efter nøglerne? = “Zoekt zij de sleutels?” nemme betekent hier “makkelijke”. De basisvorm van het bijvoeglijk naamwoord is nem; de vormen zijn nem, nemt en nemme. nemme staat hier bij het meervoudige zelfstandig naamwoord historier. Bij een meervoudig zelfstandig naamwoord zoals artikler zou ook nemme passen. Voorbeeld: Det er en nem opgave. = “Dat is een gemakkelijke opdracht.” historier is het meervoud van historie en betekent “verhalen”. Het gaat hier om het eerste soort materiaal dat in de vraag wordt genoemd. Voorbeeld: Jeg læser historier. = “Ik lees verhalen.” eller verbindt twee alternatieven en betekent “of”. Hier verbindt het nemme historier met korte artikler. korte betekent hier “korte”. De basisvorm is kort; korte is de vorm die hier bij het meervoudige zelfstandig naamwoord artikler staat. Dit is niet de vergrotende trap: die is kortere = “korter”. Voorbeeld: De læser korte tekster. = “Ze lezen korte teksten.” artikler is het meervoud van artikel en betekent “artikelen”. Het staat als tweede zelfstandig naamwoord in het alternatief korte artikler. Voorbeeld: Jeg skriver artikler. = “Ik schrijf artikelen.” Samen vormt de zin een vraag waarin twee alternatieven worden genoemd: Leder du efter + nemme historier + eller + korte artikler? De betekenis is: “Zoekt u makkelijke verhalen of korte artikelen?” De constructie lede efter is direct herbruikbaar wanneer je naar iets zoekt; vervang bijvoorbeeld en bog door het gewenste voorwerp.

3. Jeg vil gerne have korte historier med enkle ord.

   Ik wil korte verhalen met eenvoudige woorden.

   Jeg vil gerne

   ik wil graag

   have

   hebben

   korte

   korte

   historier

   verhalen

   med

   met

   enkle

   eenvoudige

   ord

   woorden

   Uitgebreide uitleg

   Jeg vil gerne geeft hier een wens weer: “ik wil graag”. Jeg is de eerste persoon enkelvoud. In deze vaste uitdrukking staat vil vóór gerne; samen vormen ze een veelgebruikte manier om een wens of voorkeur uit te drukken. Voorbeeld: Jeg vil gerne læse. — “Ik wil graag lezen.” have betekent hier “hebben”. Het is de infinitief na vil; na deze modale vorm staat dus geen persoonsuitgang op het volgende werkwoord. Voorbeeld: Jeg vil gerne have en bog. — “Ik wil graag een boek hebben.” korte betekent hier “korte”. Het bijvoeglijk naamwoord heeft de basisvorm kort. Korte wordt gebruikt bij meervoud en ook in andere contexten waarin het bijvoeglijk naamwoord deze vorm nodig heeft; het past hier bij het meervoudige historier. Voorbeeld: Vi læser korte tekster. — “Wij lezen korte teksten.” historier betekent “verhalen”. De enkelvoudige onbepaalde vorm is en historie; historier is het meervoud. Het zelfstandig naamwoord is hier het lijdend voorwerp van have. Voorbeeld: Hun skriver historier. — “Zij schrijft verhalen.” med betekent “met” en leidt hier een bepaling in die beschrijft wat voor soort verhalen gewenst zijn: verhalen met eenvoudige woorden. Het woord verandert niet naar getal of geslacht. Voorbeeld: Jeg læser en bog med billeder. — “Ik lees een boek met plaatjes.” enkle betekent hier “eenvoudige”. De basisvorm is enkel; enkle is de vorm bij het meervoudige ord. Het beschrijft dus de woorden, niet de verhalen. Voorbeeld: De bruger enkle sætninger. — “Zij gebruiken eenvoudige zinnen.” ord betekent hier “woorden”. Et ord is “een woord”; ord kan ook de meervoudsvorm zijn. In deze zin is het meervoud, omdat enkle en de betekenis van de vertaling naar meerdere woorden verwijzen. Voorbeeld: Børn lærer nye ord. — “Kinderen leren nieuwe woorden.” Samen bouwen de delen de betekenis op: Jeg vil gerne have = “ik wil graag hebben”, korte historier = “korte verhalen”, en med enkle ord = “met eenvoudige woorden”. De hele uiting betekent daarom: “Ik wil korte verhalen met eenvoudige woorden.” De formulering is geschikt om duidelijk aan te geven welk materiaal je wenst.

4. Denne bog har historier, der er nemme at forstå, og nyttige billeder.

   Dit boek bevat gemakkelijk te begrijpen verhalen en nuttige plaatjes.

   Denne

   dit / deze

   bog

   boek

   har

   heeft / bevat

   historier

   verhalen

   der er

   die zijn

   nemme

   gemakkelijk

   forstå

   begrijpen

   nyttige

   nuttige

   billeder

   plaatjes / afbeeldingen

   Uitgebreide uitleg

   Denne betekent hier “dit/deze” en staat bij een enkelvoudig zelfstandig naamwoord van het en-geslacht: bog. Het woord verwijst in deze zin naar het boek. Vergelijk als patroon: denne bog = “dit boek”; bij een meervoud staat bijvoorbeeld disse bøger = “deze boeken”. bog betekent “boek”. De meervoudsvorm is bøger: en bog – to bøger. In de zin is het boek het onderwerp van de beschrijving. har is de tegenwoordige tijd van at have, “hebben”. Hier betekent het natuurlijk “heeft/bevat”: het boek heeft verhalen en plaatjes als inhoud. Voorbeeld: Bogen har billeder. = “Het boek bevat afbeeldingen.” historier betekent “verhalen”. Dit is het meervoud van historie: en historie – historier. Het woord is het eerste genoemde inhoudselement van het boek. der er leidt de bijzin in die de verhalen beschrijft. In deze context betekent het samen “die zijn”; der verwijst naar de verhalen en er is de tegenwoordige tijd van at være, “zijn”. De volledige combinatie is dus niet alleen een losse vertaling van beide woorden: historier, der er ... = “verhalen die ... zijn”. nemme betekent hier “gemakkelijk”. Deze vorm hoort bij het meervoudige historier; het bijvoeglijk naamwoord heeft daarom de meervoudsvorm nemme. De basisvorm is nem, bijvoorbeeld en nem opgave = “een gemakkelijke oefening”. forstå betekent “begrijpen”. Het is de infinitief na at: at forstå = “begrijpen”. In nemme at forstå betekent de combinatie letterlijk “gemakkelijk om te begrijpen”, natuurlijk Nederlands: “gemakkelijk te begrijpen”. Voorbeeld: Teksten er nem at forstå. = “De tekst is gemakkelijk te begrijpen.” nyttige betekent “nuttige”. Het beschrijft billeder, dat meervoud is, en heeft daarom de vorm nyttige. De basisvorm is nyttig: et nyttigt billede = “een nuttige afbeelding”, nyttige billeder = “nuttige afbeeldingen”. billeder betekent “plaatjes” of “afbeeldingen”. Dit is het meervoud van billede: et billede – billeder. Het is het tweede inhoudselement dat har met het boek verbindt. Samen bestaat de zin uit Denne bog har ... (“Dit boek bevat ...”), gevolgd door twee inhoudselementen: historier, der er nemme at forstå (“verhalen die gemakkelijk te begrijpen zijn”) en nyttige billeder (“nuttige plaatjes”). De volledige betekenis is: “Dit boek bevat gemakkelijk te begrijpen verhalen en nuttige plaatjes.”

5. Må jeg tage den med hjem i dag?

   Kan ik het vandaag mee naar huis nemen?

   Må jeg

   mag ik

   tage

   meenemen; nemen

   den

   het

   med hjem

   mee naar huis

   i dag

   vandaag

   Uitgebreide uitleg

   Må jeg betekent hier dat de spreker toestemming vraagt. må is de tegenwoordige vorm van måtte; met een daaropvolgend werkwoord zonder at vormt het een modale constructie: Må jeg ...? = “Mag ik ...?” Vergelijk als oefenpatroon: Må jeg komme ind? — “Mag ik binnenkomen?” jeg is het onderwerp, “ik”. tage is de infinitief van tage. Na må staat deze infinitief rechtstreeks, dus zonder at. In deze zin betekent tage samen met den ... med hjem dat de spreker iets meeneemt. Een bruikbaar patroon is tage noget med — “iets meenemen”. Voorbeeld: Jeg tager bogen med. — “Ik neem het boek mee.” den is hier een enkelvoudig objectpronomen voor een zaak van het gemeenschappelijke grammaticale geslacht; de vaste vertaling geeft dit weer als “het”. De concrete referent wordt in deze ene zin niet zelfstandig benoemd. Het pronomen staat als object bij tage. med hjem is een vaste, goed herbruikbare combinatie: iets met zich meenemen naar huis. med geeft het meegaan of meenemen aan, en hjem betekent “naar huis” in deze richtinggevende combinatie. Voorbeeld: Hun tager paraplyen med hjem. — “Zij neemt de paraplu mee naar huis.” i dag is een tijdsbepaling met de betekenis “vandaag”. Het zegt wanneer het meenemen plaatsvindt. Voorbeeld: Jeg arbejder i dag. — “Ik werk vandaag.” Samen vormt Må jeg tage den med hjem i dag? de vraag: “Mag ik het vandaag mee naar huis nemen?” De volgorde is Må + onderwerp jeg + infinitief tage + object den + de combinatie med hjem + tijdsbepaling i dag. De zin vraagt dus toestemming voor het vandaag meenemen van het bedoelde voorwerp naar huis.

6. Vis dit lånerkort ved skranken, tak.

   Laat alstublieft uw bibliotheekpas zien bij de balie.

   Vis

   toon

   dit

   uw/jouw

   lånerkort

   bibliotheekpas

   ved

   bij

   skranken

   balie

   tak

   alstublieft

   Uitgebreide uitleg

   Vis is de gebiedende wijs van vise (“tonen”). De uitgangsvorm vise verliest in deze vorm de laatste -e: vise → vis. Voorbeeld: Vis kortet. — “Toon de kaart.” De gebiedende wijs spreekt de aangesprokene rechtstreeks aan; een apart onderwerp is hier niet nodig. dit betekent hier “uw/jouw” en is een bezittelijk woord. Het stemt af op het bezeten zelfstandig naamwoord, niet op de persoon die bezit: dit staat bij het onzijdige enkelvoud et lånerkort; vergelijk din bij een gemeenschappelijk-geslachtswoord en dine bij meervoud. Voorbeeld: Vis din billet. — “Toon uw/jouw kaartje.” Het Deens maakt in deze vorm geen onderscheid tussen de formele Nederlandse vertaling “uw” en het informele “jouw”. lånerkort is een zelfstandig naamwoord voor een kaart waarmee men iets kan lenen; in deze zin is de bedoelde betekenis “bibliotheekpas”. Het is een samenstelling en een et-woord: et lånerkort. Het bepaalde enkelvoud is lånerkortet (“de bibliotheekpas”). ved geeft hier de plaats aan: “bij” of “aan”. Het verbindt de handeling met de plek waar die plaatsvindt. Voorbeeld: Hun står ved døren. — “Zij staat bij de deur.” skranken betekent “de balie”. Dit is de bepaalde vorm van en skranke: en skranke → skranken. De uitgang -en maakt het enkelvoud bepaald; het woord verwijst hier dus naar een specifieke balie die bij de situatie hoort. tak betekent letterlijk “dank u/dank je”, maar aan het einde van deze opdracht werkt het als een beleefde verzachter, ongeveer “alstublieft”. Het verandert de gebiedende vorm vis niet. Samen vormt Vis dit lånerkort de opdracht “Toon uw bibliotheekpas”. ved skranken zegt waar die handeling moet gebeuren: “bij de balie”. Het slot tak maakt de opdracht beleefd. De volledige betekenis is daarom: “Laat alstublieft uw bibliotheekpas zien bij de balie.”

7. Jeg låner den nu.

   Ik ga het nu lenen.

   Jeg

   ik

   låner

   leen

   den

   het

   nu

   nu

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik”. Het is de Deense persoonlijke vorm voor de spreker. Een bruikbaar contrast is du (“jij/u”) voor de aangesproken persoon; de keuze hangt af van de rol in de zin, niet van het leenobject. låner betekent hier “leen” of “leen het”. De basisvorm is låne (“lenen”); låner is de tegenwoordige tijd. De vorm verandert in het Deens niet mee met de persoon: jeg låner, du låner en de låner gebruiken allemaal låner. In deze context gaat het om iets lenen, niet om iets aan iemand uitlenen. De tegenwoordige tijd kan met nu een handeling in het heden aanduiden en, zoals in de vaste vertaling, ook een onmiddellijk voorgenomen handeling: “ik ga het nu lenen”. den is een voornaamwoord voor een enkelvoudig zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijke grammaticale geslacht. Het verwijst hier naar het bedoelde leenobject; de concrete soort van dat object wordt in de vaste zin niet genoemd. De vorm wordt gekozen volgens het grammaticale geslacht van het antecedent, niet volgens het natuurlijke geslacht ervan. Het bijbehorende Deense onzijdige pronomen is det. nu betekent “nu” en plaatst het lenen in het huidige of onmiddellijk aangevangen moment. Het is geen onderdeel van låner: låner geeft de werkwoordsvorm, terwijl nu de tijdsomstandigheid toevoegt. Samen vormen Jeg låner den nu. de structuur “Ik leen het nu” / “Ik ga het nu lenen”: de spreker (Jeg) verricht de handeling (låner) met het eerder bedoelde leenobject (den), en nu zegt wanneer dat gebeurt. De zin is kort en alledaags; låner is hier de tegenwoordige tijd van låne, niet een aparte toekomstige werkwoordsvorm.

8. Kom tilbage efter en anden anbefaling, når du er færdig med den.

   Kom terug voor een andere aanbeveling nadat u het uit hebt.

   Kom tilbage

   kom terug

   efter

   voor

   anden

   andere

   anbefaling

   aanbeveling

   færdig

   klaar

   den

   het

   Uitgebreide uitleg

   Kom tilbage betekent hier “kom terug”. Kom is de gebiedende wijs van komme (“komen”): komme → kom. Tilbage betekent “terug”. Samen vormt dit een bruikbaar imperatief patroon: Kom tilbage! — “Kom terug!” Efter betekent in kom tilbage efter en anden anbefaling hier “voor”: de aangesproken persoon moet terugkomen om een andere aanbeveling te krijgen. Het betekent dus in deze woordgroep niet “nadat”. In andere contexten kan efter wel een volgorde in de tijd uitdrukken. Anden betekent hier “andere” en hoort bij het enkelvoudige gemeenschappelijke geslacht van anbefaling: en anden anbefaling. Bij een onzijdig enkelvoud staat andet, en bij meervoud andre. Voorbeeld: en anden bog — “een ander boek”. Anbefaling betekent “aanbeveling”. Het is een zelfstandig naamwoord met het lidwoord en; de meervoudsvorm is anbefalinger. In en anden anbefaling beschrijft anden het hoofdwoord anbefaling. Færdig betekent hier “klaar” of “af”. In er færdig med gaat het om klaar zijn met iets. Voorbeeld: Jeg er færdig med arbejdet. — “Ik ben klaar met het werk.” Het bijvoeglijk naamwoord beschrijft na er de toestand van du; er is hier de tegenwoordige vorm van være (“zijn”). Den is hier een persoonlijk voornaamwoord voor een enkelvoudig referent van gemeenschappelijk geslacht. De vaste gegevens benoemen de concrete referent niet met een zelfstandig naamwoord; de vorm en de grammaticale rol zijn wel duidelijk. Med den betekent letterlijk “met het/hem/haar” en kan in het Nederlands natuurlijk als “ermee” worden weergegeven. Den verschilt hierin van det, dat bij een onzijdig referent wordt gebruikt. Når du er færdig med den betekent “nadat u ermee klaar bent” in de vaste vertaling. Når leidt deze tijdsbepaling in en du is het onderwerp ervan. De hele zin betekent: “Kom terug voor een andere aanbeveling nadat u het uit hebt.” In een natuurlijkere Nederlandse formulering: “Kom terug voor een andere aanbeveling nadat u ermee klaar bent.”