Een boek verlengen | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Jeg vil gerne forny en bog, jeg har lånt.

   Ik wil graag een boek dat ik heb geleend verlengen.

   Jeg vil gerne

   ik wil graag

   forny

   verlengen

   bog

   boek

   lånt

   geleend

   Uitgebreide uitleg

   Jeg vil gerne betekent hier “ik wil graag”. vil is de tegenwoordige vorm van ville en drukt in deze constructie de wens of bereidheid van de spreker uit. Na vil staat het andere werkwoord in de infinitief, zonder at: Jeg vil læse = “Ik wil lezen”. gerne voegt de betekenis “graag” toe. forny betekent hier “verlengen”. Het staat na het modale werkwoord vil in de infinitief, zonder aparte uitgang voor deze constructie. Hetzelfde werkwoord kan ook worden gebruikt voor het opnieuw geldig maken van bijvoorbeeld een abonnement: Jeg vil forny mit abonnement — “Ik wil mijn abonnement verlengen.” bog betekent “boek”. Samen met het onbepaalde lidwoord is het en bog = “een boek”. Een nuttige meervoudsvorm is bøger = “boeken”. Het lidwoord en markeert hier een onbepaald zelfstandig naamwoord; het drukt op zichzelf geen aantal uit. lånt betekent hier “geleend”. Het is het voltooid deelwoord van låne (“lenen”) en staat in de perfectumconstructie har lånt: jeg har lånt = “ik heb geleend”. Har draagt daar de tijdsvorm; lånt blijft het voltooid deelwoord. In deze zin beschrijft jeg har lånt welk boek bedoeld wordt. De vorm låne kan, afhankelijk van de context, betrekking hebben op iets lenen of in bruikleen nemen; hier ondersteunt de vaste vertaling de betekenis “geleend”. De hoofdstructuur is Jeg vil gerne forny en bog: “Ik wil graag een boek verlengen”. De reeks jeg har lånt is een betrekkelijke bijzin die het boek nader bepaalt: “dat ik heb geleend”. Samen betekent de volledige zin: Jeg vil gerne forny en bog, jeg har lånt. — “Ik wil graag een boek dat ik heb geleend verlengen.”

2. Du kan forny den via din onlinekonto.

   Je kunt het via je onlineaccount verlengen.

   Du kan

   je kunt

   forny

   verlengen

   den

   het

   via

   via

   din

   je

   onlinekonto

   onlineaccount

   Uitgebreide uitleg

   Du kan: Dit is de combinatie van het onderwerp Du (“je”) en kan (“kunt”, van kunne, “kunnen”). kan staat vóór een werkwoord in de infinitief en drukt hier de mogelijkheid uit. De vorm is voor alle personen kan: jeg kan = “ik kan”, vi kan = “wij kunnen”. forny: Dit is de infinitief (“verlengen”, “vernieuwen”) na het modale werkwoord kan. Na een modaal werkwoord gebruikt het Deens de infinitief zonder at: Du kan forny ... = “Je kunt ... verlengen”. In deze zin gaat het, volgens de vaste vertaling en de voorgaande context, om het verlengen van het geleende boek. den: Dit is een Deens voornaamwoord voor een enkelvoudig zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijke geslacht. Hier verwijst het naar het boek dat verlengd wordt. Het neemt de plaats van het lijdend voorwerp in; het is niet zelf een verkorte vorm van bogen. via: Dit voorzetsel betekent “via” of “door middel van” en geeft hier het kanaal of de manier aan. din: Dit bezittelijke voornaamwoord betekent “je/jouw”. din hoort bij een enkelvoudig zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijke geslacht. Vergelijk bij een onzijdig enkelvoud dit en bij meervoud dine. onlinekonto: Dit zelfstandig naamwoord betekent “onlineaccount”. Het is een samenstelling van online en konto; het tweede deel bepaalt het grammaticale geslacht. konto is van het gemeenschappelijke geslacht, dus din onlinekonto gebruikt din. Een bezittelijke bepaling maakt de betekenis bepaald (“je onlineaccount”), maar het zelfstandig naamwoord staat daarbij niet in een aparte bepaalde vorm. Samen vormen de delen Du kan forny den (“Je kunt het verlengen”) en via din onlinekonto (“via je onlineaccount”). De volledige zin betekent dus: “Je kunt het via je onlineaccount verlengen.”

3. Jeg kan ikke komme ind på min konto i dag.

   Ik kan vandaag niet in mijn account komen.

   Jeg kan

   ik kan

   ikke

   niet

   komme ind

   binnenkomen

   min

   mijn

   konto

   account

   i dag

   vandaag

   Uitgebreide uitleg

   Jeg kan: Dit is de combinatie van het Deense persoonlijk voornaamwoord jeg (“ik”) en de vorm kan van kunne (“kunnen”). Kan drukt hier mogelijkheid of vermogen uit en staat vóór het werkwoord in de infinitief. Herbruikbaar patroon: Jeg kan + infinitief = “Ik kan …”. Voorbeeld: Jeg kan hjælpe. — “Ik kan helpen.” ikke: Dit is de gewone Deense ontkenning “niet”. In deze zin ontkent het de mogelijkheid die met kan wordt uitgedrukt: de spreker kan niet naar binnen komen. Voorbeeld: Jeg kan ikke vente. — “Ik kan niet wachten.” komme ind: Dit betekent hier “binnenkomen” of, bij een account, “erin komen”. Komme is de infinitief van komme (“komen”); ind voegt de richting naar binnen toe. Samen vormen ze een herbruikbare uitdrukking voor toegang krijgen tot een plaats of systeem. Voorbeeld: Jeg kan ikke komme ind. — “Ik kan niet binnenkomen.” min: Dit is de bezittelijke vorm “mijn”. Hij hoort bij de spreker en geeft aan dat het account van de spreker is. In het Deens staat min vóór het zelfstandig naamwoord. Het bezittelijk voornaamwoord moet worden gekozen volgens de grammaticale vorm van het bezeten woord; bij konto is hier de vorm min passend. konto: Dit zelfstandig naamwoord betekent “account” of “rekening”. In deze zin gaat het volgens de vaste vertaling om een account waartoe de spreker geen toegang krijgt. Het meervoud is konti (“accounts/rekeningen”). Voorbeeld: Jeg har en konto. — “Ik heb een account.” i dag: Deze vaste tijdsuitdrukking betekent “vandaag”. Ze plaatst de situatie op de huidige dag. I en dag vormen hier samen één tijdsbepaling; de letterlijke delen hoeven dus niet afzonderlijk als “in” en “dag” te worden vertaald. Samen betekent Jeg kan ikke komme ind på min konto i dag: “Ik kan vandaag niet in mijn account komen.” De opbouw is: onderwerp en mogelijkheid (Jeg kan), ontkenning (ikke), handeling (komme ind), doel of bestemming (på min konto) en tijd (i dag). In på min konto geeft på in deze context aan tot welk account de spreker toegang probeert te krijgen.

4. Vi kan hjælpe dig ved skranken.

   We kunnen je aan de balie helpen.

   Vi kan

   wij kunnen

   hjælpe

   helpen

   dig

   je/jou

   skranken

   balie

   Uitgebreide uitleg

   Vi kan betekent hier “wij kunnen”. vi is de onderwerpsvorm voor “wij”; os is de objectsvorm, bijvoorbeeld in Hun ser os (“Zij ziet ons”). kan is de tegenwoordige vorm van het modale werkwoord kunne (“kunnen”). Na een modaal werkwoord staat in het Deens de infinitief zonder at: Vi kan hjælpe (“Wij kunnen helpen”). hjælpe is de infinitief “helpen”. Het is hier geen vervoegde tegenwoordige vorm, maar de vorm die na kan wordt gebruikt. Zonder modaal werkwoord kan de tegenwoordige vorm bijvoorbeeld Vi hjælper dig zijn (“Wij helpen je”). dig betekent hier “je/jou” als persoon die hulp ontvangt. Het is de objectsvorm van du (“jij/je” als onderwerp): Du hjælper mig betekent “Jij helpt mij”, terwijl Vi hjælper dig betekent “Wij helpen jou”. De vorm dig geeft op zichzelf niet aan hoeveel personen ermee bedoeld zijn; de vaste vertaling maakt hier “je” de bedoelde aangesproken persoon. skranken betekent “de balie”. Dit is de bepaalde enkelvoudsvorm van het zelfstandig naamwoord skranke: en skranke = “een balie”, skranken = “de balie”. De uitgang -en hoort bij de bepaalde vorm van dit woord; hij drukt hier geen meervoud uit. Het woord staat in de vaste uitdrukking ved skranken, letterlijk “bij de balie” of “aan de balie”. Samen vormen Vi kan hjælpe dig en ved skranken de betekenis: “We kunnen je aan de balie helpen.” kan hjælpe drukt hier uit dat helpen mogelijk is, dig is degene die hulp krijgt, en ved skranken noemt de plaats waar dat kan gebeuren. De hele zin is dus een neutrale mededeling dat hulp aan de balie mogelijk is.

5. Har jeg brug for mit lånerkort?

   Heb ik mijn bibliotheekpas nodig?

   Har jeg

   heb ik

   brug for

   nodig hebben

   mit

   mijn

   lånerkort

   bibliotheekpas

   Uitgebreide uitleg

   Har jeg staat aan het begin van een ja/nee-vraag. De persoonsvorm har komt hier vóór het onderwerp jeg; de mededelende volgorde is bijvoorbeeld Jeg har ... en de vraagvolgorde Har jeg ...?. Har is de tegenwoordige vorm van have bij jeg. brug for hoort bij de vaste constructie have brug for en betekent samen “nodig hebben”. Het is dus niet alleen het losse werkwoord have dat de betekenis “nodig hebben” geeft. Voorbeeld: Jeg har brug for hjælp. — “Ik heb hulp nodig.” mit betekent hier “mijn” en hoort bij lånerkort. De vorm van dit bezittelijk woord past zich in het Deens aan het bezeten zelfstandig naamwoord aan: min bij een enkelvoudig gemeenschappelijk-geslachtswoord, mit bij een enkelvoudig onzijdig woord en mine bij meervoud. mit geeft dus niet het geslacht van de bezitter aan. lånerkort is het zelfstandig naamwoord voor de kaart die voor lenen wordt gebruikt; in deze zin is de bedoelde betekenis “bibliotheekpas”. Het is een samenstelling waarvan het laatste deel kort “kaart” betekent. Voorbeeld: Jeg har mit kort. — “Ik heb mijn kaart.” Samen vormen de delen de vraag Har jeg brug for mit lånerkort?: “Heb ik mijn bibliotheekpas nodig?” De vraag gebruikt Deense werkwoordinversie en de vaste combinatie have brug for; mit maakt duidelijk dat het om de eigen, enkelvoudige bibliotheekpas van de spreker gaat.

6. Tag dit kort med, så vi kan finde dine oplysninger.

   Neem je pas mee, zodat we je gegevens kunnen vinden.

   Tag … med

   meenemen

   dit

   jouw

   kort

   pas; kaart

   så vi kan

   zodat we kunnen

   finde

   vinden

   dine

   jouw

   oplysninger

   gegevens

   Uitgebreide uitleg

   Tag ... med is hier een herbruikbare manier om te zeggen dat iemand iets moet meenemen. Tag is de gebiedende wijs van tage (meenemen), gericht aan één persoon. Het partikel med staat hier los van het werkwoord; samen vormen ze de betekenis ‘meenemen’. Voorbeeld: Tag bogen med. — Neem het boek mee. dit betekent hier ‘jouw’ en hoort bij kort. De vorm dit wordt gebruikt bij een onzijdig enkelvoudig zelfstandig naamwoord. Bij een gemeenschappelijk enkelvoud staat din, en bij meervoud dine: din tas, dit kort, dine bøger. Het bezittelijke woord markeert de aangesprokene als bezitter; het zegt op zichzelf niet dat er meer dan één pas is. kort betekent hier ‘pas’ of ‘kaart’, meer bepaald het kaartje dat in deze situatie nodig is. Het is een onzijdig zelfstandig naamwoord: et kort, daarom staat ervoor dit en niet din. Voorbeeld: Jeg har mit kort med. — Ik heb mijn pas bij me. så vi kan leidt het doel of beoogde gevolg in: ‘zodat we kunnen’. vi is ‘wij/we’, en kan is de tegenwoordige vorm van kunne (‘kunnen’). Na kan staat het volgende werkwoord in de infinitief, zonder apart infinitiefteken: vi kan finde — we kunnen vinden. In deze zin geeft så samen met de bijzin het doel van het meenemen aan. finde is de infinitief van finde en betekent ‘vinden’. Na het modale werkwoord kan blijft deze vorm onveranderd: vi kan finde. Voorbeeld: Vi kan finde adressen. — We kunnen het adres vinden. dine betekent opnieuw ‘jouw’, nu bij oplysninger, een meervoudig zelfstandig naamwoord. De vorm dine wordt gebruikt bij bezittelijke verwijzing naar meerdere dingen: dine oplysninger betekent ‘jouw gegevens’. Dit is dezelfde bezitter als bij dit, maar de vorm verandert door het getal van het zelfstandig naamwoord. oplysninger betekent ‘gegevens’ of ‘informatie’. Het is hier meervoud en vormt samen met dine de woordgroep ‘jouw gegevens’. De zin zegt niet welke afzonderlijke gegevens bedoeld zijn; de vaste vertaling bevestigt de algemene betekenis ‘gegevens’. De volledige structuur is: Tag dit kort med (‘Neem je pas mee’) + så vi kan finde dine oplysninger (‘zodat we je gegevens kunnen vinden’). Samen betekent de zin: ‘Neem je pas mee, zodat we je gegevens kunnen vinden.’ De gebiedende wijs geeft de aangesprokene een verzoek of instructie; de tweede deelzin legt het doel daarvan uit.

7. Kan jeg så forny bogen i dag?

   Kan ik het boek daarna vandaag nog verlengen?

   Kan jeg

   kan ik …?

   så

   daarna

   forny

   verlengen

   bogen

   het boek

   i dag

   vandaag

   Uitgebreide uitleg

   Kan jeg vormt hier het begin van een ja-neevraag: kan is de tegenwoordige tijd van kunne en betekent hier dat de spreker vraagt of iets mag of mogelijk is. In het Deens staat het werkwoord in een gewone hoofdvraag vóór het onderwerp: Kan jeg ...? Het daaropvolgende werkwoord blijft in de infinitief, zonder at. Voorbeeld: Kan jeg komme ind? — “Mag ik binnenkomen?” så betekent in deze zin “daarna” of “dan”. Het verwijst temporeel naar een eerder genoemd moment of een eerdere handeling; het betekent hier niet “dus”. Een bruikbaar contrast is først ... så ...: “eerst ... daarna ...”. forny is de infinitief van forny en betekent “vernieuwen” of, bij een boekuitleen, “verlengen”. De tegenwoordige tijd is fornyer: Jeg fornyer bogen. — “Ik verleng het boek.” De infinitief volgt hier op kan; daarom staat er geen at voor. bogen betekent “het boek”. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van bog (“boek”): en bog = “een boek”, bogen = “het boek”. De bepaalde vorm zit dus in het zelfstandig naamwoord zelf. Het meervoud is bøger, en het bepaalde meervoud is bøgerne. i dag betekent “vandaag”. Dit is een vaste tijdsbepaling die uit twee woorden bestaat. Het specificeert wanneer de gevraagde verlenging zou plaatsvinden; het verandert niet wie de handeling uitvoert. Samen betekent Kan jeg så forny bogen i dag?: “Kan ik het boek daarna vandaag nog verlengen?” De vraag bestaat uit de vraagvolgorde kan + jeg, gevolgd door de infinitief forny, het lijdend voorwerp bogen, en de tijdsbepaling i dag; så voegt de betekenis “daarna” toe.

8. Det kan du, medmindre en anden har reserveret den.

   Dat kan, tenzij iemand anders het heeft aangevraagd.

   Det

   dat

   kan

   kunnen

   du

   je/jij

   medmindre

   tenzij

   en anden

   iemand anders

   reserveret

   gereserveerd

   den

   het

   Uitgebreide uitleg

   Det betekent hier “dat” en verwijst, met de vorige zin als context, naar het verlengen van het boek. De vorm det is een Deens voornaamwoord; het is niet zelf een werkwoordsvorm en verandert hier niet omdat het om een handeling gaat. kan is de vorm van kunne (“kunnen”) voor de tegenwoordige tijd. In Det kan du drukt het uit dat de aangesprokene die handeling mag of in staat is uit te voeren: “Dat kun je.” Kunne kan ook in andere contexten mogelijkheid of toestemming uitdrukken; hier volgt de bedoelde betekenis uit de vertaling en de vorige vraag. du is het Deense persoonlijk voornaamwoord voor één aangesprokene, vergelijkbaar met Nederlands je of jij. In deze zin is du degene die de handeling kan uitvoeren. De volgorde Det kan du is een herbruikbaar patroon waarbij het genoemde of bedoelde element vooropstaat en het onderwerp daarna komt. Voorbeeld: Det kan jeg. — “Dat kan ik.” medmindre betekent “tenzij” en leidt de voorwaarde in die de eerdere uitspraak beperkt. Het is een voegwoord: X, medmindre Y betekent “X, tenzij Y”. Voorbeeld: Jeg kommer, medmindre det regner. — “Ik kom, tenzij het regent.” en anden betekent “iemand anders” of letterlijk “een andere”. anden is hier de vorm die bij het enkelvoudige, gemeenschappelijke woordgeslacht hoort; andet is de vorm bij een onzijdig enkelvoudig zelfstandig naamwoord, bijvoorbeeld et andet svar — “een ander antwoord”. In deze zin is en anden de mogelijke persoon die de daaropvolgende handeling heeft verricht; de onbepaalde vorm zegt niet op zichzelf hoeveel personen er zijn. reserveret is de vorm van reservere (“reserveren”) die hier met har de voltooide tijd vormt: har reserveret — “heeft gereserveerd”. De vorm reserveret draagt hier niet de persoonsmarkering; har is de vervoegde vorm. In deze vaste zin past de betekenis “gereserveerd” bij de vertaalde bedoeling “aangevraagd”. Voorbeeld: Hun har reserveret bordet. — “Zij heeft de tafel gereserveerd.” den is een Deens persoonlijk voornaamwoord in de vorm die hier als object wordt gebruikt, met de betekenis “het”. In deze context verwijst het naar het boek uit de vorige zin: iemand anders heeft het boek gereserveerd of aangevraagd. De vorm den is niet hetzelfde als det; welke vorm wordt gebruikt hangt onder meer samen met het grammaticale geslacht van het waarnaar wordt verwezen. Voorbeeld: Jeg har læst bogen og afleveret den. — “Ik heb het boek gelezen en het ingeleverd.” Samen vormt Det kan du, medmindre en anden har reserveret den de betekenis: “Dat kun je, tenzij iemand anders het heeft aangevraagd.” Eerst wordt de mogelijkheid of toestemming bevestigd (Det kan du); daarna beperkt de voorwaarde met medmindre die bevestiging. In de voorwaardelijke bijzin is en anden de handelende persoon, har reserveret de voltooide handeling en den het object waarnaar in de context wordt verwezen.