Een geleend stuk gereedschap repareren | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Jeg må undskylde for det, der skete med det værktøj, jeg lånte.

   Ik moet mijn excuses aanbieden voor wat er met het gereedschap dat ik heb geleend is gebeurd.

   Jeg må

   ik moet

   undskylde

   mijn excuses aanbieden

   for det

   daarvoor

   der skete

   wat er gebeurde

   med

   met

   det

   het/dat

   værktøj

   gereedschap

   jeg

   ik

   lånte

   leende

   Uitgebreide uitleg

   Jeg må betekent hier dat de spreker iets moet doen: jeg betekent “ik” en må is de tegenwoordige vorm van måtte. In deze zin drukt må noodzaak uit. Voorbeeld: Jeg må gå. — “Ik moet gaan.” undskylde betekent “excuses aanbieden” of “zich verontschuldigen”. Na het modale werkwoord må staat het volgende werkwoord in de infinitief: må undskylde. Voorbeeld: Jeg må undskylde. — “Ik moet mijn excuses aanbieden.” for det betekent hier “voor dat/wat”. for leidt de zaak in waarvoor de spreker excuses aanbiedt; samen sluit dit aan bij det, der skete (“wat er gebeurde”). der skete betekent in det, der skete ... “wat er gebeurde”. skete is de verleden tijd van ske (“gebeuren”). der is hier het onderwerp van de betrekkelijke constructie; het betekent hier niet zelfstandig “daar”. Voorbeeld: Jeg ved, hvad der skete. — “Ik weet wat er gebeurde.” med betekent “met” en vormt hier samen met de gebeurtenis de constructie skete med ...: “gebeurde met ...”. Het eerste det in det, der skete maakt samen met de betrekkelijke bijzin de betekenis “dat/wat er gebeurde”. Het tweede det, vóór værktøj, is een Deense aanwijzende bepaler bij een onzijdig enkelvoudig zelfstandig naamwoord; in deze vertaling wordt die combinatie weergegeven als “het gereedschap”. Het is dus niet op zichzelf een numerieke aanduiding. In Hvad skete der med det? is det daarentegen een voornaamwoord: “Wat is ermee gebeurd?” værktøj betekent “gereedschap” of “werktuig”. Het is een onzijdig zelfstandig naamwoord. Het meervoud is værktøjer (“gereedschappen”). jeg betekent “ik” en is hier het onderwerp van lånte, dus de spreker is degene die leende. De vorm is ook in andere zinsfuncties herkenbaar als de eerste persoon enkelvoud, maar de precieze functie volgt uit de zin. lånte betekent hier “leende” en is de verleden tijd van låne (“lenen”). Deze verleden tijd verandert niet mee met de persoon: jeg lånte betekent “ik leende” en de lånte betekent “zij leenden”. Samen vormen de delen Jeg må undskylde (“Ik moet mijn excuses aanbieden”), for det, der skete (“voor wat er gebeurde”) en med det værktøj, jeg lånte (“met het gereedschap dat ik leende”). De volledige betekenis is: “Ik moet mijn excuses aanbieden voor wat er met het gereedschap dat ik heb geleend is gebeurd.”

2. Hvad skete der med det?

   Wat is ermee gebeurd?

   Hvad

   wat

   skete

   gebeurde

   der

   er

   med

   met

   det

   het

   Uitgebreide uitleg

   Hvad betekent hier “wat” en vraagt naar wat er is gebeurd. Het is een vraagwoord; vergelijk Hvad skete der? — “Wat gebeurde er?” skete is de verleden tijd van ske (“gebeuren”). De vorm verwijst hier dus naar een gebeurtenis die al heeft plaatsgevonden. Tegenwoordige tijd: sker (“gebeurt”); verleden tijd: skete (“gebeurde”). Voorbeeld: Hvad sker der? — “Wat gebeurt er?” der is in Hvad skete der? een vaste, onpersoonlijke plaatsingsvorm in de vraagconstructie “wat gebeurde er?”. Het verwijst hier niet zelfstandig naar een bepaalde persoon of zaak. In deze constructie staat het na skete. med betekent “met” en vormt met det de betekenis “ermee” in de vaste vertaling. De combinatie ske med ... vraagt wat er met iets is gebeurd. Voorbeeld: Hvad skete med cyklen? — “Wat gebeurde er met de fiets?” det is een onzijdig enkelvoudig voornaamwoord. Met med wordt het hier “ermee”; het verwijst naar het besproken onzijdige ding. In de gegeven context is dat het eerder genoemde gereedschap, waarvan het handvat later wordt genoemd. De vorm det staat tegenover bijvoorbeeld den bij een gemeenschappelijk-geslachtig enkelvoudig zelfstandig naamwoord. Samen vormen Hvad skete der med det? de vraag “Wat is ermee gebeurd?”. Hvad vraagt naar de gebeurtenis, skete plaatst die in het verleden, der maakt deel uit van de onpersoonlijke vraagconstructie en med det geeft aan waarmee de gebeurtenis verband houdt.

3. Håndtaget revnede, mens jeg brugte det.

   Het handvat is gebarsten toen ik het gebruikte.

   Håndtaget

   het handvat

   revnede

   barstte

   mens

   terwijl

   jeg

   ik

   brugte

   gebruikte

   det

   het

   Uitgebreide uitleg

   Håndtaget betekent hier ‘het handvat’. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van et håndtag: et håndtag = een handvat, håndtaget = het handvat. Het achtervoegsel -et markeert hier zowel bepaaldheid als het onzijdige geslacht; het is niet zelf een apart woord voor ‘het’. revnede betekent hier ‘barstte’. De vorm komt van revne (‘barsten’): revne (tegenwoordige tijd), revnede (verleden tijd). Het is het werkwoord dat bij Håndtaget hoort. De verleden tijd plaatst het barsten in het verleden; de vorm zegt niet op zichzelf of het handvat volledig in stukken brak. mens betekent ‘terwijl’ en leidt een bijzin in die een gelijktijdige handeling aangeeft. Het verbindingswoord maakt duidelijk dat het barsten plaatsvond gedurende het gebruik, niet dat mens zelf de handeling ‘gebruiken’ betekent. jeg betekent ‘ik’. Dit is de eerste persoon enkelvoud en is de uitvoerder van de handeling in de bijzin. In het Deens blijft dit voornaamwoord gelijk als de spreker mannelijk of vrouwelijk is. brugte betekent hier ‘gebruikte’. Het is de verleden tijd van bruge (‘gebruiken’): bruge → brugte. De vorm staat na jeg, maar verandert in deze verleden tijd niet mee met de persoon: jeg brugte = ik gebruikte, en bijvoorbeeld de brugte = zij gebruikten. det betekent hier ‘het’ en is het lijdend voorwerp van brugte; volgens de vaste vertaling verwijst het naar het handvat. Het Deense det wordt gebruikt voor een onzijdig enkelvoudig referent zoals et håndtag; bij een gemeenslachtig enkelvoudig referent staat doorgaans den. Samen vormen Håndtaget revnede en mens jeg brugte det de betekenis: ‘Het handvat barstte terwijl ik het gebruikte.’ De hoofdzin beschrijft het barsten, en de bijzin met mens plaatst het gebruik als gelijktijdige achtergrondhandeling.

4. Lad mig se, hvor slem skaden er.

   Laat me kijken hoe erg de schade is.

   Lad mig

   laat me

   se

   kijken

   slem

   erg

   skaden

   de schade

   er

   is

   Uitgebreide uitleg

   Lad mig is een vaste, herbruikbare constructie voor “laat me …”. Lad is de gebiedende wijs van lade (“laten”); mig is de objectsvorm van het eerste-persoonspronomen (“mij”). In Lad mig + infinitief vraagt of kondigt de spreker aan dat hij of zij iets zal doen: Lad mig hjælpe. — “Laat me helpen.” se is de infinitief van se (“kijken; zien”). Na Lad mig staat het werkwoord in de infinitief, zonder at: Lad mig se betekent letterlijk “laat mij kijken”. slem betekent hier “erg” of “ernstig”, met betrekking tot de toestand van iets. De vergelijkingsreeks is slem — værre — værst (“erg” — “erger” — “ergst”). In deze zin is slem geen vergelijking: er wordt alleen gevraagd hoe ernstig de schade is. Voorbeeld: Det er en slem skade. — “Het is ernstige schade.” skaden betekent “de schade”. De basisvorm is skade; skaden is de bepaalde enkelvoudsvorm met het achtervoegsel -en. Het lidwoord zit dus aan het zelfstandig naamwoord vast. Voorbeeld: Skaden er stor. — “De schade is groot.” er is de tegenwoordige tijd van være (“zijn”); de verleden tijd is var. Hier verbindt er het onderwerp skaden met de beschrijving slem. In de bijzin staat het werkwoord achteraan: hvor slem skaden er. Samen betekent Lad mig se “laat me kijken”. Daarna volgt de indirecte vraag hvor slem skaden er: hvor (“hoe”) + slem (“erg”) + skaden (“de schade”) + er (“is”). De hele zin betekent daarom: “Laat me kijken hoe erg de schade is.” De komma scheidt de hoofdzin van de indirecte vraag. De formulering is alledaags en natuurlijk wanneer iemand eerst de ernst van een probleem wil beoordelen.

5. Jeg kan erstatte det eller hjælpe med at reparere det.

   Ik kan het vervangen of helpen het te repareren.

   Jeg kan

   ik kan

   erstatte

   vervangen

   det

   het

   hjælpe

   helpen

   med at

   om te

   reparere

   repareren

   Uitgebreide uitleg

   Jeg kan betekent hier ‘ik kan’ en vormt een patroon voor mogelijkheid of vermogen: jeg kan + infinitief. Na kan staat in het Deens de infinitief zonder at: Jeg kan reparere det. = ‘Ik kan het repareren.’ Jeg is de eerste persoon enkelvoud; kan is de tegenwoordige vorm van kunne. In andere personen blijft de tegenwoordige vorm hetzelfde: han kan = ‘hij kan’, vi kan = ‘wij kunnen’. erstatte betekent hier ‘vervangen’. Het is een infinitief; de vorm verandert niet door de persoon na kan. Het nuttige contrast is erstatte tegenover reparere: vervangen betekent iets door iets anders substitueren, terwijl repareren betekent dat je hetzelfde voorwerp probeert te herstellen. Voorbeeld: Jeg kan erstatte delen. — ‘Ik kan de onderdelen vervangen.’ det betekent hier ‘het’ en is een Deens persoonlijk voornaamwoord voor een onzijdig enkelvoudig object. De concrete referent wordt in deze zin niet benoemd; de vertaling bevestigt de betekenis ‘het’. Dezelfde vorm komt aan het einde opnieuw voor en is daar het object van reparere. Voorbeeld: Jeg ser det. — ‘Ik zie het.’ hjælpe betekent ‘helpen’ en staat opnieuw als infinitief. In kan hjælpe volgt het direct op kan, dus ook hier staat er geen at vóór hjælpe. Het kan zelfstandig worden gebruikt, bijvoorbeeld Jeg kan hjælpe. — ‘Ik kan helpen.’ med at leidt hier een activiteit in die iemand helpt uitvoeren: hjælpe med at + infinitief betekent ‘helpen om te ...’ of natuurlijker ‘helpen ... te’. In dit patroon volgt na med at dus de infinitief. Dit verschilt van het eerdere kan + infinitief: kan neemt geen at, terwijl hjælpe med at in deze betekenis juist wel at gebruikt. reparere betekent ‘repareren’ en staat na at als infinitief. In de volledige combinatie hjælpe med at reparere det betekent het ‘helpen het te repareren’. Voorbeeld: Hun hjælper med at reparere cyklen. — ‘Zij helpt mee om de fiets te repareren.’ De eerste helft, Jeg kan erstatte det, zegt dat de spreker het kan vervangen. eller verbindt dit met een alternatief: hjælpe med at reparere det, ‘helpen het te repareren’. Samen betekent de zin: ‘Ik kan het vervangen of helpen het te repareren.’

6. Vi bør se, om reparationen holder.

   We moeten kijken of de reparatie het houdt.

   Vi bør

   we moeten

   se

   kijken

   om

   of

   reparationen

   de reparatie

   holder

   houdt stand

   Uitgebreide uitleg

   Vi bør: vi betekent “we/wij”. bør is de tegenwoordige vorm van burde en drukt uit dat iets volgens de spreker verstandig, nodig of aangewezen is. Het is niet dezelfde vorm als skal, dat een directere verplichting of verwachting uitdrukt. Hier wordt bør door de vertaling weergegeven als “moeten”, in de zin van: we horen dit te controleren. se: na een modaal werkwoord staat het werkwoord in de infinitief: bør se = “zouden moeten kijken”. Het betekent hier niet alleen “zien”, maar actief controleren of iets inderdaad standhoudt. om: introduceert hier een indirecte ja/nee-vraag: “of”. Het patroon se, om ... betekent “kijken of ...”. Dit is iets anders dan een voorwaardelijk “als”; de zin vraagt of de reparatie het houdt. reparationen: dit is de bepaalde enkelvoudsvorm van reparation, “reparatie”. Het achtervoegsel -en markeert hier bepaaldheid: reparation = “een reparatie”, reparationen = “de reparatie”. Het woord is grammaticaal enkelvoud; uit de vorm alleen volgt geen extra informatie over wie de reparatie heeft uitgevoerd. holder: dit is de tegenwoordige tijd van holde, “houden”. In deze combinatie betekent holde dat iets standhoudt of blijft functioneren. De vorm holder drukt hier geen verleden tijd uit. Vergelijk: Det holder. = “Het houdt stand.” Samen vormen de delen Vi bør se + om reparationen holder: “We moeten kijken of de reparatie het houdt.” De eerste deelzin geeft aan dat de betrokkenen dit moeten controleren; de tweede deelzin benoemt precies wat zij controleren: of de reparatie standhoudt. De formulering is geschikt voor een praktische, neutrale situatie waarin de betrouwbaarheid van een reparatie moet worden nagegaan.

7. Jeg er ked af, at jeg har skabt ekstra arbejde.

   Het spijt me dat ik extra werk heb veroorzaakt.

   Jeg er ked af

   Het spijt me / het doet me verdriet

   jeg har

   ik heb

   skabt

   veroorzaakt

   ekstra

   extra

   arbejde

   werk

   Uitgebreide uitleg

   Jeg er ked af is een vaste Deense manier om spijt of verdriet uit te drukken: letterlijk staat er ongeveer dat de spreker bedroefd is. In deze zin betekent het, volgens de vaste vertaling, “het spijt me”. De vorm er is de tegenwoordige tijd van være (“zijn”); ked af is hier de vaste combinatie, niet een los te vertalen gebruik van alleen ked. jeg har betekent hier “ik heb” en vormt samen met skabt een voltooide verleden tijd. har is de tegenwoordige tijd van have (“hebben”) bij jeg; het is hier een hulpwerkwoord en draagt niet zelfstandig de betekenis “bezitten”. skabt betekent hier “veroorzaakt”. Het is de voltooid deelwoordvorm van skabe (“veroorzaken, scheppen”): skabe → skabte (verleden tijd) → skabt (voltooid deelwoord). In combinatie met har geeft har skabt aan dat het veroorzaken al heeft plaatsgevonden. Voorbeeld: Hun har skabt et problem. — “Zij heeft een probleem veroorzaakt.” ekstra betekent “extra” en staat vóór het zelfstandig naamwoord dat het nader bepaalt. Het verandert in deze combinatie niet naar getal of geslacht. Voorbeeld: Vi har ekstra tid. — “We hebben extra tijd.” arbejde betekent hier “werk”. Het is een zelfstandig naamwoord en verwijst in deze zin naar extra werk als gevolg van wat de spreker heeft veroorzaakt. Het kan ook in andere contexten naar werk in het algemeen verwijzen; de combinatie met ekstra maakt hier de betekenis “extra werk”. De delen worden samen verbonden door at, “dat”: Jeg er ked af, at ... — “Het spijt me dat ...”. In de bijzin staat jeg har skabt ekstra arbejde: “ik heb extra werk veroorzaakt”. De volledige uiting betekent daarom: “Het spijt me dat ik extra werk heb veroorzaakt.”

8. Sig det til mig med det samme næste gang.

   Zeg het me de volgende keer meteen.

   Sig

   zeg

   det

   het

   til mig

   aan mij

   med det samme

   meteen

   næste gang

   de volgende keer

   Uitgebreide uitleg

   Sig is de gebiedende wijs van sige (“zeggen”). De gebiedende wijs richt zich hier tot de aangesprokene(n); deze vorm markeert op zichzelf niet of het om één of meerdere aangesproken personen gaat. In een opdracht kan sige afhankelijk van de context “zeggen” of “vertellen” betekenen. Voorbeeld: Sig sandheden. — “Zeg de waarheid.” det betekent hier “het” en is het lijdend voorwerp van Sig: wat er gezegd moet worden. Det is een Deens voornaamwoord; de zin benoemt niet zelfstandig waarnaar het precies verwijst. Het kan in andere contexten ook naar een onzijdig woord of naar een eerder genoemde inhoud verwijzen. til mig geeft de ontvanger aan: “aan mij” of natuurlijker “tegen mij”. mig is de vorm van jeg (“ik”) na een voorzetsel. Vergelijk: Han siger det til mig. — “Hij zegt het tegen mij.” med det samme is een vaste uitdrukking met de betekenis “meteen” of “onmiddellijk”. Als geheel geeft deze uitdrukking aan dat het zeggen zonder uitstel moet gebeuren; med betekent hier niet eenvoudigweg “samen met” in de Nederlandse vertaling. næste gang betekent “de volgende keer”. gang betekent in deze tijdsaanduiding “keer”; næste maakt duidelijk dat het om de eerstvolgende bedoelde gelegenheid gaat. Voorbeeld: Næste gang siger jeg det med det samme. — “De volgende keer zeg ik het meteen.” Samen vormt de zin een opdracht: Sig (“zeg”) + det (“het”) + til mig (“tegen mij”) + med det samme (“meteen”) + næste gang (“de volgende keer”). De vaste vertaling is daarom: “Zeg het me de volgende keer meteen.”

9. Vi kan løse det.

   We kunnen het oplossen.

   Vi kan

   wij kunnen

   løse

   oplossen

   det

   het

   Uitgebreide uitleg

   Vi kan bevat het onderwerp vi (“wij”) en de tegenwoordige vorm kan van kunne (“kunnen”). Vi is de eerste persoon meervoud; kan drukt hier mogelijkheid of vermogen uit. Na een modaal werkwoord zoals kan staat in het Deens het volgende werkwoord in de infinitief zonder at: Vi kan løse ... = “Wij kunnen ... oplossen”. løse is de infinitief van løse (“oplossen”). Deze vorm blijft na kan onveranderd; de persoonsinformatie staat in kan, niet in løse. Voorbeeld: Jeg kan løse problemet. — “Ik kan het probleem oplossen.” det is hier een zelfstandig gebruikt voornaamwoord met de betekenis “het”, als lijdend voorwerp. Volgens de vaste vertaling verwijst het naar iets dat de sprekers kunnen oplossen; de precieze zaak wordt in deze zin niet benoemd. Het is niet de onbepaalde of bepaalde vorm van een zelfstandig naamwoord, maar een voornaamwoordelijke vorm. Samen vormen de delen Vi kan løse det. de betekenis “We kunnen het oplossen.” De constructie [onderwerp] kan [infinitief] [voornaamwoordelijk object] is herbruikbaar, bijvoorbeeld Vi kan finde det. — “Wij kunnen het vinden.”